Στις 29 Μαρτίου 1896 (σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο) ο Σπύρος Λούης, ένας φτωχός νερουλάς από το Μαρούσι, έγραψε ιστορία κερδίζοντας τον πρώτο ολυμπιακό μαραθώνιο της σύγχρονης εποχής. Η διαδρομή ήταν περίπου 40 χιλιόμετρα, από τον Μαραθώνα ως το Παναθηναϊκό Στάδιο, και για την Ελλάδα εκείνης της εποχής ο αγώνας είχε τεράστια συμβολική σημασία, καθώς συνέδεε τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες με την αρχαία ελληνική μνήμη. Ο Λούης δεν ήταν το μεγάλο φαβορί. Είχε μπει στον αγώνα σχεδόν αθόρυβα, κουβαλώντας όμως την αντοχή που του είχε χαρίσει η σκληρή καθημερινή δουλειά.
Ο μαραθώνιος, μάλιστα, δεν ήταν αγώνισμα της αρχαίας Ολυμπίας, αλλά μια νέα ιδέα που προτάθηκε ειδικά για τους Αγώνες της Αθήνας από τον Γάλλο λόγιο Μισέλ Μπρεάλ, εμπνευσμένη από τη διαδρομή του Μαραθώνα. Στην εκκίνηση στάθηκαν 17 δρομείς, από τους οποίους οι 13 ήταν Έλληνες. Στην αρχή προηγήθηκαν ξένοι αθλητές, όμως ο Λούης κράτησε σταθερό ρυθμό και περίμενε την κατάλληλη στιγμή. Κάπου στα τελευταία χιλιόμετρα, όταν οι αντίπαλοί του άρχισαν να λυγίζουν, πέρασε μπροστά και πήρε οριστικά τον έλεγχο της κούρσας.
Όταν η είδηση ότι προηγείται ένας Έλληνας έφτασε στο Παναθηναϊκό Στάδιο, το πλήθος ξέσπασε σε παραλήρημα. Η κραυγή «Έλλην, Έλλην» μεταδόθηκε από στόμα σε στόμα, ώσπου ο Λούης μπήκε στο Στάδιο μέσα σε αποθέωση. Τερμάτισε πρώτος σε 2 ώρες, 58 λεπτά και 50 δευτερόλεπτα και η νίκη του μετατράπηκε αμέσως σε εθνικό θρίαμβο. Δεν ήταν απλώς μια μεγάλη αθλητική επιτυχία. Ήταν η στιγμή που ένας απλός άνθρωπος έγινε σύμβολο μιας ολόκληρης χώρας.
Γύρω από το όνομά του γεννήθηκαν γρήγορα πολλοί θρύλοι. Η πιο γνωστή ιστορία λέει ότι έτρεξε «για χάρη μιας γυναίκας», όμως αυτή η εκδοχή ανήκει περισσότερο στη λαϊκή παράδοση παρά στην ιστορική τεκμηρίωση. Αυτό που είναι βέβαιο είναι πως ο Σπύρος Λούης δεν χρειάστηκε κανέναν ρομαντικό μύθο για να μείνει αθάνατος. Η αληθινή του διαδρομή αρκούσε: ένας νερουλάς από το Μαρούσι κέρδισε τον αγώνα που έμελλε να γίνει το πιο εμβληματικό αγώνισμα των Ολυμπιακών Αγώνων.
Παρά τη δόξα του, ο Λούης δεν συνέχισε αθλητική καριέρα ούτε προσπάθησε να χτίσει μια δημόσια εικόνα γύρω από τον θρίαμβό του. Επέστρεψε στην απλή ζωή του, κρατώντας τη σεμνότητα που τον χαρακτήριζε. Ίσως γι’ αυτό η μορφή του έμεινε τόσο ζωντανή στη συλλογική μνήμη: επειδή πίσω από τον θρύλο υπήρχε πάντα ένας αληθινός άνθρωπος, που μέσα σε μία μόνο κούρσα κατάφερε να γίνει κομμάτι της ιστορίας.
