Μετά τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ αναμένεται να ανοίξουν ξανά για τη ναυσιπλοΐα, όμως η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θα είναι άμεση. Περίπου 500 πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα, ενώ η επανεκκίνηση των διελεύσεων θα γίνει σταδιακά, με σοβαρά ζητήματα ασφάλειας, πιθανή ανάγκη αποναρκοθέτησης, συμφόρηση στα λιμάνια και επιφυλάξεις από ναυλωτές και ασφαλιστές. Ακόμη κι αν η διέλευση αποκατασταθεί τεχνικά, η πλήρης ανάκαμψη των εμπορικών και ενεργειακών ροών μπορεί να χρειαστεί μήνες.
Πιο αναλυτικά
Έπειτα από τέσσερις μήνες αποκλεισμού λόγω του πολέμου, τα Στενά του Ορμούζ, ένας από τους πιο κρίσιμους εμπορικούς και ενεργειακούς διαύλους του πλανήτη, αναμένεται να ανοίξουν ξανά για τη ναυσιπλοΐα.
Σύμφωνα με τις εξαγγελίες του Ντόναλντ Τραμπ, η κυκλοφορία των πλοίων μπορεί να αποκατασταθεί «ήδη από την Παρασκευή», με την υπογραφή της προσωρινής συμφωνίας ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν.
Ωστόσο, η τεχνική επαναλειτουργία των Στενών δεν σημαίνει ότι η επιστροφή στην κανονικότητα θα γίνει άμεσα. Πλοία, πληρώματα, ασφαλιστές, ναυλωτές και αγορές ενέργειας θα χρειαστούν χρόνο για να προσαρμοστούν στη νέα κατάσταση.
Περίπου 500 πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα
Από τις πρώτες αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν, στις 28 Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη έχει αποκλείσει την κυκλοφορία στα Στενά που συνδέουν τον Κόλπο με τη Θάλασσα του Ομάν.
Υπό κανονικές συνθήκες, από το Ορμούζ διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, καθώς και άλλες στρατηγικής σημασίας πρώτες ύλες.
Σύμφωνα με το International Chamber of Shipping, περίπου 500 πλοία και 20.000 ναυτικοί παραμένουν ακινητοποιημένοι στα ύδατα του Κόλπου.
Μετά την ανακοίνωση Τραμπ, λίγα πλοία έχουν περάσει τα Στενά με ανοιχτό αναμεταδότη, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler. Άλλα, ωστόσο, φέρονται να πραγματοποίησαν τη διέλευση χωρίς να εκπέμπουν σήμα.
Είναι έτοιμα τα πλοία να αποπλεύσουν;
Θεωρητικά, μόλις δοθεί το πράσινο φως, τα εγκλωβισμένα πλοία θα μπορούν να κινηθούν.
Όμως, σύμφωνα με ειδικούς της ναυτιλίας, η πολύμηνη ακινησία δημιουργεί πρακτικά ζητήματα. Τα πληρώματα πιθανότατα έχουν πραγματοποιήσει ασκήσεις, έχουν συντηρήσει τις μηχανές και έχουν ελέγξει τον εξοπλισμό, ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί καθαρισμός των υφάλων πριν από τον απόπλου.
Την ίδια ώρα, πλοία από την αντίθετη κατεύθυνση θα θελήσουν να εισέλθουν στον Κόλπο για να φορτώσουν υδρογονάνθρακες και αγροτικά προϊόντα που έχουν συσσωρευθεί κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού.
Ποιοι θα περάσουν πρώτοι
Οι πρώτες διελεύσεις αναμένεται να γίνουν με μεγάλη προσοχή.
Ναυλωτές, εφοπλιστές και ασφαλιστές θα αξιολογήσουν τους κινδύνους, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι ασφαλιστές μπορεί να ζητήσουν συνοδεία των πλοίων.
Οι πρώτοι που ενδέχεται να κινηθούν είναι εφοπλιστές με δικούς τους στόλους, καθώς και τάνκερ που συνδέονται με χώρες του Κόλπου, όπως το Κουβέιτ, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία, αλλά και με ασιατικές χώρες.
Τα πληρώματα είναι πιθανό να λάβουν μπόνους κινδύνου, λόγω των συνθηκών πολέμου, αν και αναλυτές εκτιμούν ότι αυτό δεν θα αποτελέσει σημαντικό εμπόδιο, δεδομένων των υψηλών κερδών στον πετρελαϊκό τομέα.
