Στα μέσα Φεβρουαρίου 1982, η Ελλάδα μπαίνει σε μια από τις πιο φορτισμένες, αλλά και πιο καθοριστικές συζητήσεις της Μεταπολίτευσης. Στη Βουλή εισάγεται το νομοσχέδιο που θα κατοχυρώσει τον πολιτικό γάμο ως πλήρως ισόκυρο με τον θρησκευτικό, δίνοντας στα ζευγάρια μια καθαρά κοσμική επιλογή, χωρίς «δεύτερη κατηγορία» δικαιωμάτων.
Η κατάληξη έρχεται λίγες εβδομάδες αργότερα: το νομοσχέδιο υπερψηφίζεται στις 22 Μαρτίου και ο νόμος 1250/1982 δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 7 Απριλίου, στο ΦΕΚ Α’ 46.
Η Ελλάδα πριν από το 1982
Μέχρι τότε, το «έγκυρο» του γάμου ήταν δεμένο, στην πράξη και στη νομοθεσία, με τη θρησκευτική τελετή. Η σύνδεση αυτή είχε περάσει και στο νεότερο ελληνικό κράτος ήδη από τον 19ο αιώνα και παρέμενε ενεργή μέσα από το πλαίσιο του Αστικού Κώδικα, μέχρι να έρθει η τομή του 1982.
Για πολλά ζευγάρια, αυτό σήμαινε ότι η επιλογή ήταν μία: γάμος με ιερολογία, ανεξάρτητα από προσωπικές πεποιθήσεις ή το αν ήθελαν να κρατήσουν την απόφαση αποκλειστικά στο επίπεδο της Πολιτείας.
Το νομοσχέδιο που άναψε φωτιές
Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, στο πρώτο της διάστημα μετά την εκλογική νίκη του 1981, ανοίγει μέτωπο σε θέματα που ακουμπούν τον πυρήνα της καθημερινότητας, ανάμεσά τους και το οικογενειακό δίκαιο. Στο πλαίσιο αυτό, ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης, Στάθης Αλεξανδρής, φέρνει στη Βουλή το σχέδιο νόμου για τον πολιτικό γάμο.
Η επιχειρηματολογία, όπως καταγράφεται, πατά πάνω σε συνταγματικές αρχές και ατομικές ελευθερίες: «Η μεγάλη αυτή καινοτομία στο δίκαιό μας επιβάλλεται από την ανάγκη περιφρούρησης της ανεξιθρησκίας και της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας».
Τι έφερε ο νόμος 1250/1982 στην πράξη
Ο νόμος 1250/1982 δεν «καταργεί» τον θρησκευτικό γάμο. Θεσπίζει ρητά ότι ο γάμος μπορεί να τελείται είτε ως πολιτικός είτε με ιερολογία και ρυθμίζει τη διαδικασία μέσα από τους δήμους, με άδεια γάμου και συγκεκριμένες αρμοδιότητες των τοπικών αρχών.
Με άλλα λόγια, η Πολιτεία αναγνωρίζει ότι η σύναψη γάμου είναι πρωτίστως νομική πράξη, με πλήρη έννομα αποτελέσματα, ανεξάρτητα από το αν θα υπάρξει θρησκευτικό τελετουργικό.
Η «πρώτη μέρα» του πολιτικού γάμου
Η αλλαγή δεν έμεινε στα χαρτιά. Λίγους μήνες μετά τη δημοσίευση του νόμου, καταγράφονται οι πρώτες τελέσεις πολιτικού γάμου, με χαρακτηριστική ημερομηνία την 28η Ιουλίου 1982 σε δήμους της Αττικής.
Από εκείνο το σημείο και μετά, ο πολιτικός γάμος παύει να είναι ιδέα ή διεκδίκηση. Γίνεται καθημερινή επιλογή.
Γιατί το 1982 θεωρείται σταθμός
Η καθιέρωση του πολιτικού γάμου λειτούργησε ως «ρήγμα» σε μια παλιά ισορροπία: το πού τελειώνει η αρμοδιότητα της Εκκλησίας και πού αρχίζει το πεδίο της Πολιτείας, ειδικά όταν μιλάμε για δικαιώματα και υποχρεώσεις που ακολουθούν ένα ζευγάρι σε όλη του τη ζωή. Οι αντιδράσεις της εποχής ήταν έντονες και η συζήτηση αποτύπωσε, με σπάνια καθαρότητα, ότι οι μεταρρυθμίσεις στο οικογενειακό δίκαιο δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες, είναι πολιτική και κοινωνική ταυτότητα.
