«Ο Δήμαρχος σηκώνει τα ξενοδοχεία!» Τι κρύβει από πίσω της αυτή η φράση…
Με αφορμή τον δημόσιο διάλογο γύρω από ζητήματα που αφορούν τον Δήμο Χανίων, αλλά και ευρύτερα, επέλεξα να παρουσιάζω ανά διαστήματα στοιχεία που γνωρίζω, για να μπορούν οι δημότες να διαμορφώνουν μια ολοκληρωμένη εικόνα.
Κείμενο του Μιχάλη Καλογριδάκη, Αντιδημάρχου Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου Χανίων
Η νομοθετική και η δικαστική λειτουργία βρίσκονται αποκλειστικά στην αρμοδιότητα του κράτους. Στην εκτελεστική εξουσία εντάσσονται η κεντρική διοίκηση και η Αυτοδιοίκηση, η οποία, ωστόσο, καλείται μόνο να εφαρμόζει νόμους που ψηφίζουν άλλοι, ανεξάρτητα από το αν συμφωνεί…
Η έννοια της «αυτοδιοίκησης» αποδίδεται από την ίδια τη λέξη.
Στις ευρωπαϊκές χώρες η Αυτοδιοίκηση διαθέτει, σε σημαντικό βαθμό, τα μέσα για να διοικεί αυτοτελώς. Αντίθετα, στην Ελλάδα βρίσκεται σε εξάρτηση από κυβερνητικές αποφάσεις, οι οποίες κατά κανόνα λαμβάνονται χωρίς τη δική της συμμετοχή και, αντί να επιλύουν δυσκολίες, προσθέτουν νέες.
Η έλλειψη προσωπικού και χρηματοδότησης, η κατάργηση νομικών προσώπων όπως οι Σχολικές Επιτροπές, το ΚΕΠΠΕΔΗΧ-ΚΑΜ και ο ΔΟΚΟΙΠ, καθώς και νέες επιβαρύνσεις, όπως το τέλος ταφής απορριμμάτων, αποτελούν ορισμένες από τις κρατικές επιλογές που προκαλούν πολύ σοβαρά προβλήματα στους Δήμους.
Η πρώτη μου τοποθέτηση αφορά τη φράση «ο Δήμαρχος σηκώνει τα ξενοδοχεία». Ιδιαίτερα στα Χανιά αναπτύσσεται έντονη συζήτηση για την «ξενοδοχοποίηση», τον «υπερτουρισμό» και τη φέρουσα δυνατότητα των υποδομών.
Δυστυχώς, ο τουρισμός έχει εξελιχθεί σε μονοκαλλιέργεια και στον βασικό άξονα της οικονομίας της χώρας. Ο πρωτογενής τομέας βρίσκεται σε κατάσταση ασφυξίας, ενώ οικοτεχνία και βιοτεχνία φθίνουν.
Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες η τουριστική ανάπτυξη συνδυάστηκε με πολιτικές για το στεγαστικό, με σημαντική χρηματοδότηση από δημόσιους και ευρωπαϊκούς πόρους προς την κοινωνική κατοικία. Στην Ελλάδα, στον αντίποδα, μεγάλα κονδύλια διοχετεύθηκαν σε μεγάλες ξενοδοχειακές επενδύσεις, μέσω του αναπτυξιακού νόμου και των επιδοτήσεων της περιόδου του κορωνοϊού.
Τότε δεν ζητήθηκε η άποψη της Αυτοδιοίκησης. Σήμερα καλείται να αντιμετωπίσει το τεράστιο ζήτημα της στέγασης και των υποδομών.