Όσα έγιναν σαν σήμερα 29 Μαρτίου στην Ελλάδα και τον κόσμο
1430: Οι δυνάμεις του Οθωμανού σουλτάνου Μουράτ Β’ καταλαμβάνουν τη Θεσσαλονίκη, έπειτα από πολιορκία που σφραγίζει το τέλος της βυζαντινής παρουσίας στη δεύτερη σπουδαιότερη πόλη του ελληνικού χώρου. Η άλωση της πόλης σηματοδότησε την οριστική ενσωμάτωσή της στην Οθωμανική Αυτοκρατορία για σχεδόν πέντε αιώνες. Το γεγονός άφησε βαθύ ιστορικό αποτύπωμα στη μνήμη της Μακεδονίας και του Ελληνισμού.
1632: Ο έλεγχος του Κεμπέκ επιστρέφει στη Γαλλία με τη Συνθήκη του Σαιν-Ζερμαίν-αν-Λε, με την οποία η Αγγλία αποδίδει εκ νέου στους Γάλλους τις αποικίες της Νέας Γαλλίας που είχε καταλάβει τα προηγούμενα χρόνια. Η συμφωνία αποκαθιστά τη Γαλλική παρουσία στη Βόρεια Αμερική, επιτρέποντας την επανεκκίνηση της αποικιακής διοίκησης και της εμπορικής δραστηριότητας στην περιοχή του Αγίου Λαυρεντίου.
1798: Ιδρύεται η Ελβετική Δημοκρατία, ένα κεντρικά οργανωμένο κράτος που επιβάλλεται στην Ελβετία μετά την εισβολή των Γαλλικών επαναστατικών στρατευμάτων. Το νέο καθεστώς καταργεί το παλαιό ομοσπονδιακό σύστημα των καντονιών και επιχειρεί να εγκαθιδρύσει ενιαία διοίκηση στα πρότυπα της Γαλλική Επανάσταση, προκαλώντας όμως έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό και πολιτική αστάθεια που θα οδηγήσει λίγα χρόνια αργότερα στην κατάρρευσή του.
1823: Συνέρχεται στο Άστρος η Β’ Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων, με πρόεδρο τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, σε μια κρίσιμη φάση της Ελληνικής Επανάστασης. Δεν επικυρώνει το πρώτο Σύνταγμα, αλλά αναθεωρεί το «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος» και επιχειρεί να οργανώσει πιο συγκροτημένα τη διοίκηση του Αγώνα. Η συνέλευση θεωρείται κομβική για την πολιτική συγκρότηση του υπό διαμόρφωση ελληνικού κράτους.
1864: Υπογράφεται στο Λονδίνο η διεθνής συμφωνία για την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα, εξέλιξη που συνδέθηκε με την άνοδο του Γεωργίου Α’ στον θρόνο. Η παραχώρηση των νησιών από τη Βρετανία αποτέλεσε σημαντική διπλωματική επιτυχία του νεότερου ελληνικού κράτους. Ήταν η πρώτη μεγάλη εδαφική επέκταση της Ελλάδας μετά την ανεξαρτησία.
1896: Ο Σπύρος Λούης, φτωχός νερουλάς από το Μαρούσι, συμμετέχει την τελευταία στιγμή στον μαραθώνιο των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακοί Αγώνες 1896 και κατακτά την πρώτη θέση, γράφοντας ιστορία. Η νίκη του, μέσα σε πανηγυρική ατμόσφαιρα στο Παναθηναϊκό Στάδιο, τον καθιστά εθνικό σύμβολο και έναν από τους πιο εμβληματικούς νικητές στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων. Η αναφορά ότι έτρεξε «για χάρη μιας γυναίκας» ανήκει περισσότερο στη λαϊκή παράδοση και δεν τεκμηριώνεται ιστορικά, αν και συνέβαλε στη μυθοποίηση της μορφής του.