Το μεγάλο πρακτικό πρόβλημα θα είναι η συμφόρηση. Τα πλοία που περιμένουν για να μπουν ή να βγουν από το Ορμούζ θα πρέπει να περάσουν σταδιακά, καθώς τα λιμάνια και οι υποδομές δεν μπορούν να απορροφήσουν μαζικά όλη την κίνηση.
Θα χρειαστεί αποναρκοθέτηση;
Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα είναι οι νάρκες.
Η κεντρική ζώνη της περιοχής του Ορμούζ έχει κηρυχθεί ναρκοθετημένη από το Ιράν. Μέχρι να ολοκληρωθούν οι απαραίτητοι έλεγχοι, τα πλοία μπορεί να χρησιμοποιούν παράκτιες ζώνες ναυσιπλοΐας.
Ωστόσο, αυτές οι εναλλακτικές διαδρομές δεν μπορούν να σηκώσουν την κανονική κυκλοφορία των Στενών.
Η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν ήδη συγκροτήσει από τον Μάρτιο συνασπισμό μη εμπόλεμων χωρών, με αποστολή την οργάνωση επιχείρησης αποναρκοθέτησης.
Παρότι ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται δημοσίως επιφυλακτικός απέναντι σε αυτή την πρωτοβουλία, ευρωπαϊκές πηγές αναφέρουν ότι οι ΗΠΑ ζητούν να τεθούν μέσα αποναρκοθέτησης στη διάθεση της επιχείρησης στο Ορμούζ.
Η κανονικότητα μπορεί να αργήσει μήνες
Ακόμη κι αν τα Στενά ανοίξουν τεχνικά, η πλήρης επιστροφή στην κανονικότητα δεν θα είναι άμεση.
Θα χρειαστούν αλλαγές πληρωμάτων, επανεκκίνηση της εφοδιαστικής αλυσίδας, αποκατάσταση παραγωγικών ροών που επλήγησαν από τον πόλεμο και ανασύσταση στρατηγικών αποθεμάτων υδρογονανθράκων.
Σύμφωνα με αναλυτές της Argus Media, τα τάνκερ που θα απεγκλωβιστούν μπορεί να χρειαστούν έως και έναν μήνα για να φτάσουν στην Ευρώπη.
Η πλήρης αποκατάσταση των εξαγωγών πετρελαίου στα προπολεμικά επίπεδα μπορεί να απαιτήσει τέσσερις έως έξι μήνες.
Παράλληλα, αρκετές εταιρείες έχουν ήδη στραφεί σε εναλλακτικές πηγές προμήθειας, όπως οι ΗΠΑ και η Νιγηρία, έχουν ανοίξει νέους διαύλους και έχουν υπογράψει νέα συμβόλαια.
Με άλλα λόγια, η αγορά δεν θα επιστρέψει στην προηγούμενη κατάσταση «ως δια μαγείας».
Το αγκάθι των διοδίων
Ένα ακόμη σημείο τριβής αφορά το ενδεχόμενο επιβολής τελών διέλευσης.
Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον αναμένει πως το Ορμούζ θα παραμείνει ανοιχτό μακροπρόθεσμα χωρίς διόδια.
Αντίθετα, η ιρανική διπλωματία έκανε λόγο για τέλη που θα αφορούν υπηρεσίες ναυσιπλοΐας, προστασίας του περιβάλλοντος, ασφάλειας και προστασίας των πλοίων.
Ευρωπαίοι παράγοντες της εμπορικής ναυτιλίας εμφανίζονται απρόθυμοι να αποδεχθούν τέτοια τέλη, υποστηρίζοντας ότι μπορεί να αντιβαίνουν στο Δίκαιο της Θάλασσας.
Επιπλέον, εκφράζονται επιφυλάξεις για το αν τυχόν πληρωμές θα μπορούσαν να καταλήξουν στους Φρουρούς της Επανάστασης, τους οποίους πολλές δυτικές χώρες θεωρούν τρομοκρατική οργάνωση.
Το άνοιγμα είναι μόνο η αρχή
Το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ αποτελεί κρίσιμο βήμα για την αποκλιμάκωση στον Περσικό Κόλπο και για τη σταθεροποίηση των διεθνών αγορών ενέργειας.
Όμως η πραγματική πρόκληση αρχίζει μετά την υπογραφή της συμφωνίας: ασφαλής διέλευση, αποναρκοθέτηση, αποφυγή συμφόρησης, αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των ασφαλιστών και επιστροφή των εμπορικών ροών στα φυσιολογικά επίπεδα.
Το Ορμούζ μπορεί να ανοίξει γρήγορα στα χαρτιά. Στην πράξη, όμως, η πλήρης επιστροφή στην κανονικότητα θα χρειαστεί χρόνο.
