Ελλάδα: Η κήρυξη πολέμου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία – Η εκστρατεία που άλλαξε τα σύνορα | Σαν σήμερα 5 Οκτωβρίου

Στις 5 Οκτωβρίου 1912 (18 Οκτωβρίου με το νέο ημερολόγιο), η Ελλάδα κήρυξε τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και εντάχθηκε επίσημα στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Την ίδια ημέρα, η Στρατιά Θεσσαλίας διέσχισε τα σύνορα, κινούμενη προς τη Μακεδονία. Σε λίγες εβδομάδες, οι ελληνικές δυνάμεις θα έμπαιναν στη Θεσσαλονίκη, ενώ πριν συμπληρωθεί ένας χρόνος οι Βαλκανικοί Πόλεμοι θα είχαν μεταβάλει βαθιά τον χάρτη της Ελλάδας.

Η ανάμνηση της ταπεινωτικής ήττας στον πόλεμο του 1897 παρέμενε ακόμη έντονη στη χώρα. Ωστόσο, δεκαπέντε χρόνια μετά, οι συνθήκες είχαν αλλάξει. Η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου είχε αναδιοργανώσει τις Ένοπλες Δυνάμεις και είχε εντάξει την Ελλάδα στη Βαλκανική Συμμαχία, μαζί με τη Βουλγαρία, τη Σερβία και το Μαυροβούνιο. Την ίδια περίοδο, η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε αποδυναμωθεί, καθιστώντας τη σύγκρουση ολοένα πιο αναπόφευκτη.

Πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών, η Υψηλή Πύλη προσπάθησε να απομακρύνει την Ελλάδα από τη συμμαχία, προσφέροντας παραχώρηση στο Κρητικό Ζήτημα. Η Αθήνα, όμως, παρέμεινε στο πλευρό των συμμάχων της. Με διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό στις 5 Οκτωβρίου, ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ γνωστοποίησε την έναρξη του πολέμου: «Η Ελλάς πάνοπλος μετά των Συμμάχων αυτής […] αναλαμβάνει τον ιερόν αγώνα του δικαίου και της ελευθερίας».

Οι πολεμικές επιχειρήσεις εξελίχθηκαν με μεγάλη ταχύτητα. Υπό την αρχηγία του διαδόχου Κωνσταντίνου, η Στρατιά Θεσσαλίας κατευθύνθηκε βόρεια, καταλαμβάνοντας αρχικά την Ελασσόνα. Η νίκη στο Σαραντάπορο δημιούργησε το πέρασμα προς τη Μακεδονία και ακολούθησαν η κατάληψη των Σερβίων, της Κοζάνης, της Βέροιας και της Κατερίνης. Μετά τη σφοδρή αναμέτρηση στα Γιαννιτσά, η πορεία προς τη Θεσσαλονίκη είχε ουσιαστικά ανοίξει.

Η κατάληψη της Θεσσαλονίκης αποτέλεσε κρίσιμο γεωπολιτικό στόχο, καθώς οι ελληνικές μονάδες έπρεπε να προλάβουν την άφιξη του βουλγαρικού στρατού. Τελικά, στις 26 Οκτωβρίου 1912, ο Οθωμανός διοικητής Χασάν Ταχσίν Πασάς υπέγραψε την παράδοση της πόλης στις ελληνικές δυνάμεις.

Παράλληλα, στο Αιγαίο, ο Παύλος Κουντουριώτης με το θωρηκτό «Γεώργιος Αβέρωφ» διαμόρφωνε την ελληνική κυριαρχία στη θάλασσα. Με αυτόν τον τρόπο περιορίστηκε η δυνατότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας να στέλνει ενισχύσεις στα ευρωπαϊκά μέτωπα. Στη συνέχεια καταλήφθηκαν νησιά του ανατολικού Αιγαίου, ενώ τον Φεβρουάριο του 1913 οι ελληνικές δυνάμεις κατέλαβαν τα Ιωάννινα.

