Ο πόλεμος στο Ιράν και η παράλυση του Στενού του Ορμούζ έχουν μετατρέψει το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο σε όπλα μαζικού οικονομικού σοκ, με χώρες από την Ασία έως την Αφρική να βιώνουν ήδη οδυνηρές ελλείψεις και εκτόξευση τιμών. Η διακοπή έως και του ενός πέμπτου της παγκόσμιας προσφοράς υδρογονανθράκων απειλεί να πυροδοτήσει νέα, παρατεταμένη ενεργειακή κρίση, πολύ πέρα από τα σύνορα της Μέσης Ανατολής.
Η κοινή επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν οδήγησε τις ναυτιλιακές εταιρείες να σταματήσουν τα τάνκερ από το Στενό του Ορμούζ, κόβοντας απότομα περίπου το 1/5 του παγκόσμιου εμπορίου σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Η κίνηση αυτή εκτόξευσε τις διεθνείς τιμές καυσίμων σε ιστορικά υψηλά και μετέτρεψε το κρίσιμο θαλάσσιο «μποτιλιάρισμα» σε σημείο ασφυξίας για την παγκόσμια οικονομία.
Οι στοχευμένες επιθέσεις σε διυλιστήρια και εγκαταστάσεις φυσικού αερίου σε Κουβέιτ, Κατάρ και Σαουδική Αραβία, μετά και το πλήγμα στο κολοσσιαίο κοίτασμα South Pars, σημαίνουν ότι οι ζημιές στις εξαγωγικές υποδομές μπορεί να χρειαστούν έως και πέντε χρόνια για να αποκατασταθούν. Αυτό μετατρέπει ένα «σοκ τιμών» σε μακροχρόνιο δομικό πλήγμα για την αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Πετρέλαιο και φυσικό αέριο: οι μεγάλοι χαμένοι στην Ασία
Η διακοπή των ροών από τον Κόλπο χτύπησε πρώτα και πιο βίαια την Ασία, που απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των φορτίων πετρελαίου και φυσικού αερίου που περνούν από το Ορμούζ. Ινδία και Πακιστάν βλέπουν τα αποθέματα να εξανεμίζονται, τις τιμές στην αντλία να σπάνε κάθε ρεκόρ και τις κυβερνήσεις να καταφεύγουν σε έκτακτα μέτρα λιτότητας στην ενέργεια.
Η Ινδία, που εξαρτάται από τη Μέση Ανατολή για περίπου το 40% των εισαγωγών πετρελαίου και το 80% των εισαγωγών φυσικού αερίου, αντιμετωπίζει πλέον έλλειψη υγραερίου μαγειρέματος, με άμεσο πλήγμα στα νοικοκυριά. Στο Πακιστάν, η κυβέρνηση εξετάζει τετραήμερη εργάσιμη εβδομάδα και καθολική τηλε-εκπαίδευση/τηλε-εργασία για να μειώσει την κατανάλωση καυσίμων.
Πετρέλαιο, φυσικό αέριο και «ντόμινο» στην Ευρώπη και τον Νότο
Στις ΗΠΑ, η τιμή της βενζίνης έχει αυξηθεί περίπου κατά ένα δολάριο το γαλόνι από την αρχή της κρίσης, ενώ οι αεροπορικές εταιρείες ακυρώνουν χιλιάδες πτήσεις λόγω του κόστους καυσίμων. Οι νέες πιέσεις στον πληθωρισμό ανεβάζουν πάλι τα επιτόκια στεγαστικών, απειλώντας την όποια ανάσα είχε πάρει η αμερικανική οικονομία.
Η Ευρώπη, που εξακολουθεί να πληρώνει το τίμημα της ενεργειακής αποδέσμευσης από τη Ρωσία, δέχεται νέο χτύπημα από την εκτίναξη των τιμών σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, σε μια στιγμή που προσπαθεί να αναστηλώσει τη βιομηχανική της βάση απέναντι στον φθηνότερο κινεζικό ανταγωνισμό. Την ίδια ώρα, η άρση των αμερικανικών κυρώσεων σε μέρος του ρωσικού πετρελαίου στη θάλασσα δείχνει πόσο απελπισμένα αναζητούνται «βαλβίδες» στην παγκόσμια αγορά, την ώρα που η ΕΕ διστάζει να ακολουθήσει.
Ο παγκόσμιος Νότος στην «τσιμπίδα» πετρελαίου και φυσικού αερίου
Αφρικανικές χώρες, όπως οι Σεϋχέλλες και το Μαυρίκιο, που εξαρτώνται σχεδόν πλήρως από τα κράτη του Κόλπου για εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, βρίσκονται αντιμέτωπες με εκρηκτικές αυξήσεις στο κόστος ενέργειας και μεταφορών. Η Νιγηρία, παρότι παραγωγός και μέλος του OPEC+, επηρεάζεται λιγότερο από την απώλεια των ροών του Κόλπου, όμως το διεθνές ράλι τιμών ασκεί τεράστια κοινωνικοοικονομική πίεση.
Στην Αίγυπτο, η εκτόξευση των τιμών σε πετρέλαιο και LNG, μαζί με τη διακοπή των προμηθειών LNG από το Κατάρ και του φυσικού αερίου από το Ισραήλ, βαθαίνει την ήδη σοβαρή κρίση ισοζυγίου πληρωμών. Η χώρα καλύπτει περίπου το ένα τρίτο της κατανάλωσης φυσικού αερίου από εισαγωγές, οπότε κάθε δολάριο παραπάνω μεταφράζεται σε νέο γύρο πληθωρισμού και κοινωνικής ασφυξίας.
Πετρέλαιο, φυσικό αέριο και νέες γεωπολιτικές γραμμές
Την ώρα που οι τιμές σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο εκτοξεύονται, το Ιράν συνεχίζει να εξάγει πετρέλαιο προς την Κίνα μέσω του ίδιου Στενού του Ορμούζ που κρατά κλειστό για τους αντιπάλους του στον Κόλπο. Αυτό μετατρέπει το ενεργειακό σοκ σε ανοιχτό γεωπολιτικό παίγνιο, με την Τεχεράνη να επιχειρεί να αξιοποιήσει τα έσοδα ακόμη και εν μέσω πολέμου, σύμφωνα με τους New York Times.
Την ίδια στιγμή, οι εναλλακτικές διαδρομές για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, αγωγοί μέσω Σαουδικής Αραβίας ή Ιράκ, εξαγωγές από Βόρεια Αφρική, Ρωσία και ΗΠΑ, δεν μπορούν να καλύψουν πάνω από το ένα τέταρτο των ποσοτήτων που περνούν συνήθως από το Ορμούζ και παραμένουν ευάλωτες σε νέες επιθέσεις. Το αποτέλεσμα είναι μια νέα ενεργειακή «γεωγραφία κρίσης», όπου κάθε βαρέλι και κάθε φορτίο LNG αποκτούν στρατηγική βαρύτητα δυσανάλογη του όγκου τους.