Το Ιράν αξιοποιεί στο έπακρο το γεωγραφικό του πλεονέκτημα στα Στενά του Ορμούζ, μετατρέποντας το πέρασμα σε μοχλό πίεσης για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου και για τον Ντόναλντ Τραμπ, την ώρα που ο πόλεμος μπαίνει στην τρίτη εβδομάδα του. Οι επιθέσεις σε πλοία και η de facto «επιλεκτική» απενεργοποίηση της θαλάσσιας αρτηρίας εκτοξεύουν τις τιμές και αναγκάζουν ασιατικές οικονομίες να διαπραγματεύονται απευθείας με την Τεχεράνη για να εξασφαλίσουν ενεργειακή επιβίωση.
Τις τελευταίες ημέρες, μόλις μια χούφτα πλοίων, κυρίως ιρανικά ή κινεζικά, τολμούν να διασχίσουν τα στενά, με τον φόβο πυραυλικών πληγμάτων, drones, μη επανδρωμένων σκαφών και θαλασσίων ναρκών να καθιστά τη διέλευση εξαιρετικά ριψοκίνδυνη. Η νέα ηγεσία στην Τεχεράνη, με τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ, δηλώνει ότι θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί το «μοχλό του κλεισίματος» των Στενών του Ορμούζ, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ξεκαθαρίζει ότι η δίοδος παραμένει κλειστή μόνο για τα πλοία «εχθρικών» κρατών. Στο μεταξύ, η εκτίναξη των διεθνών τιμών κοντά στο 45% δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα οικονομικής ανασφάλειας και πολιτικής πίεσης προς τον πρόεδρο Τραμπ, ο οποίος ψάχνει εναγωνίως διέξοδο.
Ιράν, πετρέλαιο και ενεργειακός εκβιασμός
Η κρίση αναδεικνύει τη δομική εξάρτηση της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ, ένα πέρασμα που στο στενότερο σημείο του δεν ξεπερνά τα 30 μίλια και προσφέρει ελάχιστο περιθώριο ελιγμών για τα δεξαμενόπλοια. Ακόμη και χώρες με εναλλακτικές διαδρομές, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα που μπορούν να διοχετεύσουν μέρος των εξαγωγών μέσω αγωγών προς την Ερυθρά Θάλασσα ή το Φουτζάιρα, δεν μπορούν να αντικαταστήσουν πλήρως τον όγκο που περνά από τα στενά. Έτσι, το Ιράν, παρά τις στρατιωτικές πιέσεις και τα χτυπήματα από ΗΠΑ και Ισραήλ, αποκτά ένα σπάνιο διαπραγματευτικό χαρτί: όσο παραμένει ο κίνδυνος παράλυσης στο Ορμούζ, τόσο η τιμή του πετρελαίου παραμένει όμηρος της Τεχεράνης.
Η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος είναι η Ασία, που μετατρέπεται σε πρώτο «θύμα» της κρίσης, με χώρες όπως η Ινδία, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα να υφίστανται άμεσο σοκ σε καύσιμα, υγραέριο και LNG. Η Ινδία αναγκάστηκε να διαπραγματευτεί ειδική διέλευση με το Ιράν, ώστε δύο πλοία υγραερίου, σημαίας ινδικών κρατικών συμφερόντων, να λάβουν πράσινο φως και να περάσουν τα Στενά, μεταφέροντας φορτίο που καλύπτει μόλις… μία ημέρα εγχώριας ζήτησης. Τουρκία και Πακιστάν εξασφάλισαν επίσης εγκρίσεις για μεμονωμένες διόδους, επιβεβαιώνοντας ότι όποιος θέλει να κρατήσει τα φώτα αναμμένα στην περιοχή, οφείλει πλέον να μιλά κατ’ ευθείαν με την Τεχεράνη.