1936: Το καθεστώς του Χίτλερ εμφανίζει συντριπτική επικράτηση σε δημοψήφισμα για την επικύρωση της επαναστρατιωτικοποίησης της Ρηνανίας. Η διαδικασία έγινε σε συνθήκες ναζιστικού ελέγχου και προπαγάνδας, χωρίς πραγματικά δημοκρατικές εγγυήσεις. Το αποτέλεσμα ενίσχυσε τη θέση του Χίτλερ στο εσωτερικό και επιτάχυνε την πορεία της Ευρώπης προς τον πόλεμο.
1967: Η Βουλή απορρίπτει τροπολογία της Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση για παράταση της βουλευτικής ασυλίας, σε μια περίοδο έντονης πολιτικής κρίσης και θεσμικής αστάθειας στην Ελλάδα. Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται στο τεταμένο πολιτικό κλίμα που είχε διαμορφωθεί μετά τα γεγονότα της «Αποστασίας» και τις συνεχείς κυβερνητικές ανακατατάξεις, λίγες μόλις εβδομάδες πριν από το πραξικόπημα της 21η Απριλίου 1967, που ανέτρεψε το κοινοβουλευτικό πολίτευμα.
1971: Ο Γουίλιαμ Κάλεϊ, υπολοχαγός του Αμερικανικού στρατού, καταδικάζεται σε ισόβια κάθειρξη για τον ρόλο του στη Σφαγή του Μάι Λάι, όπου Αμερικανοί στρατιώτες σκότωσαν εκατοντάδες άμαχους Βιετναμέζους. Η ποινή του μειώνεται σύντομα και τίθεται σε κατ’ οίκον περιορισμό με απόφαση του Προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον, ενώ τελικά αποφυλακίζεται μετά από περίπου τρία χρόνια, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στις ΗΠΑ και διεθνώς.
1974: Αγρότες στην επαρχία Σαανσί της Κίνας, κοντά στην πόλη Σιάν, ανακαλύπτουν τυχαία κατά τη διάνοιξη πηγαδιού τα πρώτα θραύσματα από τον περίφημο Στρατό από Τερακότα, ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα του 20ού αιώνα. Οι ανασκαφές που ακολουθούν φέρνουν στο φως έναν τεράστιο υπόγειο ταφικό χώρο με περισσότερα από 8.000 πήλινα αγάλματα πολεμιστών, αλόγων και αρμάτων σε φυσικό μέγεθος, κατασκευασμένα για να συνοδεύουν τον πρώτο αυτοκράτορα της Κίνας, Τσιν Σι Χουάνγκ, στη μεταθανάτια ζωή. Το εύρημα εντυπωσιάζει για την κλίμακα, τη λεπτομέρεια και την οργάνωσή του, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για τη στρατιωτική δομή και την τέχνη της εποχής.
1982: Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου βραβεύεται με Όσκαρ Καλύτερης Πρωτότυπης Μουσικής για τη σύνθεσή του στην ταινία Chariots of Fire («Δρόμοι της Φωτιάς»). Το εμβληματικό θέμα της ταινίας γνωρίζει παγκόσμια επιτυχία και καθιερώνει τον Έλληνα συνθέτη διεθνώς, αποτελώντας ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα μουσικά έργα στον κινηματογράφο.
1993: Αρχίζει στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Αθηνών η δίκη του Γιώργου Κοσκωτά και ακόμη 26 κατηγορουμένων για την υπόθεση της Τράπεζας Κρήτης, ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά και πολιτικά σκάνδαλα της Μεταπολίτευσης. Η υπόθεση αφορούσε την υπεξαίρεση δεκάδων δισεκατομμυρίων δραχμών από την τράπεζα και τη διοχέτευση μέρους των χρημάτων στην εκδοτική εταιρεία «Γραμμή». Την ίδια ημέρα παραιτείται από το βουλευτικό αξίωμα ο πρώην πρωθυπουργός Γεώργιος Ράλλης, διαμαρτυρόμενος για τους χειρισμούς τόσο της Κυβέρνησης Μητσοτάκη όσο και της αντιπολίτευσης του Ανδρέα Παπανδρέου στο Μακεδονικό ζήτημα.