Και μέσα σε αυτό το ντόμινο αλλαγών, ο πολιτικός γάμος του 1982 έγραψε το δικό του κεφάλαιο: την ημέρα που το κράτος είπε θεσμικά ότι η οικογένεια, ως νομική πραγματικότητα, δεν χρειάζεται υποχρεωτικά θρησκευτική σφραγίδα για να σταθεί.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1801: Μία ιστορική εκλογική ισοπαλία μεταξύ του Τόμας Τζέφερσον και του Άαρον Μπερ επιλύεται, όταν η Βουλή των Αντιπροσώπων εκλέγει τον Τζέφερσον ως 3ο πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών και τον Μπερ ως αντιπρόεδρο. Η κρίση αυτή ανέδειξε τις αδυναμίες του τότε εκλογικού συστήματος και οδήγησε στην 12η Τροπολογία του Συντάγματος, που καθόρισε νέους κανόνες για την εκλογή προέδρου και αντιπροέδρου, αποτρέποντας μελλοντικές ισοπαλίες.
1864: Διεξάγεται η πρώτη επιτυχημένη επίθεση υποβρυχίου εναντίον πολεμικού πλοίου, όταν το ομοσπονδιακό υποβρύχιο «H. L. Hunley» βυθίζει το βορειοηπειρωτικό ατμοκίνητο πολεμικό «USS Housatonic» στον Αμερικανικό Εμφύλιο, σε επίθεση που αποβαίνει μοιραία και για τα δύο σκάφη, καθώς το υποβρύχιο χάνεται λίγο μετά την έκρηξη.
1867: Περνά το πρώτο πλοίο από τη Διώρυγα του Σουέζ.
1869: Πραγματοποιείται το πρώτο δοκιμαστικό δρομολόγιο του ατμοκίνητου αστικού σιδηροδρόμου Αθήνας – Πειραιά, της γραμμής που θα εξελιχθεί στον σημερινό Ηλεκτρικό (γραμμή 1 του Μετρό). Η νέα σύνδεση μειώνει δραστικά τον χρόνο μετακίνησης μεταξύ κέντρου και λιμανιού, σηματοδοτώντας την έναρξη της οργανωμένης σιδηροδρομικής αστικής συγκοινωνίας στην Ελλάδα και ανοίγοντας τον δρόμο για τον εκσυγχρονισμό των μεταφορών στην πρωτεύουσα.
1914: Υπό την πίεση των Μεγάλων Δυνάμεων, ο Ελληνικός Στρατός αποχωρεί από τη Βόρεια Ήπειρο, παρά τη σημαντική ελληνική παρουσία στην περιοχή. Σχηματίζεται η Προσωρινή Κυβέρνηση της Βόρειας Ηπείρου υπό τον Γεώργιο Χρηστάκη-Ζωγράφο, η οποία κηρύσσει την αυτονομία και επιδιώκει την προάσπιση των δικαιωμάτων του ελληνικού πληθυσμού μέσα στο ρευστό βαλκανικό σκηνικό των αρχών του 20ού αιώνα.
1914: Βρετανίδες σουφραζέτες εξαπολύουν δυναμική δράση στο Λονδίνο, σπάζοντας τα τζάμια της οικίας του υπουργού Εσωτερικών και πυρπολώντας τις εγκαταστάσεις ενός ομίλου αντισφαίρισης. Με αυτές τις βίαιες ενέργειες επιδιώκουν να σοκάρουν την κοινή γνώμη και να πιέσουν την πολιτική ηγεσία για την παραχώρηση δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες, συμβάλλοντας στην κλιμάκωση του βρετανικού φεμινιστικού κινήματος.
1922: Στο παρισινό καφενείο «Closerie des Lilas», ντανταϊστές συγκεντρώνονται για να επιλύσουν τη σύγκρουση ανάμεσα στον Αντρέ Μπρετόν και τον Τριστάν Τζαρά σχετικά με την ηγεσία του κινήματος. Παρόντες είναι περίπου 100 καλλιτέχνες και διανοούμενοι, ανάμεσά τους οι Πάμπλο Πικάσο, Ανρί Ματίς, Κονσταντίν Μπρανκούζι και Ζαν Κοκτώ, και μετά από έντονη αντιπαράθεση ο επιδιαιτητής Ερίκ Σατί ανακηρύσσει τον Τζαρά νικητή, γεγονός που ωθεί τον Μπρετόν να αποχωρήσει και τελικά να θεμελιώσει τον σουρεαλισμό.
