Σαν σήμερα, το 1982, ο Βαγγέλης Παπαθανασίου έγραψε μία από τις πιο λαμπρές σελίδες της Ελληνικής μουσικής ιστορίας, κατακτώντας το Όσκαρ πρωτότυπης μουσικής για την ταινία «Chariots of Fire». Η βράβευση αυτή αποτέλεσε κορυφαία διεθνή αναγνώριση για έναν δημιουργό που ήδη είχε ξεχωρίσει για τη μοναδική του ικανότητα να ενώνει τον λυρισμό με τον ηλεκτρονικό ήχο, ανοίγοντας νέους δρόμους στη σύγχρονη μουσική.
Η μουσική του «Chariots of Fire» δεν άργησε να ξεπεράσει τα όρια της ίδιας της ταινίας. Το κεντρικό της θέμα, επιβλητικό και συγκινητικό μαζί, έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κινηματογραφικά μοτίβα του 20ού αιώνα. Με ελάχιστα μέσα, αλλά με τεράστια συναισθηματική δύναμη, ο Παπαθανασίου συνέθεσε έναν ήχο που ταυτίστηκε με την υπέρβαση, την επιμονή και τον θρίαμβο. Δεν είναι τυχαίο ότι η μουσική αυτή εξακολουθεί να χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα ως σύμβολο έμπνευσης και μεγάλων στιγμών.
Με την απονομή του Όσκαρ ο «Vangelis», όπως είναι γνωστός στο εξωτερικό καθιερώθηκε ακόμη πιο σταθερά στο παγκόσμιο καλλιτεχνικό στερέωμα, αποδεικνύοντας ότι ένας Έλληνας συνθέτης μπορούσε να σταθεί στην κορυφή της διεθνούς κινηματογραφικής μουσικής με καθαρά προσωπικό ύφος, χωρίς να ακολουθεί συμβάσεις ή εύκολες συνταγές.
Εκείνη η στιγμή λειτούργησε και ως ισχυρό μήνυμα για την Ελληνική πολιτιστική παρουσία στο εξωτερικό. Σε μια εποχή όπου η διεθνής προβολή της χώρας στηριζόταν κυρίως στην αρχαιότητα, στον τουρισμό ή στη λαϊκή της παράδοση, η επιτυχία του Παπαθανασίου ανέδειξε τη σύγχρονη παρουσία της Ελλάδας στον διεθνή πολιτιστικό χάρτη.
Δεν είναι τυχαίο ότι η μουσική αυτή ταυτίστηκε διεθνώς με το Ολυμπιακό ιδεώδες και τις μεγάλες στιγμές της παγκόσμιας αθλητικής μνήμης.
Ο δημιουργός πίσω από τον ήχο
Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου είχε ήδη διανύσει σημαντική πορεία πριν από το Όσκαρ, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Ωστόσο, το «Chariots of Fire» έγινε το έργο που τον έφερε σε επαφή με ένα παγκόσμιο κοινό πολύ ευρύτερο από εκείνο της πρωτοποριακής ή ηλεκτρονικής μουσικής. Η επιτυχία του απέδειξε ότι η καινοτομία δεν αποκλείει τη συγκίνηση· αντίθετα, όταν υπηρετείται από αληθινό ταλέντο, μπορεί να γίνει βαθιά οικουμενική.