Ποιος είναι αρμόδιος για τις άδειες;
Η νομοθεσία επιτρέπει να παραχωρείται δημόσιος χώρος μπροστά από ξενοδοχεία για επιβίβαση και αποβίβαση πελατών. Παράλληλα, δεν επιβάλλει την υποβολή κυκλοφοριακών συνδέσεων με τους
γειτονικούς δρόμους, στους οποίους θα κινούνται εκατοντάδες οχήματα μετά την κατασκευή τους. Προβλέπει θεωρητικά θέσεις στάθμευσης εντός της ιδιοκτησίας, αλλά δίνει τη δυνατότητα εξαγοράς τους. Για την έκδοση οικοδομικής άδειας δεν απαιτείται καν πρόσωπο σε αναγνωρισμένο δρόμο.
Για μεγάλες επενδύσεις που υπερβαίνουν τις 300 κλίνες, σημαντικό τμήμα της αδειοδοτικής διαδικασίας υπάγεται στην κεντρική διοίκηση. Για τις λοιπές περιπτώσεις, η πολεοδομική υπηρεσία περιορίζεται στον έλεγχο της νομιμότητας των εγγράφων που υποβάλλονται.
Με απλά λόγια, όταν κάποιος καλύπτει τις νόμιμες προϋποθέσεις για την ανέγερση ξενοδοχείου, ούτε ο Δήμαρχος ούτε ο Αντιδήμαρχος μπορούν αυθαίρετα να αποφασίσουν ότι δεν θα λάβει άδεια, ακόμη κι αν δεν επιθυμούν άλλο ξενοδοχείο.
Στις επενδύσεις που χωροθετούνται σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές, το κύριο μέσο του Δήμου είναι η γνωμοδότηση για την περιβαλλοντική μελέτη. Η γνωμοδότηση διαβιβάζεται σε ανώτερο διοικητικό επίπεδο, το οποίο
λαμβάνει την τελική απόφαση. Η ισχύουσα νομοθεσία επιτρέπει πλέον, με όρους, την κατασκευή ξενοδοχείων ακόμη και σε περιοχές Natura.
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες το Δημοτικό Συμβούλιο Χανίων εξέφρασε αρνητική γνωμοδότηση, όμως τα υπουργεία προχώρησαν κανονικά στις αδειοδοτήσεις. Πριν από λίγες μόλις ημέρες, η Επιτροπή
Περιβάλλοντος της Περιφέρειας ενέκρινε σε μία ημέρα περίπου 2.000 νέες κλίνες στο νησί. Και εκείνη εξετάζει τη νομιμότητα. Αυτή είναι η ουσία που βρίσκεται πίσω από την απλοϊκή φράση «ο Δήμαρχος σηκώνει τα ξενοδοχεία».
Ο πολεοδομικός σχεδιασμός ως όπλο της Αυτοδιοίκησης
Ο πολεοδομικός σχεδιασμός αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο της Αυτοδιοίκησης, που θα μπορούσε να αναχαιτίσει την ανεξέλεγκτη «ξενοδοχοποίηση». Μέσα από το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο είναι δυνατόν να θεσπιστούν κανόνες και όρια. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Λόφου Καστέλι, όπου απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου προσδίδει κοινωφελή χαρακτήρα στην περιοχή.
Υπενθυμίζω ότι το καλοκαίρι του 2023, έπειτα από δεκαετίες συζητήσεων, ο Δήμος Χανίων κατέθεσε πλήρες Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο για έγκριση από το κεντρικό κράτος. Δέκα μήνες αργότερα, χωρίς να έχει εγκριθεί, οι ίδιοι κατήργησαν τα Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια. Η μετάβαση στα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια μάς γυρίζει αρκετά χρόνια πίσω και μεταθέτει την εφαρμογή των περιορισμών. Μήπως τελικά τα όρια και οι κανόνες δεν βολεύουν…;
Μικροϊδιοκτησίες και μεγάλες τουριστικές επενδύσεις
Μια ακόμη κρίσιμη μεταβολή σχετίζεται με την εκτός σχεδίου δόμηση, κυρίως για ιδιοκτησίες μικρότερες των τεσσάρων στρεμμάτων.
