Το ενδεχόμενο μείωσης του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης επανέρχεται στο προσκήνιο, μετά το νέο άλμα στις διεθνείς τιμές πετρελαίου, που εντείνει τις πιέσεις στην αγορά καυσίμων και αυξάνει το κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Οι εξελίξεις σήμερα είναι ενδεικτικές της έντασης που επικρατεί. Με φόντο την όξυνση της κατάστασης στη Μέση Ανατολή, οι τιμές εκτοξεύθηκαν, με το Brent να ξεπερνάει πλέον και τα 110 δολάρια το βαρέλι και το αργό να αγγίζει τα 100 δολάρια. Πρόκειται για επίπεδα που αυξάνουν σημαντικά το ενεργειακό κόστος και ενισχύουν τα σενάρια για παρατεταμένες πιέσεις στην οικονομία.
Η άνοδος αυτή μεταφέρεται ήδη στις λιανικές τιμές καυσίμων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, αν όχι σήμερα, μέσα στις επόμενες ημέρες η μέση τιμή της αμόλυβδης βενζίνης αναμένεται να ξεπεράσει τα 2 ευρώ ανά λίτρο, ενώ αντίστοιχη πορεία αναμένεται και για το πετρέλαιο κίνησης. Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει άμεσα τα νοικοκυριά, αλλά και το κόστος μεταφορών και παραγωγής.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις πρώτες θέσεις της Ευρώπης σε ΦΠΑ και Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης, γεγονός που ενισχύει την τελική τιμή
Καθοριστικό ρόλο στην ένταση των αυξήσεων παίζει η φορολογική δομή των καυσίμων στην Ελλάδα. Η χώρα συγκαταλέγεται στις πρώτες θέσεις της Ευρώπης σε ΦΠΑ και Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης, γεγονός που ενισχύει την τελική τιμή. Ο ΕΦΚ στη βενζίνη ανέρχεται περίπου στα 0,70 ευρώ ανά λίτρο, ενώ ο ΦΠΑ 24% είναι από τους υψηλότερους στην ευρωζώνη.
Η επίδραση αυτής της δομής είναι άμεση στη διαμόρφωση της τιμής στην αντλία. Αν η καθαρή τιμή διυλιστηρίου είναι 0,70 ευρώ, με την προσθήκη του ΕΦΚ η τιμή φτάνει στα 1,40 ευρώ πριν από τον ΦΠΑ. Στη συνέχεια, ο ΦΠΑ επιβάλλεται στο σύνολο, οδηγώντας την τελική τιμή περίπου στα 1,74 ευρώ. Δηλαδή, περισσότερο από το μισό της τιμής αφορά φόρους.
Σε περιβάλλον ανόδου των διεθνών τιμών, η επιβάρυνση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη. Αν η καθαρή τιμή αυξηθεί στα 0,90 ευρώ, η τελική τιμή φτάνει κοντά στα 1,98 ευρώ ανά λίτρο, καθώς ο ΦΠΑ υπολογίζεται και πάνω στον ΕΦΚ, ενισχύοντας την αύξηση που φτάνει στον καταναλωτή.
Η σύγκριση με άλλες χώρες είναι ενδεικτική. Σε χώρες όπως η Βουλγαρία, όπου ο ΕΦΚ βρίσκεται στο ευρωπαϊκό ελάχιστο επίπεδο και ο ΦΠΑ είναι χαμηλότερος, η τελική τιμή παραμένει αισθητά χαμηλότερη και οι αυξήσεις μεταφέρονται πιο περιορισμένα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει ένα πλέγμα παρεμβάσεων με κλιμακωτή λογική, ανάλογα με τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης. Στην πρώτη γραμμή βρίσκονται στοχευμένα και προσωρινά μέτρα, όπως η επαναφορά επιδοτήσεων τύπου fuel pass, αλλά και οριζόντια ενίσχυση στην αντλία για το πετρέλαιο κίνησης. Παράλληλα, εξετάζονται παρεμβάσεις που θα λειτουργήσουν ως «ανάχωμα» απέναντι σε ένα πιθανό νέο πληθωριστικό κύμα που θα προκύψει από την άνοδο των καυσίμων.
Εφόσον η κρίση αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια και ένταση, στο τραπέζι βρίσκεται και το ενδεχόμενο πιο δομικών παρεμβάσεων
Σε δεύτερη φάση, εφόσον η κρίση αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια και ένταση, στο τραπέζι βρίσκεται και το ενδεχόμενο πιο δομικών παρεμβάσεων, όπως η μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης. Ωστόσο, μια τέτοια κίνηση συνδέεται άμεσα με ευρωπαϊκές αποφάσεις, καθώς προϋποθέτει την ενεργοποίηση ρήτρας διαφυγής, ώστε οι απώλειες εσόδων να μην επιβαρύνουν τα δημοσιονομικά μεγέθη.
Όπως έχει επισημάνει και ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, η Ελλάδα δεν προσανατολίζεται σε μονομερή μείωση φόρων στα καύσιμα, αλλά επιδιώκει μια κοινή ευρωπαϊκή λύση. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να υπάρχει συναίνεση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης για μια τέτοια κατεύθυνση.
Η πορεία των τιμών πετρελαίου τις επόμενες εβδομάδες θα καθορίσει και το εύρος των παρεμβάσεων. Εάν η γεωπολιτική ένταση παραμείνει ή ενταθεί, οι πιέσεις στην αγορά καυσίμων αναμένεται να συνεχιστούν, διατηρώντας στο επίκεντρο τη συζήτηση για μέτρα στήριξης και πιθανές αλλαγές στη φορολογία.