Σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times, ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες κέρδισαν τουλάχιστον 3,8 δισ. δολάρια τα τελευταία τρία χρόνια από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου, αξιοποιώντας τα κενά και τις δυσκολίες εφαρμογής του πλαφόν τιμής της G7. Πρωταγωνίστρια εμφανίζεται η Dynacom Tankers του Γιώργου Προκοπίου, ενώ η δραστηριότητα αυτή έχει προκαλέσει ένταση με το Κίεβο και εντείνει τις πιέσεις για αυστηρότερες κυρώσεις, την ώρα που αρκετές εταιρείες δηλώνουν ότι κινήθηκαν απολύτως εντός του ισχύοντος νομικού πλαισίου.
Πιο αναλυτικά
Τουλάχιστον 3,8 δισ. δολάρια έχουν εισπράξει ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου κατά την τελευταία τριετία, την ώρα που οι χώρες της G7 επιχειρούσαν να περιορίσουν τα έσοδα του Κρεμλίνου από τις εξαγωγές πετρελαίου, σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times.
Η δραστηριότητα αυτή παραμένει επιτρεπτή στο πλαίσιο του δυτικού καθεστώτος κυρώσεων, εφόσον τηρούνται οι κανόνες του πλαφόν τιμής που έχει επιβάλει η G7 στο ρωσικό πετρέλαιο. Ωστόσο, τους τελευταίους μήνες εντείνονται οι πιέσεις για αυστηροποίηση των κυρώσεων, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκουν να περιορίσουν τη διαπραγματευτική ισχύ της Μόσχας ενόψει μιας πιθανής ειρηνευτικής συμφωνίας με την Ουκρανία.
Η Dynacom Tankers στην κορυφή των εσόδων
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των Financial Times, η εταιρεία που αποκόμισε τα μεγαλύτερα έσοδα από τη μεταφορά ρωσικού αργού ήταν η Dynacom Tankers, που ίδρυσε ο Έλληνας εφοπλιστής Γιώργος Προκοπίου. Η εταιρεία κατέγραψε τουλάχιστον 915 εκατ. δολάρια σε έσοδα από τη μεταφορά ρωσικού αργού πετρελαίου, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα τέταρτο των συνολικών εσόδων που αποκόμισαν οι Έλληνες πλοιοκτήτες από τον Ιούλιο του 2023.
Στη δεύτερη θέση μεταξύ των ελληνικών εταιρειών βρίσκεται η Olympic Shipping and Management του Ομίλου Ωνάση, με τουλάχιστον 404 εκατ. δολάρια έσοδα από τη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Παράλληλα, οι εταιρείες Stealth Maritime και Polembros Shipping, με έδρα την Αθήνα, έχουν αποκομίσει περισσότερα από 200 εκατ. δολάρια η καθεμία.
Οι σχέσεις Αθήνας – Κιέβου και οι πιέσεις για αυστηρότερες κυρώσεις
Η συμμετοχή ελληνικών ναυτιλιακών στη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου έχει αποτελέσει πηγή έντασης μεταξύ Αθήνας και Κιέβου. Το 2023, αρκετές ελληνικές εταιρείες δεξαμενόπλοιων, μεταξύ των οποίων και η Dynacom, είχαν χαρακτηριστεί από τον ουκρανικό φορέα κυρώσεων ως «διεθνείς χορηγοί πολέμου». Ωστόσο, αργότερα αφαιρέθηκαν από τη σχετική λίστα, έπειτα από πιέσεις της ελληνικής κυβέρνησης.
Παρότι το εμπόριο παραμένει νόμιμο όταν τηρείται το πλαφόν της G7, κυβερνήσεις επιδιώκουν πλέον νέους περιορισμούς στα ενεργειακά έσοδα της Ρωσίας, κάτι που θα μπορούσε να διακόψει τη συγκεκριμένη δραστηριότητα των ελληνικών ναυτιλιακών. Οι προσπάθειες αυτές ενισχύθηκαν από το γεγονός ότι οι τιμές του πετρελαίου κινήθηκαν συνολικά χαμηλότερα την τελευταία τριετία και δεν αυξήθηκαν όσο αρχικά υπήρχαν φόβοι κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με το Ιράν.
Παράλληλα, σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Μόσχα αντιμετωπίζει δυσκολίες στον εγχώριο εφοδιασμό καυσίμων, καθώς η Ουκρανία συνεχίζει να πλήττει το ρωσικό σύστημα διύλισης με επιθέσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών μεγάλου βεληνεκούς.
