Η Κίνα αναδεικνύεται σε έναν από τους μεγάλους γεωπολιτικούς «κερδισμένους» της νέας πετρελαϊκής αναταραχής που προκαλεί ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, καθώς η στρατηγική της μετάβαση σε μια ηλεκτροδοτούμενη οικονομία την προστατεύει καλύτερα από τις εκρηκτικές τιμές ενέργειας.
Για την Ουάσιγκτον και τους συμμάχους της, το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ και η άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου συνιστούν έναν κλασικό ενεργειακό εφιάλτη. Για το Πεκίνο, όμως, λειτουργούν ως τεστ αντοχής – και ταυτόχρονα ως ευκαιρία να εδραιώσει τον ρόλο του ως «ηλεκτροκράτους» (electrostate), δηλαδή μιας δύναμης της οποίας η οικονομία τροφοδοτείται όλο και περισσότερο από ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται στο εσωτερικό και όχι από ορυκτά καύσιμα που έρχονται με τάνκερ από γεωπολιτικά εύφλεκτες ζώνες.
Παρά το γεγονός ότι η εγχώρια παραγωγή πετρελαίου καλύπτει μόλις περίπου το ένα τέταρτο των αναγκών της, η Κίνα έχει φροντίσει να «θωρακιστεί» με τεράστια στρατηγικά αποθέματα, που εκτιμώνται σε περίπου 1,3 δισ. βαρέλια, περισσότερο από τριπλάσια ποσότητα σε σχέση με τα περίπου 415 εκατ. βαρέλια της αμερικανικής στρατηγικής δεξαμενής. Σύμφωνα με αναλυτές, αυτά τα αποθέματα επαρκούν για να καλύψουν πάνω από έξι μήνες σοβαρής διαταραχής στις ροές μέσω του Στενού του Ορμούζ, από όπου περνούσε έως πρόσφατα σχεδόν ο μισός όγκος των κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου και περίπου το ένα τρίτο του εισαγόμενου φυσικού αερίου. Την ίδια στιγμή, η επιθετική πολιτική του Πεκίνου στην ηλεκτροκίνηση, στις ΑΠΕ, στην αποθήκευση ενέργειας αλλά και, αντιφατικά, στην άντληση ηλεκτρισμού από άνθρακα, μειώνει την εξάρτηση της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας του πλανήτη από τις διακυμάνσεις της διεθνούς αγοράς υδρογονανθράκων.
Κίνα και ενέργεια: από «εργοστάσιο του κόσμου» σε «ηλεκτροκράτος»
Τα τελευταία χρόνια, η Κίνα επένδυσε μεθοδικά σε αυτό που οι ειδικοί περιγράφουν ως «όλα τα παραπάνω» στην ενέργεια, πετρέλαιο, άνθρακας, ΑΠΕ, πυρηνικά, μπαταρίες, εφαρμόζοντας στην πράξη αυτό που οι ΗΠΑ επικαλούνται ρητορικά αλλά δεν καταφέρνουν να υλοποιήσουν σε βάθος. Ένα εντυπωσιακό δίκτυο αιολικών και φωτοβολταϊκών πάρκων απλώνεται σε επαρχίες όπως η Σιντζιάνγκ και η Εσωτερική Μογγολία, την ώρα που νέα εργοστάσια λιθίου και γιγαντιαίες μονάδες αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες στηρίζουν το κινεζικό ηλεκτρικό σύστημα και τροφοδοτούν τις εξαγωγές σε όλο τον κόσμο. Παράλληλα, η χώρα επιταχύνει την κατασκευή νέων ανθρακικών σταθμών, διατηρώντας «εφεδρική» θερμική ισχύ που μπορεί να ενεργοποιηθεί γρήγορα για να προστατεύσει τη βιομηχανία από μπλακ άουτ ή ελλείψεις.
Οι αριθμοί δείχνουν το βάθος αυτής της ενεργειακής μετάλλαξης. Περίπου το ένα τρίτο της συνολικής τελικής κατανάλωσης ενέργειας στην Κίνα προέρχεται πλέον από ηλεκτρισμό – ποσοστό περίπου 50% υψηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο, σύμφωνα με το Κέντρο Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Κολούμπια. Πάνω από το ένα τρίτο της ηλεκτροπαραγωγής βασίζεται σε ΑΠΕ (αιολικά, φωτοβολταϊκά, υδροηλεκτρικά), που στηρίζονται σε εξοπλισμό σχεδόν αποκλειστικά κινεζικής παραγωγής. Σε αυτό το ηλεκτρικά επανασχεδιασμένο ενεργειακό μίγμα, το φυσικό αέριο αντιστοιχεί μόλις στο 4% της ηλεκτροπαραγωγής, περιορίζοντας την έκθεση της χώρας σε σοκ τιμών LNG, που σήμερα πλήττουν πιο άμεσα την Ευρώπη και την Ασία.
