Στις 27 Φεβρουαρίου 1933, το κτίριο του Ράιχσταγκ στο Βερολίνο, έδρα του γερμανικού κοινοβουλίου, παραδόθηκε στις φλόγες. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε σημείο καμπής της ευρωπαϊκής ιστορίας, επειδή αξιοποιήθηκε άμεσα από το ναζιστικό καθεστώς ως πρόσχημα για την κατάργηση δημοκρατικών ελευθεριών και ήταν ένα καθοριστικό βήμα προς τη ναζιστική δικτατορία.
Ως βασικός ύποπτος συνελήφθη ο Ολλανδός Μαρίνους βαν ντερ Λούμπε, ο οποίος συνδέθηκε με τον εμπρησμό και αργότερα δικάστηκε. Παράλληλα, οι ναζί παρουσίασαν από τις πρώτες ώρες τη φωτιά ως δήθεν οργανωμένη κομμουνιστική εξέγερση, καλλιεργώντας κλίμα φόβου και επείγοντος.
Στις 28 Φεβρουαρίου 1933, μία ημέρα μετά τον εμπρησμό, ο πρόεδρος Πάουλ φον Χίντενμπουργκ υπέγραψε το διαβόητο Διάταγμα του Ράιχσταγκ, γνωστό ως Διάταγμα για την προστασία του λαού και του κράτους. Το μέτρο αυτό ανέστειλε θεμελιώδεις συνταγματικές εγγυήσεις, όπως την ελευθερία του λόγου, του Τύπου, του συνέρχεσθαι και σημαντικούς περιορισμούς στην αστυνομική εξουσία και τη νόμιμη διαδικασία.
Το διάταγμα έδωσε στο καθεστώς τη δυνατότητα να προχωρήσει σε μαζικές συλλήψεις πολιτικών αντιπάλων, να διαλύσει οργανώσεις, να καταστείλει έντυπα και να επιβάλει κεντρικό έλεγχο στα ομόσπονδα κρατίδια. Για το Μουσείο Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ηνωμένων Πολιτειών, πρόκειται για ένα από τα καθοριστικά βήματα που άνοιξαν τον δρόμο προς τη ναζιστική δικτατορία και το αστυνομικό κράτος.
Η σημασία του εμπρησμού δεν περιορίζεται στο ίδιο το έγκλημα. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η πολιτική αξιοποίησή του. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, και ενώ οι ναζί συνέχιζαν να ενισχύουν τον έλεγχο τους, ακολούθησε και ο Εξουσιοδοτικός Νόμος της 23ης Μαρτίου 1933, με τον οποίο το Ράιχσταγκ μεταβίβασε ουσιαστικά τη νομοθετική εξουσία στην κυβέρνηση του Χίτλερ.
Η ακριβής προέλευση της φωτιάς παραμένει αντικείμενο ιστορικής διαμάχης. Υπάρχουν ερμηνείες που βλέπουν μεμονωμένη δράση του βαν ντερ Λούμπε και άλλες που υποστηρίζουν ναζιστική εμπλοκή ή οργάνωση. Αυτό που θεωρείται βέβαιο από την ιστορική έρευνα είναι ότι η ναζιστική ηγεσία εκμεταλλεύτηκε το γεγονός μεθοδικά και άμεσα, παρουσιάζοντάς το ως απόδειξη μιας ανύπαρκτης κομμουνιστικής συνωμοσίας.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
380: Με το Έδικτο της Θεσσαλονίκης (Cunctos populos), ο Θεοδόσιος Α΄ μαζί με τους Γρατιανό και Ουαλεντινιανό Β΄ ορίζουν ως επίσημη πίστη της αυτοκρατορίας τον νικαιακό, τριαδικό Χριστιανισμό. Η απόφαση δεν αλλάζει από τη μία μέρα στην άλλη τη θρησκευτική πραγματικότητα, αλλά σηματοδοτεί καθοριστική στροφή στη σχέση κράτους και Εκκλησίας στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
425: Ο Θεοδόσιος Β΄ ιδρύει στην Κωνσταντινούπολη το Πανδιδακτήριο, ένα από τα σημαντικότερα ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύματα της ύστερης αρχαιότητας. Το ίδρυμα οργανώνει επίσημα τη διδασκαλία ρητορικής, φιλοσοφίας και δικαίου στην πρωτεύουσα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και συνδέεται με τη μετέπειτα βυζαντινή πνευματική παράδοση.
1812: Ο Λόρδος Βύρων εκφωνεί την πρώτη του ομιλία στη Βουλή των Λόρδων, παίρνοντας θέση υπέρ των Λουδιτών που αντιδρούν στη βιομηχανική ανατροπή της εποχής. Η παρέμβασή του τον κάνει αμέσως γνωστό και πολιτικά, πριν ακόμη συνδεθεί ιστορικά με τον ελληνικό αγώνα της ανεξαρτησίας.
