Η αυξανόμενη γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή αναδιαμορφώνει τις προβλέψεις για την ελληνική οικονομία, με το ΙΟΒΕ να χαμηλώνει τον πήχη της ανάπτυξης και να προειδοποιεί για ενίσχυση των πληθωριστικών πιέσεων το 2026.
Συγκεκριμένα, το ΙΟΒΕ αναθεωρεί προς τα κάτω την εκτίμηση για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας το 2026 στο +1,8% στο βασικό σενάριο, με πιθανή περαιτέρω επιβράδυνση στο +1,4% σε περίπτωση επιδείνωσης του διεθνούς περιβάλλοντος. Η εν λόγω πιθανή εξέλιξη θα προέλθει πρωτίστως από την ηπιότερη επιτάχυνση της συνολικής κατανάλωσης (κάμψη της ιδιωτικής κατανάλωσης στο +1,4%), ωστόσο χωρίς επίδραση στη δημόσια κατανάλωση (διατήρηση της πρόβλεψης για μεγέθυνση +0,9%), και τις πάγιες επενδύσεις (+10,2%). Μία ενδεχόμενη επιδείνωση του διεθνούς γεωπολιτικού κλίματος θα επιβαρύνει το ήδη αρνητικό εμπορικό ισοζύγιο μίας μικρής ανοικτής οικονομίας όπως η Ελλάδα, υπονομεύοντας τον ρυθμό αύξησης τόσο των εξαγωγών (+1,5%) όσο και των εισαγωγών της (+3,4%) της.
Πέρα από τα δύο σενάρια, σε ένα θετικό σενάριο, το ΙΟΒΕ εκτιμά μεγέθυνση της ελληνικής οικονομίας το 2026, με ρυθμό ελαφρά υψηλότερο από 2%, εφόσον οι τιμές ενέργειας ακολουθήσουν μεν το βασικό σενάριο, αλλά σε συνδυασμό με στροφή επιπλέον τουριστών προς την Ελλάδα.
Η κατανάλωση παραμένει βασικός μοχλός ανάπτυξης, ωστόσο με ηπιότερους ρυθμούς, καθώς η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος αντισταθμίζεται από την άνοδο των τιμών και τη χαμηλή αποταμίευση. Παράλληλα, οι επενδύσεις διατηρούν θετική δυναμική, με αιχμή τις ιδιωτικές επενδύσεις που εκτιμάται ότι θα αυξηθούν κατά 14%.
Πιέσεις από ενέργεια και γεωπολιτικούς κινδύνους
Η εξάπλωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή ενισχύει τους καθοδικούς κινδύνους για την ανάπτυξη, κυρίως μέσω της αύξησης των τιμών ενέργειας και των επιπτώσεων στο διεθνές εμπόριο.
Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι ακόμη και σε σενάρια περιορισμού της κρίσης, οι τιμές ενέργειας θα παραμείνουν αυξημένες για μήνες, επιβαρύνοντας την οικονομική δραστηριότητα και ενισχύοντας τον πληθωρισμό.
Στο 3,5% ο πληθωρισμός – με ανοδικούς κινδύνους
Ο πληθωρισμός αναμένεται να κινηθεί στην περιοχή του 3,5% το 2026, κυρίως λόγω της ανόδου των ενεργειακών τιμών, ενώ σε δυσμενές σενάριο μπορεί να φτάσει ακόμη και το 4,5%.
Η ενίσχυση των τιμών αποδίδεται τόσο στην εγχώρια ζήτηση όσο και στις διεθνείς εξελίξεις, με σημαντικές αυξήσεις να καταγράφονται σε τρόφιμα, ένδυση, διαμονή και εστίαση.
Αγορά εργασίας και δημοσιονομική εικόνα
Η ανεργία εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 8,5% το 2026, με βραδύτερη αποκλιμάκωση, καθώς η αγορά εργασίας έχει ήδη εισέλθει σε μονοψήφια επίπεδα.
Στα δημόσια οικονομικά, το 2025 καταγράφηκε οριακό πλεόνασμα, ενώ το 2026 ξεκίνησε με υπεραπόδοση, η οποία όμως αποδίδεται σε ετεροχρονισμούς. Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει ήδη προχωρήσει σε έκτακτα μέτρα στήριξης ύψους περίπου 300 εκατ. ευρώ λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων.
Το ΙΟΒΕ τονίζει ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει την ελληνική οικονομία μέσω πολλαπλών καναλιών: πληθωρισμός, τουρισμός, ροές κεφαλαίων και γεωπολιτική σταθερότητα.