Η βράβευση του 1982 παραμένει έως σήμερα σημείο αναφοράς. Θυμίζει πως η τέχνη έχει τη δύναμη να υπερβαίνει σύνορα και γλώσσες, και πως ορισμένες μελωδίες μπορούν να χαραχτούν για πάντα στη συλλογική μνήμη. Για την Ελλάδα, ήταν μια στιγμή υπερηφάνειας. Για τον κινηματογράφο, ήταν η επιβεβαίωση πως μια μουσική σύνθεση μπορεί να αποκτήσει δική της ζωή. Και για τον Βαγγέλη Παπαθανασίου, ήταν η στιγμή που το όνομά του ενώθηκε οριστικά με έναν από τους πιο εμβληματικούς ήχους στην ιστορία της έβδομης τέχνης.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1492: Οι Καθολικοί Μονάρχες, ο Φερδινάνδος Β΄ της Αραγωνίας και η Ισαβέλλα Α΄ της Καστίλης, εκδίδουν το Διάταγμα της Αλάμπρας, με το οποίο διατάσσεται η εκδίωξη των Εβραίων της Ισπανίας που δεν θα ασπάζονταν τον Χριστιανισμό. Το μέτρο σηματοδότησε το τέλος μιας μακραίωνης εβραϊκής παρουσίας στην Ιβηρική και οδήγησε σε μαζικό ξεριζωμό δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων. Η εξέλιξη αυτή επηρέασε βαθιά και τη διασπορά των Σεφαραδιτών, με συνέπειες που έφτασαν και στον ελλαδικό χώρο, ιδίως στη Θεσσαλονίκη.
1821: Ο Αθανάσιος Διάκος εισέρχεται στη Λιβαδειά και συνδέεται με την επικράτηση της Επανάστασης στην πόλη, ένα από τα πρώτα σημαντικά επαναστατικά βήματα στη Ρούμελη. Η απελευθέρωση της Λιβαδειάς έδωσε ισχυρό συμβολικό και στρατηγικό στήριγμα στον Αγώνα στη Στερεά Ελλάδα. Το όνομα του Διάκου θα ταυτιστεί λίγο αργότερα με την αντίσταση στις Θερμοπύλες και τη θυσία της Αλαμάνας.
1833: Η Ακρόπολη παραδίδεται επίσημα από την οθωμανική φρουρά στους εκπροσώπους του νέου ελληνικού κράτους, σηματοδοτώντας την οριστική αποχώρηση των Οθωμανών από την Αθήνα. Η παράδοση του ιερού βράχου είχε τεράστιο πολιτικό και συμβολικό βάρος, καθώς η Αθήνα συνδεόταν ήδη με την ιστορική συνέχεια του Ελληνισμού. Το γεγονός θεωρείται σταθμός στην εδραίωση της ανεξαρτησίας του νεοσύστατου κράτους.
1889: Πραγματοποιούνται τα επίσημα εγκαίνια του Πύργου του Άιφελ στο Παρίσι, στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Έκθεσης που οργανώθηκε για τα 100 χρόνια από τη Γαλλική Επανάσταση. Το μεταλλικό έργο του Γκιστάβ Άιφελ προκάλεσε αρχικά αντιδράσεις, όμως σύντομα έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα μνημεία στον κόσμο. Η ανέγερσή του συμβόλισε τη δύναμη της βιομηχανικής εποχής και της τεχνικής προόδου.
1901: Η εταιρεία Ντέμλερ κατασκευάζει το πρώτο αυτοκίνητο Μερσέντες.
1905: Ξεσπά η Πρώτη Κρίση του Μαρόκου, όταν ο Γερμανός αυτοκράτορας Γουλιέλμος Β΄ αμφισβητεί ανοιχτά τη γαλλική επιρροή στο Μαρόκο. Η κρίση οξύνει τον ανταγωνισμό ανάμεσα στις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις και θεωρείται ένας από τους προδρόμους της διεθνούς έντασης που θα οδηγήσει λίγα χρόνια αργότερα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι χαρακτηριστικό επεισόδιο της προπολεμικής διπλωματίας ισχύος.
1946: Στην Ελλάδα διεξάγονται οι πρώτες βουλευτικές εκλογές μετά την Κατοχή, με αποχή της Αριστεράς και νίκη της Ηνωμένης Παρατάξεως Εθνικοφρόνων, στην οποία κυριαρχεί το Λαϊκό Κόμμα. Την ίδια νύχτα σημειώνεται η επίθεση στο σταθμό Χωροφυλακής στο Λιτόχωρο, γεγονός που συχνά θεωρείται προοίμιο του Εμφυλίου Πολέμου. Η ημερομηνία αυτή αποτυπώνει ανάγλυφα το βαθύ πολιτικό ρήγμα της μεταπολεμικής Ελλάδας.
