Παγκόσμια οικονομία σε τεντωμένο σχοινί: Το πετρέλαιο εκτοξεύεται στα 110 δολάρια, η ακρίβεια σαρώνει και τα περιθώρια στενεύουν επικίνδυνα

Εδώ και αρκετό καιρό, η παγκόσμια οικονομία διέψευδε τα προγνωστικά. Το ενεργειακό σοκ που προκλήθηκε από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις στο Ιράν τον Φεβρουάριο πυροδότησε τη μεγαλύτερη διαταραχή στις παγκόσμιες ροές ενέργειας στην ιστορία. Ωστόσο, παρά την εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου, τη διεύρυνση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, τις ελλείψεις καυσίμων και τις πληθωριστικές πιέσεις, η φοβούμενη κατάρρευση δεν ήρθε ποτέ και οι περισσότερες οικονομίες κατάφεραν να επιβιώσουν.

Όμως τα περιθώρια ελιγμών στενεύουν, την ίδια στιγμή που οι προοπτικές σκοτεινιάζουν. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς τι συνέβη τις τελευταίες ημέρες. Οι επιθέσεις ανάγκασαν τη Σαουδική Αραβία να κλείσει έναν ζωτικό αγωγό. Η πολιτοφυλακή των Χούθι κατέλαβε ένα στρατηγικό νησί της Ερυθράς Θάλασσας και μια πόλη-λιμάνι, γεγονός που θα μπορούσε να περιορίσει περαιτέρω τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή.

Παράλληλα, οι προτεινόμενες διαπραγματεύσεις μεταξύ των χωρών του Κόλπου κατέρρευσαν. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν εκτοξευθεί προς τα 110 δολάρια το βαρέλι.

Μπλακάουτ, οργή και διαμαρτυρίες σε όλο τον πλανήτη

Η εκτίναξη των τιμών έχει προκαλέσει διαδοχικές διακοπές ρεύματος, δελτίο στα καύσιμα και οργισμένες διαμαρτυρίες από την Ασία έως τη Λατινική Αμερική. Στις Φιλιππίνες, οι ψαράδες έδεσαν τα σκάφη τους επειδή δεν μπορούν να αγοράσουν καύσιμα. Στο Μπανγκλαντές, οι διακοπές ρεύματος προκάλεσαν πολύωρες διακοπές εργασιών στα εργοστάσια. Στη Γουατεμάλα, οι διαδηλωτές έκαψαν λάστιχα και αυτοκίνητα.

Μέχρι τώρα, ορισμένες βασικές κινήσεις για τη μείωση της ζήτησης και την ενίσχυση της προσφοράς πετρελαίου βοήθησαν να αμβλυνθούν οι ακραίες αυξήσεις των τιμών και οι σοβαρές ελλείψεις.

«Ο κύριος λόγος για τον οποίο οι τιμές του αργού πετρελαίου και των προϊόντων του δεν ήταν υψηλότερες από ό,τι είναι, είναι ότι η Κίνα μειώνει τις εισαγωγές αργού πετρελαίου», δήλωσε ο Ντέιβιντ Λ. Γκόλντουιν, πρώην Αμερικανός διπλωμάτης και στέλεχος του Υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ.

Ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, η Κίνα, σταμάτησε να δημιουργεί αποθέματα και βασίστηκε στα δικά της αποθέματα, αποσυμφορίζοντας την παγκόσμια αγορά πετρελαίου σε μια κρίσιμη στιγμή. Επίσης, μειώνει ή αναστέλλει τις εξαγωγές προϊόντων πετρελαίου, όπως τα καύσιμα αεροσκαφών, με αποτέλεσμα να χρειάζεται λιγότερο αργό πετρέλαιο.

Ταυτόχρονα, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιαπωνία και ευρωπαϊκές χώρες άντλησαν πετρέλαιο από τα δικά τους στρατηγικά αποθέματα για να αποτρέψουν την περαιτέρω αύξηση των τιμών.

