Στις 10 Μαρτίου 1905 ξέσπασε στο Θέρισο Χανίων η επανάσταση που έμελλε να αλλάξει την πορεία της Κρήτης και να αναδείξει ακόμη περισσότερο τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Μαζί με συνεργάτες του, ο Κρητικός πολιτικός ηγήθηκε ενός κινήματος που στρεφόταν κατά της διοίκησης του πρίγκιπα Γεωργίου και ζητούσε πολιτικές μεταρρυθμίσεις, με βασικό στόχο την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.
Η Κρητική Πολιτεία, που είχε ιδρυθεί το 1898 ως αυτόνομο καθεστώς υπό διεθνή προστασία, δεν είχε κατορθώσει να ικανοποιήσει τις προσδοκίες πολλών Κρητικών. Η ένταση ανάμεσα στον Βενιζέλο και τον πρίγκιπα Γεώργιο είχε ήδη οξυνθεί, καθώς οι δύο άνδρες συγκρούονταν για τον τρόπο διακυβέρνησης και για τη διεκδίκηση της ένωσης.
Το ορεινό Θέρισο επιλέχθηκε ως κέντρο της εξέγερσης λόγω της στρατηγικής του θέσης. Από εκεί οι επαναστάτες πρόβαλαν το αίτημά τους, ενώ το κίνημα απέκτησε γρήγορα απήχηση σε μεγάλο μέρος της Κρήτης. Παρά τις πιέσεις και τις αντιδράσεις των Μεγάλων Δυνάμεων, η επανάσταση οδήγησε τελικά σε σημαντικές εξελίξεις: στην αποδυνάμωση του πρίγκιπα Γεωργίου, σε θεσμικές αλλαγές και, λίγα χρόνια αργότερα, στην οριστική ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.
Η Επανάσταση του Θερίσου έμεινε στην ιστορία ως ένας κρίσιμος σταθμός του Κρητικού ζητήματος και ως η στιγμή που ο Ελευθέριος Βενιζέλος εδραιώθηκε ως ηγετική πολιτική μορφή με πανελλήνια ακτινοβολία.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1629: Ο βασιλιάς Κάρολος Α΄ της Αγγλίας διαλύει το Κοινοβούλιο, τερματίζοντας βίαια τη σύγκρουση με τους βουλευτές για τη φορολογία και τα βασιλικά προνόμια. Ακολουθεί η 11ετής «Προσωπική Διακυβέρνηση» του, περίοδος απόλυτης μοναρχίας χωρίς σύγκληση Κοινοβουλίου. Αυτή η τακτική συσσώρευσε δυσαρέσκεια που συνέβαλε στην έκρηξη του αγγλικού Εμφυλίου Πολέμου και τελικά στην εκτέλεσή του.
1762: Ο Γάλλος Προτεστάντης έμπορος Ζαν Καλάς εκτελείται με βασανιστικό θάνατο στην Τουλούζη, κατηγορούμενος ότι δολοφόνησε τον γιο του για λόγους πίστης. Παρά τις αντιφάσεις στη δικογραφία, οι καθολικές αρχές τον καταδικάζουν μέσα σε κλίμα θρησκευτικού φανατισμού. Η υπόθεση συγκλονίζει τον Βολταίρο, ο οποίος ξεκινά εκστρατεία υπέρ της θρησκευτικής ανεκτικότητας και της δικαστικής μεταρρύθμισης, οδηγώντας τελικά σε μεταθανάτια αθώωση του Καλάς.
1876: Ο Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ πραγματοποιεί την πρώτη επιτυχημένη τηλεφωνική επικοινωνία, καλώντας τον βοηθό του Τόμας Γουότσον από διπλανό δωμάτιο. Με τη φράση «Mr. Watson, come here, I want to see you» αποδεικνύει ότι η φωνή μπορεί να μεταδοθεί ηλεκτρικά σε πραγματικό χρόνο. Η εφεύρεση του τηλεφώνου αλλάζει ριζικά την ανθρώπινη επικοινωνία και ανοίγει τον δρόμο για το σύγχρονο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο.
