Η ηθοποιός και συγγραφέας Δέσποινα Τομαζάνη, ένα ακόμη μέλος του πρωταγωνιστικού καστ της εμβληματικής ταινίας του νέου ελληνικού κινηματογράφου «Γλυκιά Συμμορία», πέθανε το πρωί του Σαββάτου 26 Σεπτεμβρίου. Είχε προηγηθεί διήμερη νοσηλεία της σε νοσοκομείο της Αθήνας, ενώ ο θάνατός της οφειλόταν σε πνευμονικό οίδημα.

Η Δέσποινα Τομαζάνη είχε ρίζες από το Αϊβαλί της Μικράς Ασίας και τα Κοτύωρα, ενώ γεννήθηκε στη Χίο την 1η Ιουνίου 1945. Στην Αθήνα σπούδασε θέατρο, ενώ στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης παρακολούθησε σπουδές κινηματογράφου και θεάτρου και στην Ακαδημία Μπαλέτου της ίδιας πόλης διδάχθηκε χορό και παντομίμα. Ανέβηκε στη σκηνή σε ηλικία 18 ετών, εμφανιζόμενη σε θέατρα της Ελλάδας και της Γαλλίας, ενώ έπαιξε επίσης σε ελληνικές, σουηδικές, αμερικανικές και γαλλικές κινηματογραφικές παραγωγές.

Η πολυετής καλλιτεχνική διαδρομή της δεν περιορίστηκε στις ερμηνείες της στο θέατρο και στον κινηματογράφο, καθώς άφησε έργο στην ποίηση, στη θεατρική γραφή, στο διήγημα και στο μυθιστόρημα. Πολλά βιβλία και έργα της μεταφράστηκαν στα γαλλικά, στα γερμανικά, στα τουρκικά, στα αγγλικά και στα ιταλικά. Το τελευταίο βιβλίο της, «Το βιβλίο που δεν γράφτηκε», αποτελεί ιστορικό αφήγημα που εκτυλίσσεται στη γενέτειρά της και αναφέρεται στον Χιώτη ήρωα της Επανάστασης Αντώνη Μπουρνιά.

Το βραβείο ερμηνείας πρώτου γυναικείου ρόλου απονεμήθηκε στην Τομαζάνη κατά το 1ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Μεσογειακών Χωρών, για τη συμμετοχή της στην ταινία «L’ ombre de la terre» του Tajeb Louichi.

Οι κινηματογραφικές συμμετοχές της Δέσποινας Τομαζάνη

Στη φιλμογραφία της περιλαμβάνονται οι ακόλουθες ταινίες:

  • «Μουντστώντ (Αντίσταση)» — σκηνοθεσία Πέτερ Βέστερ
  • «Aμαλα-Κάμαλα» — σκηνοθεσία Μπενκτ Λαγκερκβιστ
  • «Ντον Ζουάν» — σκηνοθεσία Ροζέ Βαντίμ
  • «Περιπλάνηση» — σκηνοθεσία Χρ. Χριστοφή
  • «Γλυκιά Συμμορία» — σκηνοθεσία Νικ. Νικολαΐδη
  • «Φωτογραφία» — σκηνοθεσία Νικ. Παπατάκη
  • «Τέλος Εποχής» — σκηνοθεσία Αντ. Κόκκινου, κ.ά.

Στη σουηδική ταινία «Με λένε Στέλιο» έγραψε τους διαλόγους, συμμετείχε ως ηθοποιός και συνεργάστηκε στη διαμόρφωση του σεναρίου. Η παραγωγή τιμήθηκε με το βραβείο Κριτικών στο Φεστιβάλ Βενετίας το 1973.

Οι συνεργασίες και τα σενάρια στον κινηματογράφο

Εργάστηκε ως βοηθός του σκηνοθέτη Johan Bergestrole και, παράλληλα, συνεργάστηκε με τον Αλέξη Δαμιανό στον θρυλικό «Ηνίοχο».

Στην «Ελεύθερη Κατάδυση» του Γ. Πανουσόπουλου συμμετείχε στη συγγραφή του σεναρίου, ενώ δική της υπογραφή έφερε το σενάριο για την ταινία «Το φως που σβήνει» του Β. Ντούρου.

Για την τηλεόραση συνέγραψε τα σενάρια των έργων «Μέντιουμ» και «Το Φύλλο, το Πηγάδι και τ’ Αγγέλιασμα», με το δεύτερο να βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Βασίλη Βασιλικού.

Ως ηθοποιός εμφανίστηκε στην τηλεόραση στις παραγωγές «Φάκελος Αμαζών», «Γκάστερμπάιντερ», «Ομίχλη», «Μέντιουμ», «Το φύλλο» και σε άλλες.

Η θεατρική διαδρομή και οι σκηνοθεσίες της

Εξίσου πλούσια και σημαντική ήταν η παρουσία της στο θέατρο:

Ερμήνευσε την «Ηλέκτρα» στο Ηρώδειο, στο Τάουν Χολ της Νέας Υόρκης, στο Τόκιο, καθώς και σε άλλους χώρους.

Στο Γαλλικό Θέατρο έλαβε μέρος στην «Η Αρραβωνιαστικιά του Νερού» του Ταχάρ Μπεν Ζελλούν και στην «Περσεφόνη» του Ρίτσου, την οποία σκηνοθέτησε ο Ζακ Λακαριέρ, μεταξύ άλλων. Η ίδια σκηνοθέτησε τα έργα «O Μπαμπάς ο Πόλεμος» του Ιακ. Καμπανέλλη, «Χιώτικο Παραμύθι» της Δ. Τομαζάνη, «Χιροσίμα Αγάπη μου» της Ντυράς, «Ίντα» της Δ. Τομαζάνη κ.ά.

Τα βιβλία που εξέδωσε η Δέσποινα Τομαζάνη

Παράλληλα, ξεχώρισε ως συγγραφέας, έχοντας εκδώσει τα εξής βιβλία:

  • «Το Αμίλητο Νερό» — Καστανιώτης, 1985
  • «Χιώτικο Παραμύθι» (θέατρο) — 1987
  • «Το Καφενείο των Ψεμάτων» — Καστανιώτης, 1989
  • «Φωτιά μέσα στο Νερό» — Καστανιώτης, 1989
  • «Ιντα» — Δωδώνη, 1991
  • «Εξ αιτίας του αινίγματος» — Καστανιώτης, 2000
  • «Θηλυκό Νόμισμα» — Καστανιώτης, 2001
  • «Εκτός Δικτύου» — Εκδ. Άλφα Πι, 2004
  • «Το βιβλίο που δεν γράφτηκε» — Απόπειρα, 2026