Τα αποθέματα στερεύουν και τα αδιέξοδα μεγαλώνουν

Τα μέτρα αυτά βοήθησαν. Ακόμη και η Ασία —ο προορισμός για περίπου το 80% των εξαγωγών αργού πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου της Μέσης Ανατολής— ήταν σε μεγάλο βαθμό ικανή να εξασφαλίσει προμήθειες.

Τέτοιες στρατηγικές, ωστόσο, μπορούν να λειτουργήσουν μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Τα επίπεδα αποθήκευσης μεταξύ των 38 κρατών-μελών του ΟΟΣΑ έχουν υποχωρήσει στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων δεκαετιών, σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ.

Στον Κόλπο, εναλλακτικές διαδρομές παράδοσης, όπως ο αγωγός Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας, δεν λειτουργούν αυτήν τη στιγμή.

«Θα έχουμε να κάνουμε με τιμές στο επίπεδο των 80 έως 100 δολαρίων το βαρέλι τουλάχιστον έως το 2027», δήλωσε ο κ. Γκόλντουιν. Οι υψηλότερες τιμές για τα καύσιμα και τα σχετικά προϊόντα, όπως τα λιπάσματα, θα επιβαρύνουν περαιτέρω το κόστος τροφίμων και μεταφορών.

Εφιάλτης πληθωρισμού και πιέσεις στις κεντρικές τράπεζες

Η διαταραχή στις οδούς μεταφοράς ενέργειας στη Μέση Ανατολή θα σημαίνει υψηλότερο πληθωρισμό. «Αυτό που συμβαίνει είναι ότι έχουμε πολύ χαμηλά επίπεδα αποθεμάτων τώρα, και εξακολουθεί να μην υπάρχει καμία ένδειξη ότι τα Στενά μπορούν να ανοίξουν ξανά», δήλωσε ο Νιλ Σίρινγκ, επικεφαλής οικονομολόγος του ομίλου Capital Economics.

Η Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης προβλέπει ότι ο πληθωρισμός στην περιοχή θα επιταχυνθεί στο 5,2% φέτος από 3,0% πέρυσι. Στην Ευρώπη, τη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πληθωρισμός είναι πιθανό να κυμανθεί στην περιοχή του 3,5 με 4% τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του επόμενου έτους, σημείωσε ο κ. Σίρινγκ.

Οι ανησυχίες για τις τιμές ασκούν πιέσεις στους κεντρικούς τραπεζίτες να αυξήσουν τα επιτόκια, γεγονός που θα καταστήσει τον δανεισμό ακριβότερο και θα επιβραδύνει τις οικονομίες. Αυτό θα αποτελούσε πλήγμα για μια χώρα όπως η Γερμανία, που ήδη παραπαίει στα όρια της ύφεσης.

Στα όριά του το παγκόσμιο σύστημα διύλισης

Οι περιορισμένες προμήθειες διυλισμένου αλλά και αργού πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή ανεβάζουν τις τιμές. Μαξιλάρια ασφαλείας δεν υπάρχουν, προειδοποίησε ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, ενώ το παγκόσμιο σύστημα διύλισης βρίσκεται «στα όριά του».

Οι ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια έχουν συμβάλει στην πίεση, αναγκάζοντας τη Ρωσία να μειώσει τη δυναμικότητα διύλισης κατά περίπου 30% εκατό τους επόμενους 18 μήνες. Παράλληλα, η Μόσχα παρέτεινε την απαγόρευση των εξαγωγών ντίζελ έως το τέλος αυτού του μήνα.

Η αύξηση των τιμών του ντίζελ ώθησε τον Πρόεδρο Τραμπ να κατηγορήσει την Ουκρανία και να την παροτρύνει να μην στοχεύει ρωσικές εγκαταστάσεις διύλισης.