Πώς υπολογίστηκαν τα έσοδα
Η ανάλυση των Financial Times βασίστηκε σε εκτιμώμενα ναύλα για βασικές διαδρομές μεταφοράς ρωσικού πετρελαίου, τα οποία συγκέντρωσε από τον Ιούνιο του 2023 ο οργανισμός τιμολόγησης Argus Media. Στη συνέχεια αξιοποιήθηκαν στοιχεία διαχείρισης πλοίων από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό και δεδομένα για τις κινήσεις δεξαμενόπλοιων από την εταιρεία ανάλυσης Kpler.
Οι υπολογισμοί αφορούν μόνο βασικές διαδρομές για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία τιμολόγησης της Argus, καλύπτοντας συνολικά 389 εκατ. βαρέλια που μεταφέρθηκαν από ελληνικές εταιρείες δεξαμενόπλοιων. Επιπλέον 153 εκατ. βαρέλια εξαιρέθηκαν από την ανάλυση, καθώς δεν υπήρχαν αντίστοιχες εκτιμήσεις τιμών.
Από τις 20 εταιρείες με τα μεγαλύτερα έσοδα από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου από τον Ιούνιο του 2023, οι οκτώ είναι ελληνικές. Οι υπόλοιπες είναι κρατικά υποστηριζόμενες ρωσικές ναυτιλιακές, όπως η Sovcomflot και η Rosnefteflot, ή θυγατρικές και εταιρείες-βιτρίνες που συνδέονται με αυτές, με μοναδική εξαίρεση τη διαχειρίστρια πλοίων Prominent με έδρα το Χονγκ Κονγκ.
Οι υψηλότεροι ναύλοι και ο ρόλος των ελληνικών πλοίων
Οι Έλληνες πλοιοκτήτες θεωρούνται από τους πλέον ανεκτικούς απέναντι στον επιχειρηματικό κίνδυνο στη διεθνή ναυτιλία. Η Dynacom συγκαταλέγεται στις πιο δραστήριες εταιρείες στα Στενά του Ορμούζ μετά την έναρξη της σύγκρουσης στον Κόλπο στις 28 Φεβρουαρίου.
Σύμφωνα με ανάλυση των εταιρειών Windward και Vortexa, σχεδόν το 15% των εξαγωγών ρωσικού αργού πετρελαίου τον Μάιο μεταφέρθηκε από ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες.
«Υπάρχουν χρήματα που μπορεί να κερδίσει κανείς εκεί και κανείς άλλος δεν θα πάει να τα κερδίσει», δήλωσε η αναλύτρια ναυτιλιακών πληροφοριών Μισέλ Βίζε Μπόκμαν, αναφερόμενη στα ελληνικά πλοία που μεταφέρουν ρωσικά φορτία.
Σύμφωνα με ναυλομεσίτες που γνωρίζουν την αγορά, οι έμποροι πληρώνουν κατά 30% έως 40% υψηλότερους ναύλους για τη μεταφορά ρωσικού αργού σε σύγκριση με πετρέλαιο από χώρες που δεν υπόκεινται σε δυτικά περιοριστικά μέτρα.
Το πλαφόν της G7 και οι δυσκολίες εφαρμογής
Το πλαφόν τιμής της G7 στο ρωσικό πετρέλαιο τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2022 με στόχο να περιοριστούν τα έσοδα της Μόσχας, διατηρώντας παράλληλα τη ροή πετρελαίου ώστε να μην πληγεί η παγκόσμια οικονομία.
Οι δυτικοί μεταφορείς επιτρέπεται να παρέχουν υπηρεσίες μεταφοράς ή άλλες υπηρεσίες για ρωσικό πετρέλαιο μόνο όταν η τιμή του βρίσκεται στο ή κάτω από το πλαφόν, το οποίο σήμερα ανέρχεται στα 44,10 δολάρια ανά βαρέλι. Ωστόσο, πρώην αξιωματούχοι που ασχολήθηκαν με τις κυρώσεις και νομικοί υποστηρίζουν ότι η εφαρμογή του μέτρου υπήρξε αποσπασματική.
Οι πλοιοκτήτες οφείλουν να αποδεικνύουν ότι το φορτίο που μεταφέρουν τιμολογείται κάτω από το όριο, παρουσιάζοντας σχετική έντυπη βεβαίωση. Όπως εξήγησε ο δικηγόρος ελληνικών ναυτιλιακών εταιρειών Στέφανος Ρουλάκης, οι εταιρείες βασίζονται συχνά στις διαβεβαιώσεις είτε του ναυλωτή είτε του Ρώσου προμηθευτή, καθώς συνήθως δεν συμμετέχουν στον καθορισμό της τιμής του φορτίου.
