Οι αμερικανικές χρηματιστηριακές αγορές δέχτηκαν ένα νέο κύμα πιέσεων εξαιτίας της νευρικότητας γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη (AI). Αυτή τη φορά, αιτία στάθηκε μια viral –και καθαρά υποθετική– προειδοποίηση για τις επιπτώσεις της τεχνολογίας στη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου.
Η δυσοίωνη πρόβλεψη προέρχεται από τη Citrini Research, μια σχετικά άγνωστη αμερικανική εταιρεία αναλύσεων που εστιάζει σε «μετασχηματιστικές τάσεις». Η ανάρτησή της στην πλατφόρμα Substack, την οποία χαρακτήρισε «σενάριο και όχι πρόβλεψη», θορύβησε τους επενδυτές παρουσιάζοντας ένα εγγύς μέλλον στο οποίο αυτόνομα συστήματα AI –τα λεγόμενα AI agents– ανατρέπουν πλήρως την αμερικανική οικονομία, από τις θέσεις εργασίας μέχρι τα στεγαστικά δάνεια.
Το χρονικό της «κατάρρευσης» (2025-2028)
Το σενάριο της Citrini ξεκινά από σήμερα και κορυφώνεται τον Ιούνιο του 2028, με την ανεργία στις ΗΠΑ να ξεπερνά το 10% και ένα κίνημα τύπου «Occupy Silicon Valley» να στήνει οδοφράγματα έξω από τα γραφεία της OpenAI και της Anthropic.
Σύμφωνα με την ανάλυση, όλα ξεκινούν με ένα «άλμα δυνατοτήτων» των AI agents (κάτι που ήδη συμβαίνει με εργαλεία όπως το Claude Code και το Codex). Το σενάριο προβλέπει:
- Εξοστρακισμό των μεσαζόντων: Οι καταναλωτές θα χρησιμοποιούν προσωπικούς ψηφιακούς βοηθούς (agents) για κάθε συναλλαγή, παρακάμπτοντας εταιρείες που κερδίζουν από την «τριβή» στην οικονομία, όπως ταξιδιωτικά γραφεία και μεσίτες.
- Κρίση στην αγορά εργασίας: Υπάλληλοι γραφείου (white-collar workers) απολύονται μαζικά και στρέφονται σε ασταθείς δουλειές της «gig economy» (π.χ. οδηγοί Uber). Αυτό συμπιέζει τους μισθούς και μειώνει την καταναλωτική δύναμη.
- Επενδυτικό παράδοξο: Οι εταιρείες, βλέποντας τη ζήτηση να υποχωρεί, αντί να επενδύσουν σε ανθρώπινο δυναμικό, στρέφονται ακόμα περισσότερο στο AI, για να μειώσουν το κόστος, επιδεινώνοντας τον φαύλο κύκλο.
Το «κραχ» του 2027 και η αδυναμία των τραπεζών
Η Citrini προβλέπει ότι οι μαζικές απολύσεις θα προκαλέσουν κύμα στάσης πληρωμών σε επιχειρηματικά και στεγαστικά δάνεια. Αυτό θα οδηγήσει σε ένα κραχ στα τέλη του 2027, που θα μπορούσε να εξαφανίσει το 57% της αξίας του δείκτη S&P 500.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της ανάλυσης είναι ότι τα παραδοσιακά εργαλεία οικονομικής πολιτικής θα είναι άχρηστα, σύμφωνα με τον Guardian. Οι κεντρικές τράπεζες δεν θα μπορούν να παρέμβουν, καθώς η κρίση δεν θα οφείλεται σε «σφιχτές» χρηματοπιστωτικές συνθήκες, αλλά στο ότι η επένδυση στην AI καθιστά την «ανθρώπινη νοημοσύνη λιγότερο σπάνια και, άρα, λιγότερο πολύτιμη».
Αντίκτυπος στις αγορές
Παρά τον υποθετικό χαρακτήρα του, το σενάριο προκάλεσε αναταραχή. Τη Δευτέρα, ο S&P 500 υποχώρησε πάνω από 1%, ενώ εταιρείες που κατονομάζονται στην έκθεση, όπως η Uber, η American Express και η Mastercard, κατέγραψαν απώλειες μεταξύ 4% και 6%.
Αναλυτές εκφράζουν την έκπληξή τους για το πώς ένα κείμενο στο Substack κατάφερε να κλονίσει την αγορά περισσότερο από τους πολέμους ή τον πληθωρισμό. Ο Stephen Innes της SPI Asset Management σχολίασε χαρακτηριστικά:
«Είδαμε την αγορά να απορροφά πολέμους, τραπεζικούς τριγμούς και τη ρητορική των δασμών με έναν ανασηκωμό των ώμων. Κι όμως, ένα άρθρο γνώμης ήταν αρκετό για να την εκτροχιάσει».
Το σενάριο κλείνει με μια προειδοποίηση: Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία που το πιο παραγωγικό περιουσιακό στοιχείο της οικονομίας (το AI) παράγει λιγότερες, και όχι περισσότερες, θέσεις εργασίας. Το ερώτημα είναι αν θα προλάβουμε να δημιουργήσουμε νέα οικονομικά πλαίσια πριν η κατάσταση γίνει μη αναστρέψιμη.