Ο κ. Γκόλντουιν ανησυχεί ότι οι αυξανόμενες τιμές ενδέχεται να ωθήσουν τον κ. Τραμπ να απαγορεύσει τις εξαγωγές ντίζελ πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Αυτό θα συγκρατούσε προσωρινά την τιμή του ντίζελ στο εσωτερικό.

Όμως, χωρίς ξένους πελάτες, είπε, οι διυλιστές πετρελαίου είναι πιθανό να μειώσουν την παραγωγή, περιορίζοντας τις παγκόσμιες προμήθειες.

Μια απαγόρευση εξαγωγών θα ήταν ιδιαίτερα επώδυνη για τη Λατινική Αμερική, η οποία είναι μεγάλος εισαγωγέας αμερικανικού ντίζελ.

Βαρύ το τίμημα για τις φτωχότερες χώρες

Καμία περιοχή δεν μένει στο απυρόβλητο. Οι οικονομίες του Περσικού Κόλπου ήδη κλυδωνίζονται από τις επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν.

Το Κατάρ, ηγέτης στις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου, αναμένεται να δει την οικονομία του να συρρικνώνεται κατά 8,6% φέτος, σύμφωνα με το ΔΝΤ. Η οικονομία της Σαουδικής Αραβίας συρρικνώθηκε κατά 4,8% το δεύτερο τρίμηνο.

Τα παγκόσμια σοκ προκαλούν συχνά τους μεγαλύτερους τριγμούς στις φτωχότερες χώρες. Κράτη σε όλη την Αφρική βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές ενέργειας και λιπασμάτων. Αυτό το υψηλό κόστος μπορεί τελικά να μειώσει τις γεωργικές αποδόσεις και να αυξήσει περαιτέρω τις τιμές των τροφίμων.

Αν και οι περισσότερες ασιατικές χώρες μπόρεσαν να αποφύγουν τις ελλείψεις ενέργειας και τις διακοπές παραγωγής που αρχικά εκφράζονταν φόβοι, αναγκάστηκαν να πληρώσουν πολύ περισσότερα για τις προμήθειές τους.

Οι τιμές της ενέργειας, φυσικά, δεν είναι η μόνη ανησυχία. Οι δασμοί αυξάνουν το κόστος για τους καταναλωτές και τους κατασκευαστές. Το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Τροφίμων προειδοποίησε ότι οι καιρικές συνθήκες που σχετίζονται με το Ελ Νίνιο θα μπορούσαν να οδηγήσουν περίπου 50 εκατομμύρια ανθρώπους σε οξεία πείνα. Την ίδια ώρα, τα κυβερνητικά ελλείμματα έχουν φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ.

Η Ιαπωνία και η Ινδονησία έχουν ξοδέψει δισεκατομμύρια δολάρια σε επιδοτήσεις καυσίμων για να βοηθήσουν τους καταναλωτές. Οι ανησυχίες σχετικά με την ικανότητα των χωρών να αποπληρώσουν τα αυξανόμενα επίπεδα χρέους έχουν διαχυθεί στην αγορά ομολόγων. Στην Ιαπωνία, οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων αυξήθηκαν σε υψηλό τριών δεκαετιών.

Η ανησυχία για τους αυξανόμενους κινδύνους έχει ωθήσει το 10ετές ομόλογο του αμερικανικού δημοσίου σε επίπεδα που προκαλούν ίλιγγο. Παρόλο που οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μείνει σχετικά προστατευμένες, αυτό θα μπορούσε να αλλάξει, σύμφωνα με τους New York Times.

Όπως σημείωσε ο κ. Γκόλντουιν, «κάποια στιγμή, όταν όλοι οι εμπορικοί σου εταίροι υποφέρουν από τις υψηλές τιμές, το φαγητό είναι ακριβότερο και οι μεταφορές ακριβότερες, δεν μπορείς πραγματικά να ξεφύγεις από τους νόμους της οικονομικής βαρύτητας».