Οι 143 περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζητούν ισχυρότερες εγγυήσεις για τη χρηματοδότησή τους στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034, καθώς οι συζητήσεις για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό εισέρχονται στη φάση των συννομοθετών.

Στη συμμαχία EUregions4cohesion συμμετέχουν και οι Περιφέρειες Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, Ιονίων Νήσων, Θεσσαλίας, Δυτικής Ελλάδας και Κρήτης, οι οποίες συνυπογράφουν το κοινό κείμενο θέσεων.

Τον συντονισμό της συμμαχίας έχουν η γαλλική Νουβέλ Ακιτέν και η ιταλική Εμίλια Ρομάνια. Το κείμενο υποστηρίζουν επίσης η Διάσκεψη των Περιφερειακών Παράκτιων Περιοχών (CPMR) και το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Περιφερειών για την Έρευνα και την Καινοτομία (ERRIN).

Οι περιφέρειες απορρίπτουν μείωση του προϋπολογισμού

Βασική θέση της συμμαχίας αποτελεί η δημιουργία ξεχωριστού προϋπολογισμού για την πολιτική συνοχής. Σε πραγματικούς όρους, το ύψος του δεν πρέπει να είναι χαμηλότερο από τη συνολική κατανομή της περιόδου 2021-2027, χωρίς να προσμετρώνται τα προσωρινά εργαλεία για την αντιμετώπιση κρίσεων και με πλήρη συνυπολογισμό του πληθωρισμού.

Παράλληλα, οι περιφέρειες απαιτούν ένα «υποχρεωτικό δίχτυ ασφαλείας», που θα εξασφαλίζει σε κάθε κατηγορία περιφερειών τουλάχιστον το 75% των σημερινών πόρων που της αναλογούν. Ζητούν ακόμη να παραμείνουν σε ισχύ τα υφιστάμενα ποσοστά συγχρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στο κείμενο επισημαίνεται ότι η προτεινόμενη αρχιτεκτονική του ΠΔΠ εντείνει τον ανταγωνισμό μεταξύ των πολιτικών, ενώ ταυτόχρονα αμφισβητεί τη σαφή και προβλέψιμη χρηματοδότηση για το σύνολο των περιφερειών.

Με βάση αυτή την εκτίμηση, η συμμαχία ζητεί να γίνει δεσμευτική η αρχή «μη βλάπτειν τη συνοχή» (“do no harm to cohesion” principle). Στόχος είναι να μην κατευθύνονται πόροι των περιφερειακών κεφαλαίων σε άλλες πολιτικές ή σε εργαλεία κεντρικής διαχείρισης χωρίς προηγούμενη επίσημη συμφωνία των περιφερειών.

Αντιδράσεις στη συγκεντρωτική διαχείριση των πόρων

Οι περιφέρειες αναγνωρίζουν ότι οι διαπραγματεύσεις έχουν προσδώσει μεγαλύτερη βαρύτητα στην εδαφική διάσταση της πολιτικής συνοχής. Επισημαίνουν όμως πως δεν έχει αποτραπεί επαρκώς η μετατόπιση προς ένα πιο συγκεντρωτικό, κυρίως εθνικό μοντέλο εφαρμογής, το οποίο, όπως υποστηρίζει η συμμαχία, «δημιουργεί νέους κινδύνους εδαφικών και πολιτικών ανισοτήτων».

Για τον λόγο αυτόν, ζητούν να προβλέπεται τουλάχιστον ένα περιφερειακό κεφάλαιο για κάθε περιφέρεια στα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης. Κάθε κεφάλαιο θα πρέπει να διαθέτει δική του χρηματοδοτική κατανομή, να μπορεί να διαπραγματεύεται απευθείας με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και να προστατεύεται από μονομερείς αλλαγές των κρατών μελών.

Οι επιφυλάξεις των περιφερειών για τη χρηματοδότηση βάσει επιδόσεων

Ενστάσεις εκφράζονται και για το μοντέλο της Κομισιόν, όπου η εκταμίευση των κονδυλίων εξαρτάται από την επίτευξη οροσήμων και στόχων. Οι περιφέρειες εκτιμούν ότι μπορεί να προκύψει διπλό σύστημα παρακολούθησης, σε αντίθεση με την επιδίωξη απλούστερων διαδικασιών. Παράλληλα, ζητούν οι πληρωμές προς τα περιφερειακά κεφάλαια να μην αναστέλλονται ούτε να μειώνονται εξαιτίας μεταρρυθμίσεων που αποφασίζονται σε εθνικό επίπεδο και δεν εμπίπτουν στις αρμοδιότητές τους.

Στα τεχνικά σημεία που θέτουν περιλαμβάνονται η παραμονή του κανόνα αποδέσμευσης Ν+3, η άνοδος της προχρηματοδότησης από 10% σε 13%, η κατεύθυνση τουλάχιστον του 5% των πόρων στην τεχνική βοήθεια και η ολοκλήρωση των πληρωμών προς τους δικαιούχους εντός 90 ημερών.

Ο κανόνας ‘Ν+3’ (στα αγγλικά N+3 decommitment rule) καθορίζει το χρονικό περιθώριο που διαθέτει μια χώρα ή μια περιφέρεια για την απορρόφηση των κονδυλίων τα οποία έχουν δεσμευτεί για αυτήν.

