Η ακρίβεια στην ενέργεια επιβαρύνει τόσο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς όσο και τα λειτουργικά έξοδα των επιχειρήσεων, με Ελλάδα και Ιταλία να διεκδικούν μεγαλύτερο περιθώριο στους κρατικούς προϋπολογισμούς για την αντιμετώπισή της. Στις Βρυξέλλες, ωστόσο, η δυνατότητα στήριξης συνδέεται με σαφές πλαφόν: δημοσιονομική ευελιξία έως 0,6% του ΑΕΠ συνολικά για την περίοδο 2026–2028.
Την Πέμπτη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή γνωστοποίησε ότι έλαβε τις επιστολές του Κυριάκου Μητσοτάκη και της Τζόρτζια Μελόνι, οι οποίοι ζητούν διευρυμένα περιθώρια δράσης απέναντι στο υψηλό κόστος ενέργειας. Ο εκπρόσωπος της Επιτροπής για οικονομικά ζητήματα, Μπάλας Ουζβάρι, ανέφερε ότι οι δύο χώρες είναι έως τώρα οι μόνες που έχουν καταθέσει αίτημα για την ενεργοποίηση της συγκεκριμένης ευελιξίας.
Το όριο 0,6% καλύπτει συνολικά την τριετία
Το μέσο που επικαλείται η Κομισιόν είναι η επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής, η οποία είχε αρχικά εφαρμογή στις αμυντικές δαπάνες και πλέον μπορεί να καλύψει ορισμένα μέτρα στον τομέα της ενέργειας.
Ουσιαστικά, προβλέπει περιορισμένη απόκλιση από τη συμφωνημένη πορεία των καθαρών δημόσιων δαπανών. Υπάρχει όμως μία καθοριστική διευκρίνιση: το περιθώριο δεν είναι 0,6% του ΑΕΠ κάθε χρόνο.
Με βάση τις οδηγίες της Επιτροπής, το ετήσιο ανώτατο όριο διαμορφώνεται στο 0,3% του ΑΕΠ, ενώ το συνολικό πλαφόν είναι 0,6% για το διάστημα 2026–2028. Έτσι, αν ένα κράτος αξιοποιήσει 0,3% το 2026 και το ίδιο ποσοστό το 2027, θα έχει ήδη καλύψει όλο το διαθέσιμο περιθώριο της τριετίας.
Ενεργειακή ευελιξία με σαφείς δημοσιονομικούς όρους
Η συγκεκριμένη ευελιξία περιορίζεται σε επιλέξιμες παρεμβάσεις για την ενεργειακή ασφάλεια. Η Επιτροπή εντάσσει σε αυτό το πλαίσιο μέτρα που περιορίζουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος. Συνεπώς, η δυνατότητα απόκλισης δεν σημαίνει αυτομάτως έγκριση για κάθε ενεργειακή δαπάνη.
Ο Μπάλας Ουζβάρι σημείωσε ότι η πρωτοβουλία αυτή έχει τεθεί προς συζήτηση από τις αρχές του καλοκαιριού, υπογραμμίζοντας όμως έναν σαφή όρο: οι κυβερνήσεις οφείλουν να παραμένουν προσηλωμένες στη δημοσιονομική βιωσιμότητα και στους στόχους των μεσοπρόθεσμων σχεδίων τους.
«Η πόρτα είναι ανοιχτή για τα κράτη-μέλη να υποβάλουν αίτημα για την ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής, είτε για την άμυνα είτε για την ενέργεια», δήλωσε. Αυτό, πρόσθεσε, «δεν μπορεί να γίνει εις βάρος μιας συνολικής δέσμευσης στη δημοσιονομική πειθαρχία».
Η Ρώμη διεκδικεί ακόμη ευρύτερη δημοσιονομική ευελιξία
Η στάση της Ρώμης συνδέεται και με άμεσες οικονομικές πιέσεις. Το Reuters μετέδωσε ότι ο πληθωρισμός στην Ιταλία διαμορφώθηκε στο 4,1% τον Σεπτέμβριο, έναντι 3,2% τον Αύγουστο.
Η Μελόνι έχει προαναγγείλει τη διάθεση 14 δισ. ευρώ σε δύο χρόνια, μέσω της ρήτρας, με στόχο να μειωθεί το ενεργειακό κόστος για τις επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, ζητεί επιπλέον ευελιξία, επιδιώκοντας να ληφθεί υπόψη στους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες η επίδραση του υψηλότερου πληθωρισμού.
Από τα αιτήματα στις παρεμβάσεις για το ενεργειακό κόστος
Το γεγονός ότι τα αιτήματα παρελήφθησαν δεν συνιστά, από μόνο του, έγκριση κάποιου συγκεκριμένου πακέτου ενίσχυσης. Η συζήτηση θα συνεχιστεί έως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που θα πραγματοποιηθεί σε δύο εβδομάδες, ενώ η εκπρόσωπος της Επιτροπής Πάολα Πίνιο δήλωσε ότι οι Βρυξέλλες περιμένουν «συνεισφορές, ιδέες και προτάσεις» από τις κυβερνήσεις.
Για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, το βασικό ερώτημα είναι με ποιον τρόπο αυτό το δημοσιονομικό περιθώριο θα οδηγήσει σε πραγματική ανακούφιση. Οι αποφάσεις που ακολουθούν θα καθορίσουν ποιες δράσεις θα είναι δυνατό να χρηματοδοτηθούν, ποιοι θα επωφεληθούν και με ποια ταχύτητα η ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση θα αποτυπωθεί στο κόστος της ενέργειας.