1965: Εκτοξεύεται το διαστημικό σκάφος «Ranger 8», με αποστολή να φωτογραφήσει με μεγάλη ανάλυση την περιοχή «Mare Tranquillitatis» («Θάλασσα της Ηρεμίας») στη Σελήνη, στο πλαίσιο της προετοιμασίας του αμερικανικού προγράμματος «Apollo».
1968: Στο Βουκουρέστι, στη 12η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, εκδηλώνεται ανοιχτή ρήξη ανάμεσα σε διαφορετικές τάσεις της ηγεσίας. Η σύγκρουση αυτή, που σχετίζεται με τη στάση απέναντι στη χούντα, στη Σοβιετική Ένωση και στη στρατηγική του κόμματος, δρομολογεί τη μεγάλη διάσπαση του 1968 και τη δημιουργία ξεχωριστών οργανώσεων της ελληνικής Αριστεράς.
1969: Τίθεται σε ισχύ ο νέος Καταστατικός Χάρτης της Εκκλησίας της Ελλάδος, που ενισχύει την αυτονομία της έναντι του κράτους. Η Ιερά Σύνοδος αποκτά τη δυνατότητα να εκδίδει κανονιστικές πράξεις με ισχύ για όλη την Εκκλησία χωρίς προηγούμενη κρατική έγκριση και να διαχειρίζεται πιο ανεξάρτητα την εκκλησιαστική περιουσία, αναδιαμορφώνοντας τις σχέσεις Εκκλησίας–Πολιτείας.
1972: Η Volkswagen ανακοινώνει ότι οι αθροιστικές πωλήσεις του διάσημου μοντέλου «σκαραβαίος» (Beetle) ξεπερνούν εκείνες του Ford Model T, του ιστορικού αυτοκινήτου–συμβόλου της μαζικής παραγωγής. Ο «σκαραβαίος» καθιερώνεται έτσι ως το πιο εμπορικό αυτοκίνητο ενός και μόνο σχεδίου παγκοσμίως.
1980: Οι Πολωνοί ορειβάτες Κριστόφ Βιέλιτσκι και Λέσεκ Τσίχι πραγματοποιούν την πρώτη χειμερινή ανάβαση στην κορυφή του Έβερεστ, σε ακραίες καιρικές συνθήκες. Η επιτυχία τους ανοίγει έναν νέο, ακόμη πιο απαιτητικό κύκλο στον ορειβατικό ανταγωνισμό, καθιερώνοντας την Πολωνία ως πρωταγωνίστρια στις χειμερινές αναβάσεις των υψηλότερων κορυφών του κόσμου.
1982: Στην Ελλάδα, ο πολιτικός γάμος καθιερώνεται νομοθετικά ως ισόκυρος με τον θρησκευτικό, προσφέροντας στα ζευγάρια ισότιμη κοσμική επιλογή. Η ρύθμιση αυτή συνδέεται με τον εκσυγχρονισμό του οικογενειακού δικαίου κατά την περίοδο του ΠΑΣΟΚ και θεωρείται σημαντικό βήμα στον διαχωρισμό πολιτείας και Εκκλησίας και στη διεύρυνση των ατομικών δικαιωμάτων.
1996: Στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ, ο παγκόσμιος πρωταθλητής στο σκάκι Γκάρι Κασπάροφ κερδίζει τον υπερυπολογιστή «Deep Blue» της IBM σε ματς έξι παρτίδων. Η αναμέτρηση ανθρώπου–μηχανής γίνεται παγκόσμιο γεγονός και συμβολίζει τόσο τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης όσο και τα όρια των τότε υπολογιστικών συστημάτων απέναντι στη δημιουργική στρατηγική ενός κορυφαίου γκραν μετρ.
2006: Τεράστια κατολίσθηση λάσπης πλήττει το χωριό Γκουίνσαουγκ στην επαρχία Λέιτε των Φιλιππίνων, σκεπάζοντας σπίτια και σχολείο. Επισήμως καταγράφονται πάνω από 1.100 νεκροί και αγνοούμενοι, σε μία από τις φονικότερες φυσικές καταστροφές στη χώρα, που αποδίδεται σε έντονες βροχοπτώσεις σε συνδυασμό με αποψίλωση και ασταθή εδάφη.
2006: Έξω από το ιταλικό προξενείο στη Βεγγάζη ξεσπούν βίαιες διαδηλώσεις, με αφορμή τις γελοιογραφίες του Μωάμεθ και την απόφαση Ιταλού υπουργού να φορέσει μπλουζάκι με τα σκίτσα, που καταλήγουν στον εμπρησμό του κτιρίου και στον θάνατο τουλάχιστον 10–11 ανθρώπων, ενώ οι εκτιμήσεις για τα θύματα διαφέρουν.