1896: Ο δρομέας Χαρίλαος Βασιλάκος κερδίζει τον πρώτο σύγχρονο Μαραθώνιο, στους Α’ Πανελλήνιους Αγώνες Στίβου, με χρόνο 3 ώρες και 18 λεπτά. Ο αγώνας διεξάγεται στη διαδρομή Μαραθώνας–Αθήνα και λειτουργεί ως γενική δοκιμή για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896. Η επιτυχία του Βασιλάκου τον καθιερώνει ως έναν από τους κορυφαίους μαραθωνοδρόμους της εποχής, πριν από τη θρυλική εμφάνιση του Σπύρου Λούη.
1896: Εγκαινιάζεται ο Οδοντωτός Σιδηρόδρομος Διακοπτού–Καλαβρύτων, ένα από τα πιο εντυπωσιακά και δύσκολα τεχνικά έργα της εποχής στην Ελλάδα. Η γραμμή διασχίζει το φαράγγι του Βουραϊκού και συνδέει την παραλιακή ζώνη με την ορεινή Αχαΐα, διευκολύνοντας τη μετακίνηση ανθρώπων και προϊόντων. Σήμερα αποτελεί και σημαντικό τουριστικό αξιοθέατο, συνδυάζοντας ιστορική και φυσιολατρική εμπειρία.
1905: Ξεσπά η Κρητική Επανάσταση του Θερίσου, με επικεφαλής τον Ελευθέριο Βενιζέλο, εναντίον του πρίγκιπα Γεωργίου και του καθεστώτος της Αυτόνομης Κρητικής Πολιτείας. Στο χωριό Θέρισο συγκεντρώνονται εκατοντάδες ενόπλοι και κηρύσσουν την πολιτική ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα σε ένα ενιαίο, συνταγματικό κράτος. Αν και η εξέγερση δεν οδηγεί άμεσα σε ένωση, αποδυναμώνει το καθεστώς του πρίγκιπα και ανοίγει τον δρόμο για την τελική ενσωμάτωση της Κρήτης.
1923: Βυθίζεται στο Σαρωνικό το επίτακτο ναυαγοσωστικό «Αλέξανδρος Ζ’» κοντά στην Ψυττάλεια, προκαλώντας τον πνιγμό άνω των 150 αξιωματικών και ναυτών. Το πλοίο είχε επιστρατευθεί με αποστολή διάσωσης, όμως το ναυάγιο μετατρέπεται σε μία από τις πιο πολύνεκρες θαλάσσιες τραγωδίες σε καιρό ειρήνης. Το συμβάν αναδεικνύει τις ελλείψεις στην ασφάλεια των πλοίων και συγκλονίζει την ελληνική κοινή γνώμη της εποχής.
1925: Ιδρύεται ο Ολυμπιακός Σύνδεσμος Φιλάθλων Πειραιώς, έπειτα από τη συνένωση μελών του Πειραϊκού Ποδοσφαιρικού Ομίλου και του Ομίλου Φιλάθλων Πειραιώς. Η ιστορική αυτή συνέλευση στον Πειραιά δίνει ζωή σε έναν από τους πιο δημοφιλείς και επιτυχημένους αθλητικούς συλλόγους της χώρας. Ο Ολυμπιακός θα εξελιχθεί σε σύμβολο της πόλης και σε κυρίαρχη δύναμη στον ελληνικό αθλητισμό.
1933: Ισχυρός σεισμός 6,4 Ρίχτερ πλήττει το Λονγκ Μπιτς της Καλιφόρνια, προκαλώντας τον θάνατο 115 ανθρώπων και εκτεταμένες υλικές καταστροφές. Πολλά σχολικά κτίρια καταρρέουν ή υφίστανται σοβαρές ζημιές, γεγονός που σοκάρει την αμερικανική κοινωνία. Η καταστροφή οδηγεί στη θέσπιση αυστηρότερων αντισεισμικών κανονισμών στα κτίρια, ειδικά στα σχολεία της Καλιφόρνια.
1933: Στην Αθήνα ορκίζεται η κυβέρνηση του Παναγή Τσαλδάρη, η οποία αναλαμβάνει σε μια περίοδο πολιτικής αστάθειας και ανόδου των ακραίων τάσεων στην Ευρώπη. Η κυβέρνησή του καλείται να διαχειριστεί οικονομικές δυσκολίες αλλά και την έντονη αντιπαράθεση με τον βενιζελικό χώρο. Η θητεία της σημαδεύεται από συγκρούσεις γύρω από το πολίτευμα και το ρόλο του στρατού στην πολιτική ζωή.
