Άνθρακας: Ρεκόρ 8,94 δισ. τόνοι το 2026 – Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή «αναζωπυρώνει» το πιο ρυπογόνο καύσιμο

Η παγκόσμια κατανάλωση άνθρακα αναμένεται να φτάσει σε ιστορικό υψηλό επίπεδο το 2026, καθώς οι ενεργειακές αναταράξεις που προκάλεσε η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή οδηγούν πολλές χώρες στην επιστροφή σε ένα από τα πιο ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα.

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), η παγκόσμια χρήση άνθρακα προβλέπεται να αυξηθεί κατά 1,2% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, αγγίζοντας τους 8,94 δισεκατομμύρια μετρικούς τόνους, το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ.

Βασικός παράγοντας πίσω από αυτή την άνοδο είναι οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν πολλές χώρες στην προμήθεια πετρελαίου και φυσικού αερίου, εξαιτίας των προβλημάτων στις θαλάσσιες μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Η περιορισμένη ροή ενεργειακών προϊόντων έχει ωθήσει χώρες όπως η Ευρώπη, η Κίνα, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα να αυξήσουν τη χρήση άνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, παρά το γεγονός ότι θεωρείται το καύσιμο με το μεγαλύτερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Η ενεργειακή κρίση επιστρέφει τον κόσμο στον άνθρακα

Ο άνθρακας παραμένει ιδιαίτερα ελκυστικός σε περιόδους ενεργειακής αβεβαιότητας, καθώς υπάρχει σε μεγάλες ποσότητες, είναι συχνά φθηνότερος και πολλές χώρες διαθέτουν ήδη αποθέματα και εγκαταστάσεις παραγωγής.

Ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν έχει επηρεάσει σημαντικά την παγκόσμια αγορά ενέργειας, καθώς η Τεχεράνη περιόρισε τις μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ, από όπου πριν από την έναρξη των συγκρούσεων περνούσε περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Η μείωση της διαθεσιμότητας φυσικού αερίου ανάγκασε αρκετές χώρες να θέσουν σε λειτουργία συχνότερα τις μονάδες άνθρακα που διαθέτουν ή να αναζητήσουν εναλλακτικές πηγές ενέργειας.

Όπως σημείωσε ο IEA, παρότι οι περισσότερες αποστολές άνθρακα δεν περνούν από τα Στενά του Ορμούζ, οι επιπτώσεις του πολέμου επηρέασαν την αγορά άνθρακα μέσω της αύξησης των τιμών του φυσικού αερίου.

Νέα πίεση στους στόχους για την κλιματική αλλαγή

Η νέα άνοδος της κατανάλωσης άνθρακα αποτελεί σημαντικό πλήγμα στις διεθνείς προσπάθειες για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Η καύση άνθρακα παράγει περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου και περισσότερους ατμοσφαιρικούς ρύπους από οποιαδήποτε άλλη μεγάλη πηγή ενέργειας, ακόμη και σε σύγκριση με το φυσικό αέριο.

Το 2021, στη Σύνοδο για το Κλίμα στη Γλασκώβη, σχεδόν όλες οι χώρες είχαν συμφωνήσει στη σταδιακή μείωση της χρήσης άνθρακα. Ωστόσο, από τότε η παγκόσμια ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκε ταχύτερα από την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών.

Παρά τη μεγάλη επέκταση των ηλιακών και αιολικών εγκαταστάσεων, οι ανανεώσιμες πηγές δεν έχουν καταφέρει ακόμη να καλύψουν πλήρως τη νέα ενεργειακή ζήτηση, με αποτέλεσμα τα ορυκτά καύσιμα να παραμένουν σημαντικό μέρος του ενεργειακού μείγματος.

Η Κίνα, η Ασία και η εξαίρεση των ΗΠΑ

Η αύξηση της κατανάλωσης άνθρακα δεν είναι ομοιόμορφη σε όλες τις χώρες.

Η Κίνα συνεχίζει να αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους καταναλωτές άνθρακα παγκοσμίως, ενώ χρησιμοποιεί περισσότερο άνθρακα αντί για πετρέλαιο στην παραγωγή χημικών προϊόντων.

Στη Νότια Κορέα, η κατανάλωση άνθρακα αναμένεται να αυξηθεί περίπου κατά 6%, λόγω των υψηλών τιμών φυσικού αερίου.

Παράλληλα, το φαινόμενο Ελ Νίνιο αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω τη χρήση άνθρακα σε χώρες όπως η Ινδία και το Βιετνάμ, καθώς αυξάνει τη ζήτηση για κλιματισμό και περιορίζει την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.

Αντίθετη πορεία ακολουθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η κατανάλωση άνθρακα προβλέπεται να μειωθεί περίπου κατά 7% το 2026.

Παρά την προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να στηρίξει τη βιομηχανία άνθρακα και να διατηρήσει ορισμένες παλιές μονάδες σε λειτουργία, η αφθονία φθηνού φυσικού αερίου και η ανάπτυξη της ηλιακής και αιολικής ενέργειας περιορίζουν τη χρήση του.

Τι θα γίνει το 2027

Ο IEA εκτιμά ότι η πορεία της παγκόσμιας ζήτησης άνθρακα το 2027 θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την εξέλιξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή.

Εάν αποκατασταθούν οι ροές υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω των Στενών του Ορμούζ και οι τιμές επιστρέψουν στα προπολεμικά επίπεδα, η κατανάλωση άνθρακα μπορεί να μειωθεί.

Αν όμως οι περιορισμοί στις μεταφορές συνεχιστούν, η παγκόσμια εξάρτηση από τον άνθρακα ενδέχεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο.

Οι ενεργειακές αναταράξεις έχουν ήδη οδηγήσει αρκετές χώρες να επιταχύνουν τα σχέδια για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και πυρηνική ενέργεια, όμως οι νέες υποδομές απαιτούν χρόνο. Μέχρι τότε, ο άνθρακας παραμένει το «ασφαλές καταφύγιο» της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.