2004: Επτά χώρες της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης εντάσσονται στο ΝΑΤΟ, στο μεγαλύτερο έως τότε κύμα διεύρυνσης της Συμμαχίας. Η είσοδος της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, των τριών βαλτικών κρατών, της Σλοβακίας και της Σλοβενίας άλλαξε τον γεωπολιτικό χάρτη της μεταψυχροπολεμικής Ευρώπης. Η εξέλιξη είχε ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα, καθώς επηρέασε τις ισορροπίες στα Βαλκάνια και στην ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας.
2007: Στη λεωφόρο Λαυρίου, στην Παιανία, σημειώνονται προσυμφωνημένα επεισόδια ανάμεσα σε οπαδούς του Ολυμπιακός και του Παναθηναϊκός, τα οποία εξελίσσονται σε βίαιες συγκρούσεις με χρήση ροπάλων και άλλων αντικειμένων. Κατά τη διάρκεια των επεισοδίων δολοφονείται ο 22χρονος Μιχάλης Φιλόπουλος, σε ένα περιστατικό που συγκλονίζει την κοινή γνώμη και αναδεικνύει με δραματικό τρόπο την έκταση της οπαδικής βίας στην Ελλάδα.
Γεννήσεις
1870 – Παύλος Μελάς (29 Μαρτίου 1870 – 13 Οκτωβρίου 1904), Έλληνας στρατιωτικός, εμβληματική μορφή του Μακεδονικού Αγώνα και ένα από τα πιο ισχυρά σύμβολα της ελληνικής ιστορικής μνήμης. Ως αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού ανέλαβε ενεργό δράση στη Μακεδονία, σε μια κρίσιμη περίοδο για τον ελληνισμό της περιοχής, και ο θάνατός του τον μετέτρεψε σε μορφή αυτοθυσίας και εθνικής αναφοράς. Η παρουσία του σφράγισε όσο λίγες τον αγώνα εκείνης της εποχής.
1943 – Βαγγέλης Παπαθανασίου (29 Μαρτίου 1943 – 17 Μαΐου 2022), Έλληνας συνθέτης, μία από τις σημαντικότερες Ελληνικές μουσικές προσωπικότητες με διεθνή ακτινοβολία. Έγινε παγκοσμίως γνωστός ως Vangelis, δημιουργώντας έναν ξεχωριστό ηλεκτρονικό και συμφωνικό ήχο που σφράγισε τον σύγχρονο κινηματογράφο. Κορυφαία στιγμή της πορείας του ήταν το Όσκαρ μουσικής για τους «Δρόμους της Φωτιάς», ενώ έργα όπως το «Blade Runner» τον καθιέρωσαν ως δημιουργό παγκόσμιου βεληνεκούς.
1965 – Βούλα Πατουλίδου, Ελληνίδα αθλήτρια, από τα πιο εμβληματικά πρόσωπα του ελληνικού αθλητισμού. Έγραψε ιστορία στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Βαρκελώνης το 1992, όταν κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στα 100 μέτρα με εμπόδια, χαρίζοντας στην Ελλάδα μία από τις πιο συγκινητικές στιγμές της σύγχρονης ολυμπιακής της διαδρομής. Η νίκη της, μαζί με τη φράση που τη συνόδευσε, την καθιέρωσε ως μορφή διαχρονικής απήχησης για το ελληνικό κοινό.
Θάνατοι
2011 – Ιάκωβος Καμπανέλλης (2 Δεκεμβρίου 1921 – 29 Μαρτίου 2011), Έλληνας συγγραφέας, από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του νεοελληνικού θεάτρου και της μεταπολεμικής γραμματείας. Θεωρείται θεμελιωτής της μεταπολεμικής ελληνικής δραματουργίας, με έργα που ένωσαν τη σκηνική δύναμη με την ιστορική μνήμη και την κοινωνική ευαισθησία. Ξεχωριστή θέση στο έργο του έχει το «Μαουτχάουζεν», που συνδέθηκε άμεσα με τη βιωματική μαρτυρία και τη συλλογική μνήμη του 20ού αιώνα.