Η 5η Οκτωβρίου σηματοδότησε την έναρξη μιας ευρύτερης ανατροπής. Μετά την ολοκλήρωση και του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου, η Ελλάδα του 1913 είχε σχεδόν διπλασιάσει τόσο την έκταση όσο και τον πληθυσμό της. Στα νέα κεκτημένα περιλαμβάνονταν η Θεσσαλονίκη, μεγάλο τμήμα της Μακεδονίας και της Ηπείρου, καθώς και σημαντικά νησιά του Αιγαίου. Σε διάστημα λίγων μηνών, τα όρια του μικρού βασιλείου μετακινήθηκαν περισσότερο από κάθε άλλη φορά στη νεότερη ιστορία του.

Άλλα σημαντικά γεγονότα της 5ης Οκτωβρίου

610: Μετά την ανατροπή του Φωκά, ο Ηράκλειος αναλαμβάνει ως αυτοκράτορας του Βυζαντίου. Η περίοδος της εξουσίας του θα σημαδευτεί από σημαντικούς πολέμους και ουσιαστικούς μετασχηματισμούς στην αυτοκρατορία.

1789: Πλήθος γυναικών από το Παρίσι κατευθύνεται στις Βερσαλλίες, στη γνωστή Πορεία στις Βερσαλλίες, με βασικό αίτημα την εξασφάλιση ψωμιού. Η διαμαρτυρία οδηγεί τον Λουδοβίκο ΙΣΤ΄ και τη βασιλική οικογένεια στο Παρίσι και θεωρείται κομβικό επεισόδιο της Γαλλικής Επανάστασης.

1864: Ένας ισχυρός κυκλώνας πλήττει την Καλκούτα, αφήνοντας πίσω του δεκάδες χιλιάδες νεκρούς και εκτεταμένες υλικές ζημιές.

1877: Στα Bear Paw Mountains, ο αρχηγός Τζόζεφ των Νεζ Περς παραδίδεται στις αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις, ύστερα από υποχώρηση που ξεπέρασε τα 1.000 μίλια. Η πορεία του συνδέθηκε με τον βίαιο εκτοπισμό των αυτόχθονων πληθυσμών και μετατράπηκε σε σύμβολο αυτής της ιστορίας.

1892: Η διαβόητη συμμορία Dalton επιχειρεί να χτυπήσει συγχρόνως δύο τράπεζες στο Coffeyville του Κάνσας. Οι κάτοικοι οπλίζονται και αντιδρούν, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν σχεδόν όλα τα μέλη της συμμορίας.

1910: Η Πορτογαλική Επανάσταση καταλύει το μοναρχικό καθεστώς και ανοίγει τον δρόμο για τη δημιουργία της Πρώτης Πορτογαλικής Δημοκρατίας.

1912: Με την Ελλάδα να κηρύσσει τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, η χώρα εισέρχεται στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Πρόκειται για την απαρχή της εκστρατείας που θα μεταβάλει σημαντικά τα ελληνικά σύνορα.

1922: Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, οι ηγέτες της Επανάστασης του 1922, ανάμεσά τους ο Νικόλαος Πλαστήρας και ο Στυλιανός Γονατάς, απευθύνονται με διάγγελμα στον ελληνικό λαό.

1947: Από τον Λευκό Οίκο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρι Τρούμαν πραγματοποιεί την πρώτη τηλεοπτική προεδρική ομιλία. Στο μήνυμά του ζητά από τους Αμερικανούς να περιορίσουν την κατανάλωση δημητριακών, ώστε να αυξηθεί η επισιτιστική βοήθεια προς την Ευρώπη.

1955: Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορίζεται πρωθυπουργός από τον βασιλιά Παύλο μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου Παπάγου, σε μια επιλογή που προκαλεί έκπληξη στο πολιτικό σκηνικό.

1962: Οι Beatles παρουσιάζουν το πρώτο τους single, το «Love Me Do». Η κυκλοφορία αυτή σηματοδοτεί την έναρξη μιας από τις πιο σημαντικές πορείες στην ιστορία της ποπ μουσικής.

1962: Στις κινηματογραφικές αίθουσες κάνει πρεμιέρα το «Dr. No», η πρώτη ταινία της σειράς με ήρωα τον James Bond. Τον ρόλο του 007 υποδύεται ο Sean Connery.

Το 1986, το σκάνδαλο Iran-Contra αρχίζει να αποκαλύπτεται, καθώς αεροπλάνο με εφόδια για τους Contras καταρρίπτεται στη Νικαράγουα και ο μόνος επιζών συλλαμβάνεται.

