Η ιστορική συμφωνία Ελλάδας – Βουλγαρίας οδηγεί στην επιστροφή 48 ιερών κειμηλίων στην Ελλάδα, περισσότερο από έναν αιώνα αφότου αφαιρέθηκαν. Τα πρωτόκολλα που ρυθμίζουν την αμοιβαία παράδοση και παραλαβή ιστορικών κειμηλίων και ανθρωπολογικού υλικού από τις δύο χώρες υπογράφονται σήμερα το πρωί στη Θεσσαλονίκη, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Στην τελετή θα δώσουν το «παρών» ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Βούλγαρος ομόλογός του, Ρούμεν Ράντεφ.
Με τη συγκεκριμένη τελετή ολοκληρώνεται το Μνημόνιο Κατανόησης, το οποίο υπέγραψαν το προηγούμενο διάστημα η Λίνα Μενδώνη και ο Εφτίμ Μιλόσεφ, υπουργοί Πολιτισμού των δύο χωρών. Για να επιτευχθεί η συμφωνία είχαν προηγηθεί συστηματικές διαπραγματεύσεις πολλών ετών, με πρωτοβουλία του ελληνικού υπουργείου Πολιτισμού.
Η αφαίρεση των κειμηλίων έγινε το 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Έκτοτε βρίσκονταν στη Σόφια, όπου φυλάσσονταν ή παρουσιάζονταν στις συλλογές του Εθνικού Μουσείου Ιστορίας της Βουλγαρίας. Η προέλευσή τους συνδέεται με την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης.
Τα 48 κειμήλια θα φιλοξενούνται και θα παρουσιάζονται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου 2026. Μετά την ολοκλήρωση της έκθεσής τους, θα αποδοθούν οριστικά στις Μονές και στη Μητρόπολη από τις οποίες είχαν απομακρυνθεί.
Η ανταλλαγή με τα λείψανα του Τσάρου Σαμουήλ
Στο πλαίσιο της ανταλλαγής, η Ελλάδα θα παραδώσει στη βουλγαρική πλευρά τα ταυτοποιημένα λείψανα του Τσάρου Σαμουήλ (997-1014). Θα αποδοθεί επίσης το εναπομείναν ανθρωπολογικό υλικό που προέρχεται από τις τέσσερις συνολικά σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες. Τα συγκεκριμένα ευρήματα ανακαλύφθηκαν το 1965 από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο, ενώ κατά τα τελευταία χρόνια φυλάσσονταν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού.
Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, σε ανακοίνωσή της, χαιρέτισε με ιδιαίτερη ικανοποίηση την επιστροφή των 48 κειμηλίων «ύστερα από έναν και πλέον αιώνα», έπειτα από επίπονες διαπραγματεύσεις που διήρκεσαν πολλά χρόνια. Παράλληλα, χαρακτήρισε τη συμφωνία επιτυχία για την πατρίδα και επισήμανε ότι αποτυπώνει τη συνεργασία Εκκλησίας και Πολιτείας στην υλοποίηση εθνικών στόχων.
Παράλληλα, η Σύνοδος εξέφρασε την ελπίδα το Μνημόνιο να αποτελέσει «μόνον η καλή αρχή» και να συναφθούν στη συνέχεια νέες συμφωνίες για την επιστροφή των υπόλοιπων εκκλησιαστικών κειμηλίων. Πρόκειται για αντικείμενα που είχαν αφαιρεθεί από μονές, ναούς και άλλους χώρους στην Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη.
Η Ιερά Σύνοδος συνεχάρη θερμά τον Μητροπολίτη Σερρών και Νιγρίτης Θεολόγο και τον Μητροπολίτη Δράμας Δωρόθεο για την επιμονή που επέδειξαν στις προσπάθειές τους. Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν και η αναφορά στον μακαριστό Μητροπολίτη Δράμας Παύλο, τον οποίο αποκάλεσε «αρχιτέκτονα και πρωτεργάτη» της όλης προσπάθειας.
Συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις Ελλάδας και Βουλγαρίας
Το υπουργείο Πολιτισμού διευκρινίζει ότι η διαδικασία δεν ολοκληρώνεται με τη σημερινή υπογραφή. Ελλάδα και Βουλγαρία έχουν συμφωνήσει να εξακολουθήσουν τις διαπραγματεύσεις, ώστε να ταυτοποιηθούν και άλλα ιστορικά αντικείμενα κοινού ενδιαφέροντος που δεν εντάχθηκαν στην παρούσα συμφωνία και να συμπεριληφθούν σε επόμενη.