1869: Εγκαινιάζεται ο ατμοκίνητος αστικός σιδηρόδρομος Αθήνας – Πειραιά, υπό την επωνυμία ΣΑΠ Α.Ε., μετέπειτα ΗΣΑΠ. Επιβάτες στο πρώτο δρομολόγιο είναι η βασίλισσα Όλγα, ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Ζαΐμης, υπουργοί, στρατιωτικοί, διπλωμάτες και άλλοι επίσημοι.
1900: Ιδρύεται η Μπάγερν Μονάχου από μια ομάδα ποδοσφαιριστών που αποχωρούν από γερμανικό αθλητικό σύλλογο στο Μόναχο. Με τα χρόνια εξελίσσεται σε έναν από τους ισχυρότερους συλλόγους στην Ευρώπη και σε παγκόσμιο ποδοσφαιρικό brand.
1933: Ξεσπά η φωτιά στο Ράιχσταγκ (Γερμανική Βουλή), λίγες μέρες πριν από τις εκλογές, γεγονός που οι ναζί εκμεταλλεύονται για να ενισχύσουν την εξουσία τους. Ο Αδόλφος Χίτλερ, που είχε ήδη εκλεγεί καγκελάριος, χρησιμοποιεί το περιστατικό ως πρόσχημα για να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης, να αναστείλει πολιτικά δικαιώματα, να κλείσει αντιπολιτευτικές εφημερίδες και να θέσει εκτός νόμου τα πολιτικά κόμματα. Η προβοκάτσια αποκαλύπτεται στη δίκη που ακολουθεί, όμως ο Ολλανδός Μαρίνος βαν ντερ Λούμπε, ένας νεαρός με νοητική στέρηση, εκτελείται ως αυτουργός. Το γεγονός αυτό σηματοδοτεί την απαρχή της ναζιστικής δικτατορίας στη Γερμανία.
1951: Επικυρώνεται στις ΗΠΑ η 22η τροπολογία του Συντάγματος, που περιορίζει τον πρόεδρο σε δύο θητείες. Η αλλαγή θεσπίζεται μετά την τετραπλή εκλογή του Φραγκλίνου Ρούζβελτ και καθιερώνει έναν από τους βασικούς κανόνες του αμερικανικού πολιτικού συστήματος.
1953: Αρχίζουν στο Λονδίνο, με τη συμμετοχή και της Ελλάδας, οι συζητήσεις για τη διαγραφή του γερμανικού χρέους. Η σχετική συμφωνία θα υπογραφεί στις 8 Αυγούστου.
1959: Θεμελιώνεται στην Αθήνα από τον τότε πρωθυπουργό, Κωνσταντίνο Καραμανλή, το ξενοδοχείο «Χίλτον».
1968: Κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στη Στοκχόλμη, ο Ανδρέας Παπανδρέου ανακοινώνει την ίδρυση του Πανελλήνιου Απελευθερωτικού Κινήματος (ΠΑΚ), μιας αντιδικτατορικής οργάνωσης που είχε ήδη συγκροτηθεί από πολιτικούς του φίλους. Το ΠΑΚ θα αποτελέσει έναν από τους βασικούς πυρήνες αντίστασης κατά της Χούντας των Συνταγματαρχών, δραστηριοποιούμενο κυρίως στο εξωτερικό, με στόχο την ανατροπή του καθεστώτος και την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα. Η οργάνωση αυτή θα λειτουργήσει ως προπομπός του ΠΑΣΟΚ, που θα ιδρύσει ο Παπανδρέου το 1974 μετά την πτώση της δικτατορίας.
1991: Η Αλέκα Παπαρήγα εκλέγεται γενική γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, η πρώτη φορά που από την ίδρυσή του το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας τοποθετεί μία γυναίκα στην κορυφή της ηγεσίας του ενώ γίνεται και η πρώτη γυναίκα αρχηγός πολιτικού κόμματος στην Ελλάδα. Με την εκλογή της, στη διάρκεια βαθιάς εσωκομματικής κρίσης μετά την πτώση των καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και τη συμμετοχή του ΚΚΕ στον Συνασπισμό, επικρατεί η σκληρή αντι-ανανεωτική γραμμή. Λαμβάνει 57 ψήφους έναντι 53 του Γιάννη Δραγασάκη, τον οποίο είχε υποστηρίξει η λεγόμενη «ανανεωτική» πτέρυγα. Η εκλογή της Παπαρήγα σηματοδοτεί τη διατήρηση της ξεκάθαρα κομμουνιστικής ταυτότητας του κόμματος και ανοίγει τον δρόμο για την οριστική ρήξη με τους ανανεωτικούς, που θα οδηγήσει λίγο αργότερα στη συγκρότηση του Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου ως ξεχωριστού φορέα.
1991: Η εκλέγεται γενική γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του. Για πρώτη φορά από την ίδρυσή του, το Κομμουνιστικό Κόμμα τοποθετεί μία γυναίκα στην ηγεσία του. Λαμβάνει 57 ψήφους, έναντι 53 που συγκέντρωσε ο Γιάννης Δραγασάκης, τον οποίο υποστήριξε η λεγόμενη «ανανεωτική» πτέρυγα.