1944: Το ΕΑΜ ιδρύει την Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), γνωστή ως «Κυβέρνηση του Βουνού», για τη διοίκηση των ελεύθερων περιοχών κατά την Κατοχή. Στην επιτροπή συμμετέχουν εκπρόσωποι αντιστασιακών οργανώσεων και κομμάτων, με στόχο μια δημοκρατική λαϊκή διακυβέρνηση και την οργάνωση του αντιστασιακού αγώνα. Η ΠΕΕΑ γίνεται κεντρικό πολιτικό αντίβαρο στην εξόριστη κυβέρνηση, προοιωνίζοντας τις συγκρούσεις της Απελευθέρωσης και του Εμφυλίου.
1945: Η πολεμική αεροπορία των ΗΠΑ εξαπολύει μαζικό βομβαρδισμό με εμπρηστικές βόμβες στο Τόκιο, προκαλώντας γιγαντιαία πυρκαγιά που σκοτώνει πάνω από 100.000 ανθρώπους, κυρίως αμάχους. Η επιχείρηση, γνωστή ως «Meetinghouse», καταστρέφει μεγάλο μέρος της πόλης με ανεπανάληπτη ένταση για συμβατικό βομβαρδισμό. Το γεγονός θεωρείται ένα από τα πιο φονικά αεροπορικά πλήγματα στην ιστορία και προαναγγέλλει την κλιμάκωση του πολέμου στον Ειρηνικό.
1952: Ο στρατηγός Φουλχένσιο Μπατίστα πραγματοποιεί πραξικόπημα στην Κούβα, ανατρέποντας την κυβέρνηση και αυτοανακηρυσσόμενος «προσωρινός πρόεδρος». Εγκαθιστά αυταρχικό καθεστώς με στενή σχέση με οικονομικά συμφέροντα και τις ΗΠΑ, περιορίζοντας πολιτικές ελευθερίες και συνδικάτα. Η διακυβέρνησή του θα τροφοδοτήσει τις κοινωνικές ανισότητες και θα προετοιμάσει το έδαφος για την Κουβανική Επανάσταση του Φιντέλ Κάστρο.
1959: Ξεσπά η Θιβετιανή εξέγερση, όταν περίπου 300.000 Θιβετιανοί περικυκλώνουν το παλάτι του Δαλάι Λάμα στη Λάσα, φοβούμενοι απόπειρα απαγωγής του από τις κινεζικές αρχές. Ακολουθεί σκληρή καταστολή από τον κινεζικό στρατό, με χιλιάδες νεκρούς και συλλήψεις. Ο Δαλάι Λάμα δραπετεύει τελικά στην Ινδία, όπου ζει έκτοτε στην εξορία, και το Θιβέτ περνά υπό ακόμη αυστηρότερο κινεζικό έλεγχο.
1969: Ο Τζέιμς Ερλ Ρέι δηλώνει ένοχος για τη δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, σε δικαστήριο του Μέμφις, και καταδικάζεται σε 99 χρόνια κάθειρξη. Με την παραδοχή της ενοχής του αποφεύγει τη θανατική ποινή, όμως αργότερα ανακαλεί την ομολογία, υποστηρίζοντας ότι υπήρξε μέρος ευρύτερης συνωμοσίας. Η υπόθεση παραμένει μέχρι σήμερα πεδίο έντονης συζήτησης για το αν δράστης ήταν μόνος ή καθοδηγούμενος.
1977: Αστρονόμοι ανακαλύπτουν τους δακτυλίους του Ουρανού, χρησιμοποιώντας επίγεια τηλεσκόπια και παρατηρώντας την κάλυψη ενός αστέρα από τον πλανήτη. Οι επανειλημμένες μειώσεις στη φωτεινότητα του αστέρα πριν και μετά την κάλυψη υποδεικνύουν την ύπαρξη συστήματος δακτυλίων, παρόμοιου αλλά πιο αμυδρού από του Κρόνου. Η ανακάλυψη αλλάζει την εικόνα μας για τους γίγαντες αερίων και την εξέλιξη των πλανητικών συστημάτων.