1947: Η βρετανική στρατιωτική διοίκηση των Δωδεκανήσων παραδίδεται στον Έλληνα αντιναύαρχο Περικλή Ιωαννίδη, εγκαινιάζοντας τη μεταβατική περίοδο μέχρι την επίσημη ενσωμάτωση στην Ελλάδα. Η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε κομβικό βήμα για την ολοκλήρωση της ελληνικής κυριαρχίας σε έναν χώρο με μακρά στρατηγική και εθνική σημασία. Για τον Ελληνισμό, η παράδοση των νησιών υπήρξε μια από τις σημαντικότερες μεταπολεμικές εθνικές δικαιώσεις.
1980: Πεθαίνει ο Τζέσε Όουενς, ο θρυλικός Αμερικανός σπρίντερ και άλτης που κατέκτησε τέσσερα χρυσά μετάλλια στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου το 1936. Η θριαμβευτική παρουσία του μπροστά στο ναζιστικό καθεστώς τον κατέστησε παγκόσμιο σύμβολο κατά του ρατσισμού και της θεωρίας της άριας ανωτερότητας. Το όνομά του έμεινε ως μία από τις πιο εμβληματικές μορφές στην ιστορία του αθλητισμού.
1982: Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου κερδίζει το Όσκαρ πρωτότυπης μουσικής για την ταινία «Chariots of Fire». Η διεθνής αυτή διάκριση καθιέρωσε ακόμη περισσότερο τον Έλληνα συνθέτη στο παγκόσμιο στερέωμα και συνέδεσε το όνομά του με έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους κινηματογραφικούς ήχους του 20ού αιώνα. Η βράβευση είχε ιδιαίτερη σημασία και για την ελληνική πολιτιστική παρουσία στο εξωτερικό.
1991: Η οργάνωση 17 Νοέμβρη πραγματοποιεί επίθεση με αντιαρματική ρουκέτα στο ξενοδοχείο «Πεντελικόν» στην Κηφισιά. Το χτύπημα εντάσσεται στη μακρά δράση της τρομοκρατικής οργάνωσης, που σημάδεψε την ελληνική πολιτική και κοινωνική ζωή για δεκαετίες. Το γεγονός υπενθυμίζει το κλίμα τρομοκρατίας που χαρακτήρισε την εποχή.
1992: Η ταινία «Η Σιωπή των Αμνών» θριαμβεύει στα Όσκαρ, κερδίζοντας τα πέντε μεγάλα βραβεία: καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, διασκευασμένου σεναρίου, Α΄ γυναικείου και Α΄ ανδρικού ρόλου. Η επιτυχία της την κατέταξε αμέσως στα κλασικά έργα του σύγχρονου αμερικανικού σινεμά. Παραμένει μία από τις ελάχιστες ταινίες που πέτυχαν αυτό το απόλυτο βραβευτικό επίτευγμα.
1995: Η Σελίνα Κιντανίγια-Πέρες, η Μεξικανοαμερικανίδα τραγουδίστρια που είχε αναδειχθεί σε κορυφαία μορφή της τέχανο μουσικής, δολοφονείται σε ηλικία 23 ετών στο Κόρπους Κρίστι του Τέξας από τη Γιολάντα Σαλδίβαρ, πρόεδρο του φαν κλαμπ της και στενή συνεργάτιδά της. Ο θάνατός της προκαλεί τεράστια συγκίνηση στις ΗΠΑ και στη Λατινική Αμερική, ενώ η Σελίνα αναγνωρίζεται έκτοτε ως μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της Λατινοαμερικανικής ποπ μουσικής.