Το 2000, ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς ανατρέπεται έπειτα από τη μαζική εξέγερση στο Βελιγράδι, η οποία ξεσπά όταν αρνείται να αναγνωρίσει την ήττα του στις εκλογές.

Το 2017, οι New York Times φέρνουν στη δημοσιότητα την έρευνα για τις καταγγελίες εναντίον του Harvey Weinstein. Η έρευνα αυτή αποτέλεσε μία από τις αποκαλύψεις που πυροδότησαν την εξάπλωση του #MeToo σε ολόκληρο τον κόσμο.

Πρόσωπα που γεννήθηκαν στις 5 Οκτωβρίου

1713 – Ντενί Ντιντερό (Denis Diderot), Γάλλος φιλόσοφος, συγγραφέας και κριτικός, κορυφαία μορφή του Διαφωτισμού. Γεννημένος στη Λανγκρ, υπήρξε συνιδρυτής και βασικός συντάκτης της μνημειώδους «Εγκυκλοπαίδειας» (Encyclopédie), ενός έργου που συγκέντρωσε και διέδωσε τη γνώση της εποχής, προκαλώντας την αντίδραση της Εκκλησίας και της μοναρχίας. Μέσα από τα φιλοσοφικά και λογοτεχνικά του κείμενα, προώθησε την ελευθερία της σκέψης, την αμφισβήτηση της αυθεντίας και την αξία της επιστήμης. Η συμβολή του στη διάδοση των ιδεών του ορθολογισμού και της προόδου τον καθιέρωσε ως έναν από τους θεμελιωτές της σύγχρονης ευρωπαϊκής σκέψης.

1864 – Λουί Λυμιέρ (Louis Lumière), Γάλλος εφευρέτης και κινηματογραφιστής, που μαζί με τον αδελφό του Ογκίστ θεωρούνται οι «πατέρες του κινηματογράφου». Γεννημένος στη Βεζούλ, εργάστηκε στο φωτογραφικό εργαστήριο της οικογένειάς του και το 1895 παρουσίασε με τον αδελφό του το κινηματοσκόπιο, την πρώτη πρακτική κινηματογραφική μηχανή. Η ιστορική προβολή της ταινίας «Έξοδος από το εργοστάσιο Λυμιέρ» στο Παρίσι θεωρείται η γέννηση του κινηματογράφου. Παρότι οι ίδιοι δεν είδαν το μέσο ως καλλιτεχνική μορφή αλλά ως τεχνική εφεύρεση, άνοιξαν τον δρόμο για μια από τις μεγαλύτερες επαναστάσεις στην τέχνη και την ψυχαγωγία.

1936 – Βάτσλαβ Χάβελ (Václav Havel), Τσέχος πολιτικός, συγγραφέας και διανοούμενος, εμβληματική μορφή του αγώνα για ελευθερία στην Ανατολική Ευρώπη. Γεννημένος στην Πράγα, υπήρξε θεατρικός συγγραφέας και ακτιβιστής, από τους ιδρυτές της Χάρτας 77, που αντιτάχθηκε στο κομμουνιστικό καθεστώς της Τσεχοσλοβακίας. Μετά την Βελούδινη Επανάσταση (1989) εξελέγη πρόεδρος της χώρας και αργότερα της Τσεχίας, καθοδηγώντας τη μετάβαση στη δημοκρατία. Συνδύασε το όραμα του πολιτικού με την ευαισθησία του καλλιτέχνη, αφήνοντας παρακαταθήκη δημοκρατίας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ευρωπαϊκού προσανατολισμού.

1975 – Κέιτ Γουίνσλετ (Kate Winslet), Αγγλίδα ηθοποιός, από τις πιο αναγνωρισμένες και πολυβραβευμένες της γενιάς της. Γεννημένη στο Ρέντινγκ, ξεχώρισε από νωρίς με το «Heavenly Creatures» (1994) του Πίτερ Τζάκσον και καθιερώθηκε διεθνώς με τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο «Titanic» (1997), μία από τις πιο επιτυχημένες ταινίες όλων των εποχών. Έκτοτε ακολούθησε μια πορεία γεμάτη απαιτητικούς ρόλους σε ταινίες όπως «Eternal Sunshine of the Spotless Mind», «The Reader» (Όσκαρ Α’ Γυναικείου Ρόλου, 2009) και «Steve Jobs». Η Γουίνσλετ διακρίνεται για το εύρος της ερμηνείας της, ισορροπώντας ανάμεσα σε blockbusters και arthouse σινεμά, και θεωρείται μία από τις κορυφαίες ηθοποιούς του σύγχρονου κινηματογράφου.

