Η Ιταλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία πρωτοφανή κρίση στον κλάδο του ελαιολάδου, καθώς η ραγδαία αύξηση εισαγωγών φτηνότερου λαδιού από την Τυνησία συμπιέζει τις τιμές και απειλεί τη βιωσιμότητα των παραγωγών. Ιταλικές αγροτικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι πολλοί καλλιεργητές αναγκάζονται πλέον να πωλούν κάτω του κόστους, την ώρα που η χώρα παλεύει ήδη με ασθένειες, ακραίο καιρό και γηρασμένους ελαιώνες.
Η οργάνωση Coldiretti καταγγέλλει ότι οι εισαγωγές από την Τυνησία αυξήθηκαν περίπου 40% στο δεκάμηνο του 2025, ακριβώς την περίοδο που ξεκινούσε η συγκομιδή στην Ιταλία. Σύμφωνα με την ίδια, πάνω από 500.000 τόνοι ελαιολάδου πέρασαν τα ιταλικά σύνορα το 2025, όταν η εγχώρια παραγωγή μετά βίας άγγιξε τους 300.000 τόνους, αναδεικνύοντας ένα χρόνιο παραγωγικό έλλειμμα που καλύπτεται πλέον με ολοένα φτηνότερες εισαγωγές. Το τυνησιακό ελαιόλαδο, που φτάνει στην Ιταλία γύρω στα 3,50 ευρώ το κιλό, θεωρείται από τους Ιταλούς παραγωγούς ότι «σέρνει» προς τα κάτω τις τιμές, αφαιρώντας το παραδοσιακό premium του ιταλικού προϊόντος.
Ιταλία – ελαιόλαδο υπό πίεση
Η βιομηχανία τυποποίησης απαντά ότι οι εισαγωγές είναι αναπόφευκτες, καθώς η Ιταλία καταναλώνει περίπου 600.000 τόνους ελαιολάδου τον χρόνο και η εγχώρια παραγωγή δεν επαρκεί. Εκπρόσωποι του κλάδου υποστηρίζουν ότι η πτώση των τιμών αντικατοπτρίζει την ανάκαμψη της παραγωγής στη Μεσόγειο μετά από δύο ελλειμματικές, ξηρές χρονιές, και όχι οργανωμένη προσπάθεια χειραγώγησης της αγοράς. Την ίδια στιγμή, η Τυνησία πιέζει για διπλασιασμό της αδασμολόγητης ποσόστας εξαγωγών ελαιολάδου προς την ΕΕ στις 100.000 τόνους ετησίως, κάτι που πυροδοτεί αντιδράσεις σε κράτη μέλη όπου οι αγρότες ήδη διαμαρτύρονται για τον «ανταγωνισμό των εισαγωγών».
Οι Ιταλοί παραγωγοί δεν πλήττονται μόνο από τις τιμές, αλλά και από μία «σκιά» νοθείας που διαβρώνει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών. Η Coldiretti καταγγέλλει ότι καταναλωτές παρασύρονται σε αγορά «ψεύτικου ελαιολάδου», δηλαδή σπορελαίων βαμμένων με χλωροφύλλη, ενώ σε άλλες περιπτώσεις λάδι χαμηλότερης ποιότητας βαπτίζεται «έξτρα παρθένο» χωρίς να πληροί τα κριτήρια. Έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου διαπιστώνει σοβαρά κενά στους ελέγχους υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων και άλλων υπολειμμάτων στο εισαγόμενο ελαιόλαδο, επισημαίνοντας ότι σε χώρες όπως η Ιταλία και η Ισπανία οι έλεγχοι σε εισαγωγές από την Τυνησία είναι «ανύπαρκτοι ή πολύ περιορισμένοι».
Ιταλία, ελαιόλαδο και «ιταλική» ταυτότητα
Στο στόχαστρο μπαίνει και το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ για την επισήμανση προέλευσης. Ο αντιπρόεδρος της Coldiretti, Νταβίντε Γκρανιέρι, καταγγέλλει ότι η πρακτική να χαρακτηρίζεται ως «ιταλικό» ένα προϊόν που εμφιαλώνεται στην Ιταλία, ακόμη κι αν η πρώτη ύλη προέρχεται εξ ολοκλήρου από το εξωτερικό, ανοίγει τον δρόμο για παραπλάνηση και περαιτέρω συμπίεση των τιμών για τους εγχώριους παραγωγούς. Ιταλοί εμφιαλωτές, όπως η Monini, ζητούν επίσης αυστηρότερη και πιο διαφανή αναγραφή προέλευσης, ώστε ο καταναλωτής να γνωρίζει ακριβώς τι αγοράζει και από πού, σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times.
Παρά την ένταση, η συζήτηση στην Ιταλία δεν είναι μονοδιάστατη. Παραγωγοί όπως ο Τοσκανός Μικέλε Μπουτσλελέτι αναγνωρίζουν ότι το τυνησιακό ελαιόλαδο συχνά έχει υψηλή ποιότητα και χαμηλά υπολείμματα φυτοφαρμάκων, ενώ μπορεί να στηρίξει την οικονομία της Βόρειας Αφρικής και να περιορίσει τις μεταναστευτικές πιέσεις προς την Ιταλία. Προειδοποιούν όμως ότι η αδύναμη ιχνηλασιμότητα επιτρέπει σε επιτήδειους να «βαφτίζουν» το τυνησιακό λάδι ως ιταλικό, διαβρώνοντας την υπεραξία της φίρμας «Made in Italy» και υπονομεύοντας τους παραγωγούς που επενδύουν στην ποιότητα. Η μάχη για το μέλλον του ιταλικού ελαιολάδου, έτσι, εξελίσσεται ταυτόχρονα στο χωράφι, στην αγορά και στα θεσμικά κέντρα των Βρυξελλών.