«Θεωρητικά αυτό λειτουργεί. Στην πράξη, όμως, έχουμε δει ότι οι Aρχές αναμένουν από τους πλοιοκτήτες να αξιολογούν αν η αναμενόμενη τιμή βρίσκεται κάτω από το πλαφόν και αν συμμετέχει στην αλυσίδα εφοδιασμού κάποιο πρόσωπο που υπόκειται σε κυρώσεις», ανέφερε ο Στέφανος Ρουλάκης.
Η στάση Ελλάδας και Κύπρου και οι αποχωρήσεις εταιρειών
Σύμφωνα με διπλωμάτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε κλειστές συσκέψεις οι κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Κύπρου αντιτάχθηκαν σταθερά στην επιβολή του πλαφόν τιμής.
Παρά ταύτα, ορισμένες ελληνικές εταιρείες απομακρύνθηκαν από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου. Οι TMS Tankers και Thenamaris περιόρισαν σημαντικά τη δραστηριότητά τους στα τέλη του 2023, μετά την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων σε τουρκικούς και εταιρείες των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων που κατηγορήθηκαν ότι μετέφεραν ρωσικά φορτία σε τιμές άνω του πλαφόν.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των Financial Times, η Thenamaris είχε αποκομίσει τουλάχιστον 30 εκατ. δολάρια από μεταφορές ρωσικού πετρελαίου, ενώ η TMS Tankers τουλάχιστον 150 εκατ. δολάρια μεταξύ Ιουλίου 2023 και της διακοπής της δραστηριότητας αργότερα την ίδια χρονιά.
Δικηγόροι και αναλυτές ανέφεραν επίσης ότι αρκετές ελληνικές ναυτιλιακές αποχώρησαν από το συγκεκριμένο εμπόριο μετά τις αμερικανικές κυρώσεις κατά των Rosneft και Lukoil τον Οκτώβριο του 2025.
Οι απαντήσεις των εταιρειών
Η Dynacom δήλωσε ότι όλες οι προσεγγίσεις των πλοίων της σε ρωσικά λιμάνια πραγματοποιήθηκαν «σε πλήρη συμμόρφωση με όλα τα ισχύοντα νομικά και κυρωτικά πλαίσια», προσθέτοντας ότι το πλαίσιο του πλαφόν τιμής συνέβαλε τόσο στη μείωση των ρωσικών εσόδων όσο και στον περιορισμό των πιέσεων στο παγκόσμιο ενεργειακό κόστος.
Η εταιρεία υποστήριξε επίσης ότι «οι λογαριασμοί ηλεκτρικού ρεύματος, το κόστος των καυσίμων και οι πρόσθετες πληθωριστικές πιέσεις έχουν περιοριστεί χάρη στη συμβολή της ελληνικής ναυτιλίας».
Η Olympic Shipping ανέφερε ότι συμμορφώνεται με τις κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Ηνωμένου Βασιλείου και των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά δεν σχολιάζει μεμονωμένες εμπορικές συναλλαγές.
Η Stealth δήλωσε ότι όλα τα φορτία που μετέφερε συμμορφώνονταν με τα ισχύοντα καθεστώτα κυρώσεων και είχαν ελεγχθεί από νομικούς συμβούλους στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο. Παράλληλα, ανέφερε ότι ένα από τα δεξαμενόπλοιά της, το οποίο μετέφερε ρωσική αμμωνία, αποτέλεσε στόχο ύποπτης ουκρανικής επίθεσης την περασμένη χρονιά, γεγονός που οδήγησε την εταιρεία να εκφράσει ανησυχία για την ασφάλεια των ναυτικών της.
Η TMS δήλωσε ότι δεν σχολιάζει εμπορικά ζητήματα, επισημαίνοντας ωστόσο ότι τηρεί αυστηρά όλες τις ισχύουσες κυρώσεις. Οι Polembros και Thenamaris δεν απάντησαν σε αίτημα σχολιασμού.
Από την πλευρά της, η διευθύντρια της ουκρανικής οργάνωσης Razom We Stand, Σβιτλάνα Ρομάνκο, υποστήριξε ότι «το ρωσικό πετρέλαιο συνεχίζει να αποφέρει δισεκατομμύρια στο Κρεμλίνο επειδή οι κυβερνήσεις απέτυχαν να κλείσουν τα προφανή κενά του συστήματος».
Η ίδια πρόσθεσε ότι «η ελληνική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα επιλέξει τα συμφέροντα της ναυτιλιακής της βιομηχανίας έναντι ισχυρότερων κυρώσεων και της ειρήνης».
