Η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας, καθώς η σύγκρουση με το Ιράν κλιμακώνεται, προκαλώντας ισχυρούς κραδασμούς στις αγορές ενέργειας και στα χρηματιστήρια. Ενώ κατά την πρώτη εβδομάδα της αμερικανικής και ισραηλινής επίθεσης στο Ιράν οι οικονομικές επιπτώσεις εμφανίζονταν σχετικά περιορισμένες, με την έναρξη της δεύτερης εβδομάδας οι κίνδυνοι για την παγκόσμια οικονομία γίνονται ολοένα και πιο σοβαροί.
Η γενική εικόνα δείχνει ότι μια στρατιωτική επιχείρηση που στοχεύει στην αποκεφάλιση της ηγεσίας μιας χώρας με πληθυσμό 90 εκατομμυρίων ανθρώπων, η οποία διαθέτει εκτεταμένες στρατιωτικές και μυστικές υπηρεσίες και βρίσκεται στο κέντρο ορισμένων από τις σημαντικότερες παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς τεράστιο οικονομικό κόστος. Οι επόμενες ώρες, ημέρες και εβδομάδες θα είναι καθοριστικές για την αποτίμηση αυτού του κόστους.
Εκτίναξη τιμών πετρελαίου και πιέσεις στις αγορές
Οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύθηκαν κατά 25% μέσα σε μία νύχτα, φτάνοντας λίγο κάτω από τα 120 δολάρια το βαρέλι, γεγονός που εντείνει τους φόβους ότι το αυξημένο ενεργειακό κόστος θα τροφοδοτήσει τον πληθωρισμό και θα περιορίσει τις καταναλωτικές δαπάνες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παράλληλα, ο ιαπωνικός χρηματιστηριακός δείκτης Nikkei 225 στο Τόκιο κατέγραψε πτώση άνω του 5%.
Πρόκειται για τις υψηλότερες τιμές πετρελαίου των τελευταίων περίπου τεσσάρων ετών, όταν οι ενεργειακές τιμές είχαν εκτοξευθεί λόγω της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ο αναλυτής της GasBuddy και ειδικός στις τιμές καυσίμων, Πάτρικ ντε Χάαν, εκτιμά ότι υπάρχει πιθανότητα 80% η μέση τιμή της βενζίνης σε εθνικό επίπεδο στις ΗΠΑ να φτάσει τα 4 δολάρια ανά γαλόνι μέσα στον επόμενο μήνα.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, στις 5:00 π.μ. ώρα Ανατολικής Ακτής των ΗΠΑ, το βαρέλι του διεθνούς δείκτη αργού πετρελαίου διαπραγματευόταν περίπου στα 107 δολάρια στα προθεσμιακά συμβόλαια, αυξημένο κατά 15% σε σχέση με την Παρασκευή και κατά 47% σε σχέση με πριν από δέκα ημέρες, πριν από την επίθεση στο Ιράν. Οι τιμές του Brent crude πλησίασαν τα 120 δολάρια κατά τη διάρκεια της νύχτας, πριν υποχωρήσουν μετά από πληροφορίες για συντονισμένη διεθνή δράση με στόχο την απελευθέρωση αποθεμάτων πετρελαίου.
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου αναμένεται να μεταφραστεί σε ταχεία αύξηση του κόστους της λιανικής βενζίνης, η οποία ήδη είχε αυξηθεί κατά περίπου 51 σεντς ανά γαλόνι πριν από την τελευταία άνοδο των τιμών του πετρελαίου το Σαββατοκύριακο.
Πτώση χρηματιστηρίων και αυξανόμενος κίνδυνος ύφεσης
Η διαταραχή στην προσφορά πετρελαίου αυξάνει τον κίνδυνο ευρύτερης οικονομικής ύφεσης. Τα προθεσμιακά συμβόλαια του δείκτη S&P 500 υποχώρησαν κατά 1,3% κατά τη διάρκεια της νύχτας, γεγονός που προϊδεάζει για τρίτη συνεχόμενη ημέρα απωλειών στη Γουόλ Στριτ.