Γεννήσεις
1596 – Ρενέ Ντεκάρτ (René Descartes) (31 Μαρτίου 1596 – 11 Φεβρουαρίου 1650), Γάλλος φιλόσοφος, μαθηματικός και συγγραφέας, από τις θεμελιώδεις μορφές της νεότερης σκέψης. Θεωρείται ευρέως πατέρας της νεότερης φιλοσοφίας, ενώ η περίφημη θέση του «Cogito, ergo sum» συνδέθηκε με μια νέα αντίληψη για τη γνώση, τη βεβαιότητα και το υποκείμενο. Παράλληλα, η συμβολή του στα μαθηματικά, ιδιαίτερα στην αναλυτική γεωμετρία, τον κατέστησε μορφή κομβικής σημασίας και για την ιστορία της επιστήμης.
1685 – Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ (Johann Sebastian Bach) (31 Μαρτίου 1685 – 28 Ιουλίου 1750), Γερμανός συνθέτης, μία από τις κορυφαίες μορφές στην ιστορία της παγκόσμιας μουσικής. Το έργο του αποτελεί θεμέλιο της δυτικής μουσικής παράδοσης, με συνθέσεις όπως τα «Κατά Ματθαίον Πάθη» και το «Καλοσυγκερασμένο Κλειδοκύμβαλο». Η πολυφωνία, η τεχνική αρτιότητα και το πνευματικό βάθος της μουσικής του επηρέασαν καθοριστικά τη μετέπειτα εξέλιξη της μουσικής.
Θάνατοι
1727 – Ισαάκ Νεύτων (Isaac Newton) (25 Δεκεμβρίου 1642 – 31 Μαρτίου 1727), Άγγλος φυσικός, μαθηματικός και αστρονόμος, μία από τις κορυφαίες μορφές στην ιστορία της επιστήμης. Διατύπωσε τους νόμους της κίνησης και της παγκόσμιας έλξης, θεμελιώνοντας την κλασική μηχανική και αλλάζοντας ριζικά την κατανόηση του φυσικού κόσμου. Η συμβολή του επεκτάθηκε και στα μαθηματικά, με την ανάπτυξη του απειροστικού λογισμού, και στην οπτική, καθιερώνοντάς τον ως θεμελιωτή της σύγχρονης επιστημονικής σκέψης.
2008 – Ζυλ Ντασέν (Jules Dassin) (18 Δεκεμβρίου 1911 – 31 Μαρτίου 2008), Αμερικανός σκηνοθέτης, από τις σημαντικές μορφές του διεθνούς κινηματογράφου, με ιδιαίτερα ισχυρό δεσμό με την Ελλάδα. Δημιούργησε ταινίες που άφησαν έντονο αποτύπωμα, όπως το «Ριφιφί», ενώ για το ελληνικό κοινό το όνομά του συνδέθηκε άμεσα με το «Ποτέ την Κυριακή», τη Μελίνα Μερκούρη και τη διεθνή προβολή του ελληνικού πολιτισμού. Η παρουσία και η δράση του τον κατέστησαν ξεχωριστή μορφή με διπλό, καλλιτεχνικό και φιλελληνικό, βάρος.
1995 – Σελίνα Κιντανίγια-Πέρες (Selena Quintanilla-Pérez) (16 Απριλίου 1971 – 31 Μαρτίου 1995), Αμερικανίδα τραγουδίστρια, γνωστή ως «Βασίλισσα της tex-mex», που συνέβαλε καθοριστικά στη διάδοση της λατινοαμερικανικής μουσικής στις ΗΠΑ. Με επιτυχίες που συνδύαζαν ποπ, cumbia και παραδοσιακά στοιχεία, απέκτησε τεράστια απήχηση σε νεαρή ηλικία. Η δολοφονία της στα 23 της χρόνια τη μετέτρεψε σε θρυλική μορφή, με τη μουσική και την επιρροή της να παραμένουν ισχυρές μέχρι σήμερα.
Εορτολόγιο
Υπάτιος, Υπατία
Παγκόσμιες Ημέρες / Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα Διεμφυλικής Ορατότητας
Παγκόσμια Ημέρα Αποθήκευσης Αρχείων