Το ‘Ν’ αντιστοιχεί στο έτος κατά το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση εγγράφει στον προϋπολογισμό της τη δέσμευση ενός ποσού για πρόγραμμα. Η ένδειξη ‘+3’ σημαίνει ότι το ποσό πρέπει να έχει δαπανηθεί έως το τέλος του τρίτου έτους που ακολουθεί τη δέσμευση, δηλαδή να έχουν διαβιβαστεί στην Επιτροπή τα σχετικά αιτήματα πληρωμής. Έτσι, κονδύλια που δεσμεύονται το 2029 οφείλουν να έχουν απορροφηθεί μέχρι το τέλος του 2032.

Κονδύλια που παραμένουν αδιάθετα μετά την παρέλευση της προθεσμίας «αποδεσμεύονται» αυτομάτως. Αυτό σημαίνει ότι χάνεται η δυνατότητα χρήσης τους για το πρόγραμμα και τα χρήματα επιστρέφουν στον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Η θέση των περιφερειών είναι να παραμείνει η τριετής προθεσμία και να μην περιοριστεί, για παράδειγμα, σε Ν+2. Όπως εξηγούν, τα έργα συνοχής, κυρίως τα έργα υποδομής, συχνά καθυστερούν εξαιτίας διαγωνισμών, αδειοδοτήσεων και ενστάσεων. Μια συντομότερη περίοδος θα αύξανε τον κίνδυνο απώλειας πόρων, με μεγαλύτερες συνέπειες για τις περιφέρειες που διαθέτουν ασθενέστερη διοικητική ικανότητα.

Ο Οκτώβριος στο επίκεντρο των αποφάσεων για το ΠΔΠ

Η παρέμβαση των περιφερειών καταγράφεται ενώ οι διαβουλεύσεις στο Συμβούλιο επιταχύνονται. Όπως έχει επανειλημμένα επισημάνει ο Πρόεδρος Αντόνιο Κώστα, επιδίωξη είναι οι διαπραγματεύσεις για το νέο ΠΔΠ να ολοκληρωθούν έως το τέλος Δεκεμβρίου.

Στις 11 Ιουνίου, η κυπριακή Προεδρία παρουσίασε το πρώτο διαπραγματευτικό πλαίσιο που περιλάμβανε αριθμητικά στοιχεία. Αυτό προέβλεπε μείωση του συνολικού ποσού κατά περίπου 2%, στα € 1,73 τρισ. σε σταθερές τιμές 2025, από τα € 1,763 τρισ. της αρχικής εισήγησης της Επιτροπής. Για την πολιτική συνοχής, στις 29 Ιουνίου το Συμβούλιο κατέληξε σε μερική διαπραγματευτική θέση, με στόχο πιο απλούς και αποδοτικούς κανόνες για τα ταμεία συνοχής.

Η ιρλανδική Προεδρία αναλαμβάνει πλέον να καταρτίσει αναθεωρημένο διαπραγματευτικό πλαίσιο με αριθμούς, ενόψει του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων που έχει προγραμματιστεί για την Τρίτη 13 Οκτωβρίου. Παράλληλα, το νέο ΠΔΠ αναμένεται να τεθεί προς συζήτηση από τους ηγέτες κατά τη Σύνοδο Κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου.

Κατά την πλέον πρόσφατη σύνοδο των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, στις 22 Σεπτεμβρίου, τα κράτη μέλη δεν μετακινήθηκαν από τις διαχρονικές τους θέσεις. Έτσι, η Προεδρία διαθέτει στενά περιθώρια χειρισμών, παρά την προτροπή του Ιρλανδού υπουργού Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Τόμας Μπερν για συμβιβαστικές λύσεις. Όπως ανέφερε, οι εθνικές θέσεις είναι γνωστές σε όλους και το επόμενο βήμα είναι η εξεύρεση της κατάλληλης ισορροπίας.

Στις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις, ο κύριος διαχωρισμός εξακολουθεί να βρίσκεται ανάμεσα στις «φειδωλών» χώρες και στην ομάδα των «Φίλων της Συνοχής», όπου συμμετέχει και η Ελλάδα. Πάντως, σύμφωνα με την Προεδρία, το κλίμα στις διαπραγματεύσεις εξελίσσεται σταδιακά προς πιο εποικοδομητική κατεύθυνση.

Το χρονοδιάγραμμα είναι απαιτητικό: το Συμβούλιο υπογραμμίζει ότι συμφωνία έως το τέλος του 2026 θα καθιστούσε δυνατή την έγκριση των νομοθετικών πράξεων εντός του 2027. Με αυτόν τον τρόπο, η χρηματοδότηση θα μπορούσε να φτάσει στους δικαιούχους από τον Ιανουάριο του 2028. Οι περιφέρειες επιδιώκουν οι εγγυήσεις που ζητούν να ενσωματωθούν στα κείμενα προτού οι αριθμοί «κλειδώσουν» στο επίπεδο των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων.

Ρεπορτάζ από τις Βρυξέλλες: Γιώργος Συριόπουλος / ERTNEWS.GR