Στην Ασία, ο δείκτης Nikkei 225 της Ιαπωνίας υποχώρησε κατά 5,2%, ενώ ο δείκτης KOSPI της Νότιας Κορέας κατέγραψε πτώση 6%. Η αντίδραση αυτή αντανακλά την άμεση εξάρτηση αυτών των οικονομιών από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής, το οποίο βρίσκεται πλέον υπό τον κίνδυνο παρατεταμένου αποκλεισμού.
Ταυτόχρονα, οι πιθανότητες ύφεσης στις Ηνωμένες Πολιτείες μέσα στο έτος αυξήθηκαν σημαντικά, καθώς σε συναλλαγές της πλατφόρμας Polymarket εκτιμήθηκαν στο 38%, έναντι 24% στην αρχή του μήνα.
Κίνδυνος αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ
Η κατάσταση επιδεινώνεται καθώς το Ιράν επιδιώκει να μπλοκάρει τα Στενά του Ορμούζ, τη θαλάσσια δίοδο που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον υπόλοιπο κόσμο, απειλώντας ότι θα επιτεθεί σε πλοία που θα επιχειρήσουν να περάσουν από την περιοχή.
Σύμφωνα με τον Μπομπ ΜακΝάλι, πρόεδρο της Rapidan Energy και πρώην σύμβουλο ενέργειας του Τζορτζ Γ. Μπους, ο πόλεμος έχει ήδη προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην ιστορία της αγοράς πετρελαίου, αφαιρώντας περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς.
Το ποσοστό αυτό είναι διπλάσιο από το προηγούμενο ιστορικό ρεκόρ που είχε σημειωθεί κατά την Κρίση του Σουέζ τη δεκαετία του 1950, όταν είχε διαταραχθεί λίγο λιγότερο από το 10% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, σύμφωνα με το AXIOS.
Το Σαββατοκύριακο σημειώθηκαν επίσης φαινομενικά επιτυχημένες ιρανικές επιθέσεις σε εγκαταστάσεις αφαλάτωσης στην περιοχή του Κόλπου, οι οποίες είναι κρίσιμες για την παροχή πόσιμου νερού.
Οι δηλώσεις Τραμπ και οι οικονομικές επιπτώσεις
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ανάπτυξης αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων στο Ιράν. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social το βράδυ της Κυριακής, έγραψε:
«Οι βραχυπρόθεσμες τιμές πετρελαίου, που θα πέσουν γρήγορα όταν τελειώσει η καταστροφή της πυρηνικής απειλής του Ιράν, είναι ένα πολύ μικρό τίμημα για την ασφάλεια και την ειρήνη των ΗΠΑ και του κόσμου».
Στην ίδια ανάρτηση πρόσθεσε: «ΜΟΝΟ ΟΙ ΑΝΟΗΤΟΙ ΘΑ ΣΚΕΦΤΟΝΤΑΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ!».
Παρά τις αναταράξεις, η οικονομία των Ηνωμένων Πολιτειών έχει αποδειχτεί ιδιαίτερα ανθεκτική σε διεθνή σοκ, ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία, όταν η αρχική άνοδος των τιμών δημιούργησε έντονες πιέσεις χωρίς ωστόσο να οδηγήσει σε ύφεση. Οι ΗΠΑ αποτελούν καθαρό εξαγωγέα πετρελαίου, γεγονός που σημαίνει ότι από μακροοικονομική άποψη οι υψηλότερες τιμές καυσίμων ενδέχεται να αντισταθμιστούν από αυξημένα έσοδα για τη βιομηχανία εξόρυξης ενέργειας.
Ωστόσο, η ισχυρή ανάπτυξη του ΑΕΠ δεν αποτελεί παρηγοριά για τους Αμερικανούς καταναλωτές που αντιμετωπίζουν αυξημένες καθημερινές τιμές. Η άνοδος του κόστους ζωής είχε πλήξει τη δημοτικότητα του Τζο Μπάιντεν και, εάν η πρόσφατη εκτίναξη των τιμών ενέργειας συνεχιστεί, το ίδιο βάρος ενδέχεται να κληθεί να διαχειριστεί και ο Ντόναλντ Τραμπ.