Οι μικροϊδιοκτήτες είδαν να περιορίζεται δραστικά η δυνατότητα αξιοποίησης της περιουσίας τους, ενώ παράλληλα διαμορφώνονται προϋποθέσεις συγκέντρωσης μεγαλύτερων εκτάσεων για μεγάλες τουριστικές επενδύσεις.
Σημαντικά προβλήματα και ανασφάλεια για χιλιάδες ιδιοκτήτες προκαλούν επίσης οι αλλαγές στα όρια των οικισμών.
Όλα αυτά, όμως, αποτελούν επιλογές της κεντρικής διοίκησης και όχι της Αυτοδιοίκησης.
Ποιος αναλαμβάνει τελικά το κόστος των υποδομών;
Οι υποδομές που είναι απαραίτητες για τους κατοίκους και τα εκατομμύρια των επισκεπτών δεν διαθέτουν την απαιτούμενη κρατική χρηματοδότηση.
Η προσθήκη κάθε τουριστικής επένδυσης αυξάνει την επιβάρυνση του οδικού δικτύου, της ύδρευσης, της αποχέτευσης, της διαχείρισης απορριμμάτων, των κοινόχρηστων χώρων και, συνολικά, των υποδομών της πόλης.
Σε σημαντικό βαθμό, τα έργα που υλοποιήσαμε στον Δήμο Χανίων τα τελευταία χρόνια χρηματοδοτήθηκαν από ευρωπαϊκούς πόρους και εργαλεία, όπως το Ταμείο Ανάκαμψης, τα οποία πλέον ολοκληρώθηκαν. Δυσκολεύομαι να φανταστώ τι θα ακολουθήσει από εδώ και πέρα…
Για την εφαρμογή των σχεδίων πόλης, με διανοίξεις δρόμων, κατασκευή πεζοδρομίων και διαμόρφωση κοινόχρηστων χώρων, καθώς και για τα δίκτυα κοινής ωφέλειας, τις ασφαλτοστρώσεις και πολλά ακόμη έργα, απαιτούνται δισεκατομμύρια ευρώ. Οι εισφορές των σχεδίων πόλης, τις οποίες καταβάλλει και πάλι ο πολίτης, είναι ελάχιστες, όπως περιορισμένη είναι και η ετήσια τακτική χρηματοδότηση για έργα (ΣΑΤΑ), ύψους περίπου 1,4 εκατομμυρίων ευρώ, που λαμβάνει ο Δήμος από το κεντρικό κράτος.
Σε τελική ανάλυση, οι χρηματοδοτήσεις και οι νόμοι διοχετεύονται χωρίς όρια και κανόνες προς μεγάλες επενδύσεις, ενώ η Αυτοδιοίκηση καλείται να τις ακολουθήσει, με την έλλειψη προσωπικού και πόρων να λειτουργεί ως τροχοπέδη. Πρόκειται για πολιτική επιλογή και όχι για λάθος…
Τα παραπάνω απευθύνονται σε όσους θέλουν να γνωρίζουν τα
δεδομένα και να κρίνουν τι πραγματικά συμβαίνει: ποιος
αποφασίζει, ποιος νομοθετεί, ποιος χρηματοδοτεί και ποιες είναι οι
πραγματικές αρμοδιότητες ενός Δήμου, ώστε να κρίνουν σωστά
όταν ασκούν το βασικό τους δημοκρατικό δικαίωμα, σε κεντρικό ή
αυτοδιοικητικό επίπεδο!
Τα παραπάνω ΔΕΝ απευθύνονται σε εκείνους που, για ευνόητους λόγους, επιδιώκουν να υπηρετήσουν το δικό τους αφήγημα απέναντι στη Δημοτική Αρχή· πολύ περισσότερο δεν αφορούν τους κλακαδόρους των συγκεκριμένων πολιτικών αποφάσεων, για τους οποίους ο Δήμαρχος ευθύνεται για όλα!