1978: Στην Ελλάδα, απαγορεύονται οι διαφημίσεις τσιγάρων στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση, σε μια προσπάθεια περιορισμού του καπνίσματος. Το μέτρο σηματοδοτεί την έναρξη αυστηρότερων ρυθμίσεων για τα προϊόντα καπνού στη χώρα.
1985: Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής παραιτείται σε ένδειξη αντίδρασης στην απόφαση της κυβέρνησης Ανδρέα Παπανδρέου να προτείνει τον Χρήστο Σαρτζετάκη για νέο Πρόεδρο. Τη θέση του αναλαμβάνει προσωρινά ο πρόεδρος της Βουλής Ιωάννης Αλευράς, μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας εκλογής. Η παραίτηση Καραμανλή θεωρείται κομβικό επεισόδιο στις σχέσεις Προεδρίας–κυβέρνησης και στην πορεία εδραίωσης του πολιτικού συστήματος της Μεταπολίτευσης.
1994: Κηδεύεται με τιμές πρωθυπουργού η υπουργός Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη, εμβληματική μορφή της τέχνης και της πολιτικής. Χιλιάδες πολίτες και προσωπικότητες από την Ελλάδα και το εξωτερικό αποχαιρετούν τη γυναίκα που συνέδεσε το όνομά της με τον αγώνα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα. Η κηδεία της μετατρέπεται σε λαϊκό προσκύνημα και σε συμβολική επιβεβαίωση της πολιτιστικής της κληρονομιάς.
2015: Η Βουλή των Ελλήνων εγκρίνει ομόφωνα την πρόταση της προέδρου της, Ζωής Κωνσταντοπούλου, για επανασύσταση και αναβάθμιση της Διακομματικής Επιτροπής για τις γερμανικές αποζημιώσεις. Η επιτροπή αναλαμβάνει να τεκμηριώσει τις ελληνικές αξιώσεις για αποπληρωμή του κατοχικού δανείου και την επιστροφή κλεμμένων αρχαιολογικών θησαυρών. Η κίνηση επαναφέρει δυναμικά στο διεθνές προσκήνιο το ζήτημα των οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
2017: Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Νότιας Κορέας επικυρώνει ομόφωνα την καθαίρεση της προέδρου Παρκ Γκουν-χιέ, έπειτα από εκτεταμένο σκάνδαλο διαφθοράς. Η απόφαση ακολουθεί μήνες μαζικών διαδηλώσεων και αποκαλύψεων για κατάχρηση εξουσίας και διαπλοκή με επιχειρηματικά συμφέροντα. Η καθαίρεση ανοίγει τον δρόμο για πρόωρες εκλογές και σηματοδοτεί ορόσημο στη θεσμική λογοδοσία της χώρας.
2020: Ο υπουργός Υγείας Βασίλης Κικίλιας ανακοινώνει το κλείσιμο όλων των σχολείων και πανεπιστημίων στην Ελλάδα για 14 ημέρες, στο πλαίσιο των πρώτων μέτρων κατά της πανδημίας του κορωνοϊού. Η απόφαση αλλάζει απότομα την καθημερινότητα εκατοντάδων χιλιάδων μαθητών, φοιτητών και οικογενειών, εγκαινιάζοντας την εποχή της τηλεκπαίδευσης. Αποτελεί ένα από τα πρώτα δραστικά μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης στη χώρα.
2024: Ο 72χρονος καρκινοπαθής Γιάννης (Πέτρος) Τουρνάς από το Ηράκλειο Κρήτης βάζει τέλος στη ζωή του, μην αντέχοντας τους αφόρητους πόνους λόγω έλλειψης του φαρμάκου που χρειάζεται για τη θεραπεία του. Στο σημείωμα που αφήνει γράφει «Δεν αντέχω τον πόνο», μετατρέποντας την προσωπική του τραγωδία σε ηχηρή καταγγελία για τις ελλείψεις ζωτικών φαρμάκων. Η υπόθεση προκαλεί έντονη κοινωνική και πολιτική συζήτηση για την κατάσταση στο σύστημα υγείας και την πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες.