Πρόσωπα που πέθαναν στις 5 Οκτωβρίου

1850 – Λογγίνος Χέυδεν (Lodewijk van Heiden), Ρώσος ναύαρχος ολλανδικής καταγωγής, που διακρίθηκε στη Ναυμαχία του Ναβαρίνου (1827) ως διοικητής της ρωσικής μοίρας. Γεννημένος το 1773 στο Μιντελχάουζεν της Ολλανδίας, υπηρέτησε αρχικά στο ολλανδικό ναυτικό, αλλά στη συνέχεια εντάχθηκε στον ρωσικό στόλο, όπου ανήλθε σε υψηλές θέσεις. Στο Ναβαρίνο, πολέμησε στο πλευρό των Βρετανών και των Γάλλων, συμβάλλοντας αποφασιστικά στη συντριβή του οθωμανικού και αιγυπτιακού στόλου, που άνοιξε τον δρόμο για την ανεξαρτησία της Ελλάδας. Μετά τη νίκη τιμήθηκε στην Ελλάδα ως φιλέλληνας και το όνομά του έμεινε συνδεδεμένο με την ελευθερία του ελληνικού έθνους.

1918 – Ρολάν Γκαρός (Roland Garros), Γάλλος αεροπόρος, πρωτοπόρος της αεροπλοΐας και ήρωας του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Γεννημένος το 1888 στη Ρεϋνιόν, διακρίθηκε για τις τολμηρές του πτήσεις και το 1913 έγινε ο πρώτος που διέσχισε τη Μεσόγειο χωρίς στάση, από το Σαιν-Ραφαέλ στη Τυνησία. Στον πόλεμο υπηρέτησε ως πιλότος μαχητικών και εισήγαγε καινοτομίες στον οπλισμό των αεροσκαφών, συμβάλλοντας στην εξέλιξη της αεροπορίας. Σκοτώθηκε το 1918 σε αερομαχία, λίγο πριν από τη λήξη του πολέμου. Προς τιμήν του, το γαλλικό γήπεδο τένις που φιλοξενεί το Roland Garros (French Open) φέρει το όνομά του, διαιωνίζοντας τη μνήμη του.

2011 – Στιβ Τζομπς (Steve Jobs), Αμερικανός επιχειρηματίας και συνιδρυτής της Apple Inc., ένας από τους πιο εμβληματικούς οραματιστές της ψηφιακής εποχής. Γεννημένος το 1955 στο Σαν Φρανσίσκο, άλλαξε τον κόσμο της τεχνολογίας με την ανάπτυξη του Macintosh, του iPod, του iPhone και του iPad, προϊόντα που επανακαθόρισαν την καθημερινότητα και την επικοινωνία. Υπήρξε επίσης ιδιοκτήτης της Pixar, συμβάλλοντας στην άνθηση του ψηφιακού animation με ταινίες όπως το Toy Story. Ο Τζομπς συνδύασε την καινοτομία με τον μινιμαλιστικό σχεδιασμό, δημιουργώντας μια νέα κουλτούρα τεχνολογίας και αισθητικής. Ο θάνατός του το 2011, σε ηλικία 56 ετών, σήμανε το τέλος μιας εποχής αλλά και τη διαρκή κληρονομιά ενός «επαναστάτη» της τεχνολογίας.

Ποιοι γιορτάζουν στις 5 Οκτωβρίου

Την ονομαστική τους εορτή έχουν η Χαριτίνη, η Μεθοδία και ο Ερμογένης.

Διεθνείς ημέρες και επέτειοι της 5ης Οκτωβρίου

Διεθνής Ημέρα κατά της Πoρνείας
Παγκόσμια Ημέρα για τη Μηνιγγίτιδα
Παγκόσμια Ημέρα Εκπαιδευτικών
Πανευρωπαϊκή Γιορτή των Πουλιών