Κατά την παρουσίαση της Έκθεσης, ο Πρόεδρος του Δ.Σ. του ΙΟΒΕ, κ. Γιάννης Ρέτσος επεσήμανε πόσο ευμετάβλητη είναι η διεθνής συγκυρία εν απουσία παγκόσμιων σταθερών, ενώ οι επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή είναι ήδη σημαντικές. Σε σχέση με τον εισερχόμενο τουρισμό στη χώρα μας, ανέφερε ότι διαφαίνεται μια απαιτητική χρονιά, στην οποία η επίδοση θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το μέγεθος της επιβάρυνσης στα εισοδήματα των Ευρωπαίων, καθώς και από το πόσο οι κίνδυνοι θα επηρεάσουν την απόφαση των Αμερικανών πολιτών να επισκεφθούν την Ευρώπη.
Ο Γενικός Διευθυντής του ΙΟΒΕ, Καθηγητής Νίκος Βέττας, επεσήμανε τις προκλήσεις του οικονομικού σχεδιασμού σε εξαιρετικά ρευστό περιβάλλον. Μεταξύ άλλων, ανέδειξε τα παρακάτω:
- Η οξεία και επικίνδυνη κρίση στο Ιράν και την ευρύτερη Μέση Ανατολή έχει μακροχρόνιες συνέπειες. Τέσσερα ενδεικτικά κανάλια αφορούν τον πληθωρισμό, τον τουρισμό, τις ροές κεφαλαίων και ανθρώπων, καθώς και τις προκλήσεις πολιτικής και ενδυνάμωσης θεσμών για την ΕΕ.
- Οι τιμές ενέργειας αναμένονται αυξημένες μεσοπρόθεσμα. Ακόμη και σε σενάριο περιορισμού της κρίσης, οι τιμές ενέργειας θα παραμείνουν υψηλότερες από τα προηγούμενα επίπεδα για μήνες. Αυτό συνεπάγεται ενίσχυση του πληθωρισμού και επιβράδυνση της μεγέθυνσης, με σημαντικό τον ρόλο των ευρωπαϊκών πολιτικών αντίδρασης. Παράταση της κρίσης σημαίνει και μεγαλύτερη άνοδο του πληθωρισμού στην Ελλάδα.
- Ενδεχόμενο ισχυρών ανακατατάξεων στις τουριστικές ροές. Η κρίση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει άμεσα τον εισερχόμενο τουρισμό. Παρά τις πιέσεις από το αυξημένο κόστος μετακίνησης και τη μείωση εισοδημάτων, δεν είναι απίθανη η μετατόπιση επισκεπτών προς την Ελλάδα, όπως έχει καταγραφεί και σε προηγούμενες περιόδους αστάθειας στην περιοχή.
- Κατεύθυνση κεφαλαίων σε ασφαλείς προορισμούς. Η αύξηση της αβεβαιότητας και του κόστους χρήματος περιορίζει τις επενδύσεις και αυξάνει το κόστος εξυπηρέτησης χρέους. Ταυτόχρονα, ενισχύεται η τάση κατεύθυνσης κεφαλαίων προς οικονομίες με σταθερότητα και αξιοπιστία πολιτικής.
- Οικονομικές και πολιτικές προκλήσεις στην ΕΕ. Η νέα κρίση δοκιμάζει την ικανότητα της ΕΕ να ισορροπήσει μεταξύ άμυνας, κοινωνικής συνοχής και ανταγωνιστικότητας. Η κατεύθυνση των ευρωπαϊκών πόρων και πολιτικών παραμένει καθοριστική για τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας, ωστόσο η ευρωπαϊκή ομπρέλα προστασίας δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη στα επόμενα χρόνια. Στο πλαίσιο αυτό δεν αποκλείονται παγκόσμιες ανακατατάξεις ισχύος, συμπεριλαμβάνοντας την Κίνα και την Ευρώπη σε μια νέα εξίσωση.
- Σήμα ανάγκης ενδυνάμωσης της οικονομίας με ταχύτερους ρυθμούς. Παρά τη θετική πορεία των τελευταίων ετών, διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας παραμένουν: υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές, επενδυτικό κενό και αργή σύγκλιση εισοδημάτων με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Οι τρέχουσες εξελίξεις αναδεικνύουν την ανάγκη επιτάχυνσης των μεταρρυθμίσεων και ενίσχυσης της παραγωγικής βάσης.