Γεννήσεις
1940 – Τσακ Νόρις, Αμερικανός, ηθοποιός και αθλητής πολεμικών τεχνών, από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της action κουλτούρας. Έγινε παγκόσμια γνωστός με ταινίες δράσης των δεκαετιών του 1980 και 1990 και κυρίως με τη σειρά «Walker, Texas Ranger» («Γουόκερ, ο Τεξανός Ρέιντζερ»), που τον καθιέρωσε και τηλεοπτικά. Στη διαδικτυακή εποχή απέκτησε δεύτερη «ζωή» ως pop σύμβολο μέσα από το meme «Chuck Norris Facts».
1957 – Οσάμα μπιν Λάντεν (10 Μαρτίου 1957 – 2 Μαΐου 2011), Σαουδάραβας, τρομοκράτης, ιδρυτής και ηγέτης της Αλ Κάιντα. Θεωρείται ο βασικός εγκέφαλος των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις ΗΠΑ και για χρόνια υπήρξε ο πιο καταζητούμενος άνθρωπος διεθνώς. Σκοτώθηκε το 2011 στο Αμποταμπάντ του Πακιστάν σε επιχείρηση αμερικανικών ειδικών δυνάμεων, γεγονός που έκλεισε ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της σύγχρονης ιστορίας της τρομοκρατίας.
1958 – Σάρον Στόουν, Αμερικανίδα, ηθοποιός, από τα μεγαλύτερα σύμβολα του Χόλιγουντ στη δεκαετία του 1990. Καθιερώθηκε διεθνώς με το «Βασικό Ένστικτο» και απέκτησε κορυφαία αναγνώριση με το «Casino», που της χάρισε Χρυσή Σφαίρα και υποψηφιότητα για Όσκαρ. Η περσόνα της, ανάμεσα στη λάμψη και την ένταση, την κράτησε στην πρώτη γραμμή για δεκαετίες, με διαχρονική παρουσία σε κινηματογράφο και τηλεόραση.
1985 – Πάνος Βλάχος, Έλληνας, ηθοποιός και τραγουδοποιός, με ισχυρή αναγνωρισιμότητα σε τηλεόραση, θέατρο και μουσική. Έγινε ιδιαίτερα γνωστός από τη συμμετοχή του στη σειρά «Μην αρχίζεις τη μουρμούρα», ενώ έχει εμφανιστεί και σε άλλες τηλεοπτικές παραγωγές. Παράλληλα αναπτύσσει προσωπική πορεία ως δημιουργός και ερμηνευτής, με τραγούδια και ζωντανές εμφανίσεις που τον έχουν καθιερώσει και στη σύγχρονη ελληνική μουσική σκηνή.
Θάνατοι
1992 – Γιώργος Ζαμπέτας (25 Ιανουαρίου 1925 – 10 Μαρτίου 1992), Έλληνας, συνθέτης και δεξιοτέχνης του μπουζουκιού, από τις πιο χαρακτηριστικές μορφές του λαϊκού τραγουδιού. Ξεχώρισε για το μοναδικό παίξιμο και το «λαϊκό» χιούμορ του, γράφοντας και ερμηνεύοντας τραγούδια που έμειναν διαχρονικά, όπως «Ο πιο καλός ο μαθητής», «Σταλιά-σταλιά» και «Το Φτωχομπούζουκο». Η φυσιογνωμία και το ύφος του τον κράτησαν ζωντανό στη συλλογική μνήμη ως «σχολή» στο μπουζούκι.
2012 – Δόμνα Σαμίου (12 Οκτωβρίου 1928 – 10 Μαρτίου 2012), Ελληνίδα, τραγουδίστρια και ερευνήτρια της παραδοσιακής μουσικής, αφιερωμένη στη διάσωση και διάδοση των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών. Για πάνω από μισό αιώνα συνέλεγε, κατέγραφε και παρουσίαζε τραγούδια από όλη την Ελλάδα, φέρνοντάς τα από τα χωριά στις σκηνές και στο ευρύ κοινό, στην Ελλάδα και διεθνώς. Με τον Σύλλογο και το έργο της άφησε ένα πολύτιμο αρχείο που στηρίζει μέχρι σήμερα τη ζωντανή πολιτιστική κληρονομιά.
Εορτολόγιο
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα Γυναικών Δικαστών