Οι διεθνείς αγορές ενέργειας κινούνται σε έντονα νευρικό κλίμα, καθώς η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο τους φόβους για σοβαρές διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά ενέργειας. Η αντίδραση στις τιμές του πετρελαίου ήταν άμεση και ιδιαίτερα ισχυρή, με το Brent crude να εκτινάσσεται πάνω από τα 94,5 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας διψήφια ποσοστιαία άνοδο μέσα σε λίγες ημέρες και επιστρέφοντας σε επίπεδα που είχαν να εμφανιστούν εδώ και πολλούς μήνες.
Ανάλογη ήταν η εικόνα και στην αμερικανική αγορά, όπου το West Texas Intermediate ξεπέρασε τα 92,5 δολάρια το βαρέλι, επίσης με διψήφια άνοδο. Μάλιστα, η χθεσινή συνεδρίαση καταγράφηκε ως η χειρότερη ημέρα για τις αγορές πετρελαίου από την έναρξη του πολέμου, καθώς οι επενδυτές αντέδρασαν έντονα στην κλιμάκωση των γεωπολιτικών κινδύνων. Η απότομη αυτή κίνηση των τιμών αντανακλά την αυξημένη ανησυχία για πιθανές διαταραχές στις ενεργειακές ροές και ενισχύει την αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές.
Η άνοδος αυτή δεν ήταν απλώς μια συνηθισμένη κίνηση της αγοράς. Αντανακλά τη βαθιά ανησυχία των επενδυτών ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρό ενεργειακό σοκ, επηρεάζοντας την παραγωγή, τις μεταφορές και τελικά την παγκόσμια οικονομία.
Ο φόβος για το Στενό του Ορμούζ
Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται η κατάσταση στο Ορμούζ, τη θαλάσσια αρτηρία από την οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Η σχεδόν πλήρης παράλυση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή έχει προκαλέσει έντονη αναστάτωση στις αγορές, καθώς ακόμη και μια προσωρινή διακοπή των ροών μπορεί να προκαλέσει απότομη άνοδο των τιμών.
Η κλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ – Ισραήλ από την μία πλευρά και Ιράν από την άλλη δημιουργεί ένα εξαιρετικά ασταθές περιβάλλον για τις ενεργειακές αγορές. Σε τέτοιες περιόδους, όπως σημειώνουν οι αναλυτές, η τιμή του πετρελαίου δεν καθορίζεται μόνο από την πραγματική προσφορά και ζήτηση, αλλά και από τον φόβο για το τι μπορεί να συμβεί τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες.
Προειδοποιήσεις για εκτόξευση τιμών
Την ανησυχία αυτή ενίσχυσαν και δηλώσεις από χώρες παραγωγούς ενέργειας. Ο υπουργός Ενέργειας του Κατάρ, Σαάντ αλ-Κάαμπι, προειδοποίησε ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να «χτυπήσει τις οικονομίες του κόσμου».
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, αν η κρίση επιδεινωθεί και επηρεαστούν οι ενεργειακές εγκαταστάσεις του Περσικού Κόλπου, η τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και τα 150 δολάρια το βαρέλι. Μάλιστα, τόνισε ότι ακόμη και αν η σύγκρουση σταματούσε άμεσα, θα χρειάζονταν εβδομάδες ή και μήνες για να αποκατασταθεί πλήρως η εφοδιαστική αλυσίδα, ιδιαίτερα μετά από επιθέσεις σε κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Οι αναταράξεις δεν περιορίζονται μόνο στο πετρέλαιο. Στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου, το συμβόλαιο παράδοσης επόμενου μήνα αυξήθηκε κατά 4,4%, με την τιμή να διαμορφώνεται στα 52,41 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Η άνοδος αυτή αντικατοπτρίζει την αυξανόμενη ανησυχία για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή μετάβαση βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Τι λένε οι μεγάλες τράπεζες
Οι μεγάλες διεθνείς επενδυτικές τράπεζες παρακολουθούν στενά την κατάσταση. Αναλυτές της Goldman Sachs και της JPMorgan Chase επισημαίνουν ότι η αγορά πετρελαίου έχει εισέλθει σε μια φάση όπου οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι καθορίζουν όλο και περισσότερο τις τιμές.
Σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής των ροών από τον Περσικό Κόλπο, οι τιμές θα μπορούσαν να κινηθούν πολύ υψηλότερα από τις βασικές προβλέψεις της αγοράς. Αυτό που ανησυχεί περισσότερο τους επενδυτές δεν είναι μόνο η σημερινή κατάσταση, αλλά το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης περιφερειακής κρίσης που θα μπορούσε να επηρεάσει πολλούς παραγωγούς ταυτόχρονα.
Προειδοποιήσεις του ΔΝΤ
Το ΔΝΤ έχει επανειλημμένα τονίσει ότι μια απότομη αύξηση των τιμών της ενέργειας μπορεί να αποτελέσει σοβαρό πλήγμα για την παγκόσμια οικονομία. Σύμφωνα με τις αναλύσεις του Ταμείου, ένα ενεργειακό σοκ συνήθως οδηγεί σε υψηλότερο πληθωρισμό, αυξάνει το κόστος παραγωγής για τις επιχειρήσεις και περιορίζει την καταναλωτική δύναμη των νοικοκυριών.
Οι οικονομίες που εξαρτώνται περισσότερο από εισαγωγές ενέργειας – κυρίως στην Ευρώπη και την Ασία – θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτες σε μια τέτοια εξέλιξη. Παράλληλα, οι κεντρικές τράπεζες θα βρεθούν αντιμέτωπες με ένα δύσκολο δίλημμα: να συνεχίσουν τη μάχη κατά του πληθωρισμού ή να στηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη.
Η παγκόσμια οικονομία έχει περάσει αρκετές ενεργειακές κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες, όμως η σημερινή συγκυρία παρουσιάζει ιδιαίτερες προκλήσεις. Οι αγορές βρίσκονται ήδη αντιμέτωπες με υψηλό δημόσιο χρέος, εύθραυστη ανάπτυξη και γεωπολιτική αβεβαιότητα.
Σε αυτό το περιβάλλον, ακόμη και μια προσωρινή αναταραχή στην ενεργειακή προσφορά μπορεί να προκαλέσει σημαντικές αναταράξεις. Αν η κρίση στη Μέση Ανατολή περιοριστεί, οι αγορές ενδέχεται να επανέλθουν σε πιο σταθερή τροχιά. Αν όμως η ένταση κλιμακωθεί και επηρεάσει ουσιαστικά τη ροή ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο, τότε το πετρέλαιο θα μπορούσε να γίνει ξανά ο βασικός παράγοντας αστάθειας για την παγκόσμια οικονομία.