Κομβικός πυλώνας αυτής της στρατηγικής είναι η μαζική διείσδυση των ηλεκτρικών οχημάτων. Στην κινεζική αγορά, πλέον η πλειονότητα των νέων αυτοκινήτων που πωλούνται είναι αμιγώς ηλεκτρικά ή plug-in υβριδικά, γεγονός που περιορίζει την εσωτερική ζήτηση για βενζίνη και ντίζελ και αποσυνδέει σταδιακά τις μεταφορές από το πετρέλαιο. Ταυτόχρονα, οι κινεζικοί κατασκευαστές – από τη BYD έως νεότερους παίκτες – κατακτούν με επιθετικές τιμές και τεχνολογική υπεροχή αγορές από την Ευρώπη μέχρι τη Λατινική Αμερική, αυξάνοντας την επιρροή του Πεκίνου στην παγκόσμια αγορά ενέργειας και αυτοκινητοβιομηχανίας.
Κίνα – ενέργεια και οι αδυναμίες πίσω από το πλεονέκτημα
Παρά τα ισχυρά «αντισώματα» απέναντι στις πετρελαϊκές κρίσεις, η Κίνα δεν είναι άτρωτη. Κρίσιμοι βιομηχανικοί κλάδοι συνεχίζουν να εξαρτώνται από πετρέλαιο και φυσικό αέριο, είτε ως καύσιμα είτε ως πρώτη ύλη: από τη χημική βιομηχανία έως την παραγωγή γυαλιού υψηλής ποιότητας για φωτοβολταϊκά πάνελ και τις γιγαντιαίες μπαταρίες δικτύου, όπου οι υδρογονάνθρακες παραμένουν αναντικατάστατοι σε αρκετά στάδια της αλυσίδας. Ειδικοί επισημαίνουν ότι, ακόμη κι αν οι κινεζικοί κλίβανοι και τα εργοστάσια προχωρήσουν γρήγορα σε ηλεκτροκίνηση ή χρήση «πράσινου» υδρογόνου, η μετάβαση αυτή θέλει χρόνο, επενδύσεις και τεχνολογικά άλματα που ακόμη βρίσκονται σε εξέλιξη.
Ωστόσο, η σημερινή αναταραχή, με την Τεχεράνη να δεσμεύεται ότι θα κρατήσει κλειστό το Στενό του Ορμούζ για όσο διαρκεί η αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για επιπλέον καινοτομία στον τομέα της καθαρής ενέργειας στη βιομηχανία. Ήδη, τα think tanks που συμβουλεύουν το Πεκίνο μελετούν σενάρια για επιτάχυνση της αντικατάστασης ορυκτών καυσίμων στην παραγωγή βαριάς βιομηχανίας – έναν τομέα στον οποίο η Κίνα επιχειρεί να αποκτήσει πρωτοπορία, χτίζοντας πρότυπα εργοστάσια χαμηλών εκπομπών που στη συνέχεια θα εξάγει ως τεχνολογία σε αναδυόμενες αγορές. Το αποτέλεσμα, αν η στρατηγική επιτύχει, θα είναι μια Κίνα με ακόμη λιγότερη εξάρτηση από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες, τη στιγμή που ανταγωνιστές όπως οι ΗΠΑ και η Ευρώπη παλεύουν ακόμη με υποεπενδύσεις σε δίκτυα, καθυστερήσεις έργων ΑΠΕ και πολιτικές αντιδράσεις στην πράσινη μετάβαση.
Σε πολιτικό επίπεδο, η ενεργειακή κρίση λειτουργεί και ως εργαλείο ισχύος. Καθώς οι δυτικές κυβερνήσεις ανησυχούν για την αυξανόμενη εξάρτηση από κινεζικά φωτοβολταϊκά, μπαταρίες και κρίσιμα μέταλλα, η αστάθεια στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου τις αναγκάζει να επανεξετάσουν τις προτεραιότητές τους. Όπως σημειώνουν αναλυτές, σε έναν κόσμο όπου το ρίσκο των υδρογονανθράκων εκτοξεύεται, η ιδέα να αντικατασταθεί η εξάρτηση από τη Μέση Ανατολή με εξάρτηση από την κινεζική βιομηχανία καθαρής ενέργειας αρχίζει να μοιάζει, για πολλούς, λιγότερο απειλητική και περισσότερο αναπόφευκτη, σύμφωνα με τη Washington Post.
Την ίδια στιγμή, το Πεκίνο αποκτά ένα ιδιότυπο «γενικό δοκιμαστικό» (dry run) για το πώς θα έμοιαζε μια μελλοντική ενεργειακή πολιορκία σε περίπτωση κρίσης γύρω από την Ταϊβάν. Η σημερινή διαταραχή στις ροές από τον Περσικό Κόλπο επιτρέπει στους Κινέζους σχεδιαστές πολιτικής να παρατηρήσουν στην πράξη τις αντοχές του συστήματός τους, να χαρτογραφήσουν αδυναμίες και να προσαρμόσουν στρατηγικές, ενώ ταυτόχρονα παρακολουθούν προσεκτικά τις αμερικανικές στρατιωτικές τακτικές και δυνατότητες στην περιοχή. Αν ο πόλεμος στο Ιράν παραταθεί, η Κίνα δεν θα βγει αλώβητη – όμως έχει φροντίσει περισσότερο από κάθε άλλο μεγάλο παίκτη να είναι εκείνη που θα μετατρέψει μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση από απειλή σε μοχλό μακροπρόθεσμης ισχύος.