2010: Ισχυρότατος σεισμός 8,8 Ρίχτερ πλήττει τη νότια Χιλή, με επίκεντρο κοντά στην Κονσεπσιόν, προκαλώντας μεγάλες καταστροφές και τσουνάμι. Η δόνηση καταγράφεται ως μία από τις ισχυρότερες στην σύγχρονη ιστορία και έχει σημαντικό ανθρώπινο και οικονομικό αποτύπωμα.
Γεννήσεις
1802 – Βικτόρ Ουγκώ (26 Φεβρουαρίου 1802 – 22 Μαΐου 1885), Γάλλος, συγγραφέας, από τις κορυφαίες μορφές του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού και εμβληματικό όνομα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Με τα «Οι Άθλιοι» και «Η Παναγία των Παρισίων» έφτιαξε ιστορίες που έγιναν παγκόσμια σύμβολα για τη φτώχεια, τη δικαιοσύνη και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, με αμέτρητες μεταφορές σε θέατρο και κινηματογράφο. Υπήρξε ενεργός δημόσιος διανοούμενος, με έντονη πολιτική παρουσία και μακρά περίοδο εξορίας.
1902 – Τζον Στάινμπεκ (27 Φεβρουαρίου 1902 – 20 Δεκεμβρίου 1968), Αμερικανός, συγγραφέας και Νομπελίστας Λογοτεχνίας, από τις σημαντικότερες φωνές της Αμερικανικής πεζογραφίας του 20ού αιώνα. Με έργα όπως τα «Τα Σταφύλια της Οργής» και «Άνθρωποι και Ποντίκια» αποτύπωσε τη φτώχεια, την κοινωνική ανισότητα και την αγωνία των απλών ανθρώπων στην εποχή της Μεγάλης Ύφεσης. Τιμήθηκε με Νόμπελ το 1962, ενώ το έργο του παραμένει διαχρονικό σε μεταφράσεις, θέατρο και κινηματογράφο.
1932 – Ελίζαμπεθ Τέιλορ (27 Φεβρουαρίου 1932 – 23 Μαρτίου 2011), Αμερικανίδα, ηθοποιός, από τα μεγαλύτερα αστέρια του κλασικού Χόλιγουντ και παγκόσμιο σύμβολο σταρ-σύστεμ. Ξεχώρισε σε ταινίες όπως «Κλεοπάτρα» και «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ;», ενώ βραβεύτηκε δύο φορές με Όσκαρ. Πέρα από την κινηματογραφική της λάμψη, άφησε ισχυρό αποτύπωμα και ως ακτιβίστρια, με σημαντική δημόσια δράση για την ενημέρωση και στήριξη γύρω από το AIDS.
1948 – Στάθης Ψάλτης (27 Φεβρουαρίου 1948 – 21 Απριλίου 2017), Έλληνας, ηθοποιός, από τις πιο χαρακτηριστικές φυσιογνωμίες της ελληνικής κωμωδίας, ιδιαίτερα ταυτισμένος με το σινεμά της δεκαετίας του ’80. Με εκρηκτικό ρυθμό, ιδιαίτερη φωνή και ατάκες που έμειναν, έγινε πρόσωπο-σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής εμπορικών ταινιών και βιντεοταινιών. Παράλληλα είχε μακρά παρουσία στο θέατρο και στην τηλεόραση, διατηρώντας ισχυρή αναγνωρισιμότητα και νοσταλγικό δέσιμο με το κοινό.
Θάνατοι
1943 – Κωστής Παλαμάς (13 Ιανουαρίου 1859 – 27 Φεβρουαρίου 1943), Έλληνας, ποιητής, κριτικός και πεζογράφος, από τις κεντρικές μορφές της νεοελληνικής λογοτεχνίας και της «Νέας Αθηναϊκής Σχολής». Συνδέθηκε με την καθιέρωση της δημοτικής στη λογοτεχνική έκφραση και επηρέασε βαθιά τις επόμενες γενιές ποιητών. Έγραψε τους στίχους του Ολυμπιακού Ύμνου, που ακούγεται μέχρι σήμερα σε Ολυμπιακές τελετές, ενώ το έργο του τον καθιέρωσε στη συλλογική μνήμη ως μορφή με εθνικό συμβολισμό.
2020 – Άλκη Ζέη (15 Δεκεμβρίου 1923 – 27 Φεβρουαρίου 2020), Ελληνίδα, συγγραφέας, από τις πιο αγαπημένες φωνές της νεοελληνικής παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας. Με βιβλία όπως «Το καπλάνι της βιτρίνας» και «Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου» έφερε την Ιστορία, την Κατοχή, την ελευθερία και την παιδική ματιά σε γενιές αναγνωστών με γλώσσα ζωντανή και άμεση. Το έργο της διαβάστηκε ευρέως και από ενήλικες, μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και παραμένει σταθερό σημείο αναφοράς.
Εορτολόγιο
Ασκληπιός, Ασκληπία, Λέανδρος, Λεάνδρα
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα Πολικής Αρκούδας
Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Ανοσμία
Παγκόσμια Ημέρα ΜΚΟ