2008: Το Κόσοβο ανακηρύσσει μονομερώς την ανεξαρτησία του από τη Σερβία, με ψήφισμα της Βουλής στην Πρίστινα. Η απόφαση αναγνωρίζεται άμεσα από τις ΗΠΑ και αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, αλλά απορρίπτεται από τη Σερβία και τη Ρωσία, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στο βαλκανικό ζήτημα και ένα παρατεταμένο διπλωματικό μπρα ντε φερ για το καθεστώς του.
2018: Η ΑΕΚ κατακτά το Κύπελλο Ελλάδας στο μπάσκετ, προσθέτοντας έναν ακόμη τίτλο στην ιστορία της. Η επιτυχία έρχεται σε μια περίοδο ανασύνταξης του συλλόγου και ενισχύει την παρουσία του στο ελληνικό μπασκετικό τοπίο απέναντι στους «αιώνιους» της διοργάνωσης.
2020: Επαναλειτουργεί ο ιδιωτικός τηλεοπτικός σταθμός Mega Channel, ύστερα από διακοπή εκπομπής λόγω οικονομικών προβλημάτων και αλλαγών στο ιδιοκτησιακό καθεστώς. Η επιστροφή του «Μεγάλου Καναλιού» στην ελληνική τηλεόραση αντιμετωπίζεται ως συμβάν με έντονο συναισθηματικό και μιντιακό φορτίο, καθώς ο σταθμός είχε σημαδέψει την ιδιωτική τηλεόραση από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Γεννήσεις
1963 – Μάικλ Τζόρνταν (17 Φεβρουαρίου 1963 – ), Αμερικανός πρώην καλαθοσφαιριστής, θρύλος του ΝΒΑ. Αναδείχθηκε σε έξι φορές πρωταθλητή με τους Chicago Bulls, πέντε φορές MVP της κανονικής περιόδου και έξι φορές MVP των τελικών, ενώ υπήρξε 14 φορές all-star. Θεωρείται ευρέως ο κορυφαίος παίκτης όλων των εποχών, άλλαξε την παγκόσμια εικόνα του μπάσκετ και εξελίχθηκε σε παγκόσμιο brand μέσω συνεργασιών όπως η σειρά Air Jordan.
1969 – Αντώνης Κανάκης (13 Φεβρουαρίου 1969 – ), Έλληνας παρουσιαστής, δημιουργός και σκηνοθέτης. Καθιερώθηκε ως ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της ελληνικής pop κουλτούρας μέσα από εκπομπές όπως οι «Α.Μ.Α.N.» και «Ράδιο Αρβύλα», συνδυάζοντας σάτιρα, κοινωνικό σχολιασμό και τηλεοπτική καινοτομία. Έχει συνδέσει το όνομά του με το χιούμορ της μεταπολιτευτικής τηλεόρασης και παραμένει σημείο αναφοράς για το είδος της σατιρικής, σχολιαστικής ψυχαγωγίας.
Θάνατοι
1673 – Μολιέρος (15 Ιανουαρίου 1622 – 17 Φεβρουαρίου 1673), Γάλλος θεατρικός συγγραφέας και ηθοποιός. Θεωρείται από τις σημαντικότερες μορφές της παγκόσμιας δραματουργίας και δάσκαλος της κωμωδίας, καθώς ανέδειξε την κωμωδία σε ισότιμο είδος με την τραγωδία. Υπέγραψε εμβληματικά έργα όπως «Ταρτούφος», «Ο κατά φαντασίαν ασθενής» και «Φιλάργυρος», τα οποία σατίρισαν την υποκρισία, τα ήθη και τις κοινωνικές συμβάσεις της εποχής του.
1909 – Τζερόνιμο (Ιούνιος 1829 – 17 Φεβρουαρίου 1909), Ιθαγενής Αμερικανός πολεμιστής και ηγέτης των Απάτσι Τσιριικάουα. Υπήρξε εμβληματική μορφή της αντίστασης των Ιθαγενών απέναντι στις μεξικανικές και αμερικανικές αρχές, καθοδηγώντας για δεκαετίες αντάρτικες επιχειρήσεις για την υπεράσπιση των εδαφών και της ελευθερίας της φυλής του. Πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του αιχμάλωτος, αλλά αναδείχθηκε σε διαχρονικό σύμβολο αγώνα, αξιοπρέπειας και μη υποταγής.
Εορτολόγιο
Μαρκιανός, Μαρκιανή, Πουλχερία
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Παγκόσμια Ημέρα Ανθεκτικότητας στον Τουρισμό