Το Ιράν, το πετρέλαιο και το αδιέξοδο του Τραμπ
Ο Ντόναλντ Τραμπ, βλέποντας την άνοδο της τιμής του πετρελαίου να απειλεί τα πάντα, από την παγκόσμια ανάπτυξη μέχρι την αμερικανική καταναλωτική ψυχολογία, στρέφεται στην κλασική συνταγή των ναυτικών συνοδειών και των «συνασπισμών των προθύμων». Καλεί δημόσια Κίνα, Γαλλία, Ιαπωνία, Νότια Κορέα και Ηνωμένο Βασίλειο να στείλουν πολεμικά πλοία για να «ανοίξουν» το Ορμούζ, προειδοποιώντας μάλιστα το Πεκίνο ότι η απροθυμία να συμμετάσχει μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε αναβολή της πολυδιαφημισμένης συνόδου με τον Σι Τζινπίνγκ. Ωστόσο, καμία από τις χώρες που κατονομάζει δεν δεσμεύεται δημοσίως, ενώ Κινέζοι αναλυτές μιλούν για μηδενική πιθανότητα κοινής ναυτικής αποστολής Πεκίνου–Ουάσιγκτον, υπογραμμίζοντας την πολιτική μη επέμβασης της Κίνας και την αντίθεσή της στις αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν.
Στην Ιαπωνία, η κυβέρνηση Τακαΐτσι εξετάζει τρόπους προστασίας των ιαπωνικών πλοίων, αλλά οι συνταγματικοί περιορισμοί και η απροθυμία να εμφανιστεί το Τόκιο ως συμβαλλόμενο μέρος σε ενεργή σύρραξη κρατούν τις συζητήσεις σε χαμηλούς τόνους. Η Νότια Κορέα δηλώνει ότι εξετάζει το αίτημα της Ουάσιγκτον και ότι θα συντονιστεί στενά με τις ΗΠΑ, αλλά και οι δύο χώρες αναγνωρίζουν ότι δεν υπάρχει ακόμη επίσημη αμερικανική αίτηση για αποστολή στόλου. Σε κάθε περίπτωση, ειδικοί προειδοποιούν ότι ακόμη κι αν βρεθεί στρατιωτική ή διπλωματική λύση, θα χρειαστούν εβδομάδες για να αποκατασταθεί η ροή πλοίων και να εκτονωθεί το «μποτιλιάρισμα» εκατέρωθεν των Στενών, με δεκάδες διαπλεύσεις ημερησίως να απαιτούνται για να θεωρηθεί πως η κρίση αποκλιμακώνεται.
Ιράν, πετρέλαιο και ο φόβος ενός νέου σοκ
Η στρατηγική της Τεχεράνης να κρατά τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό σε μόνιμη κατάσταση νευρικής κρίσης δεν εξαντλείται στο πετρέλαιο, αλλά απλώνεται στο φυσικό αέριο, στο LPG και στην ευρύτερη εικόνα της κλιματικής και περιβαλλοντικής ασφάλειας. Χαρτογραφήσεις του πολέμου δείχνουν ήδη ότι οι επιθέσεις και οι βομβαρδισμοί δημιουργούν εστίες τοξικής ρύπανσης, η οποία μπορεί να διαρκέσει δεκαετίες, επιβαρύνοντας θάλασσες, εδάφη και ανθρώπινους πληθυσμούς από τον Περσικό Κόλπο μέχρι πέρα από την Ασία. Την ίδια ώρα, αναλυτές εκτιμούν πως η τρέχουσα σύγκρουση έχει μετατρέψει την Ασία σε «πρώτη γραμμή» μιας παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης, καθώς οι κυβερνήσεις πρέπει να ισορροπήσουν ταυτόχρονα μεταξύ σχέσεων με τις ΗΠΑ, οικονομικών δεσμών με το Ιράν και ανελαστικών αναγκών σε καύσιμα, σύμφωνα με το Bloomberg.
Για χώρες όπως η Ινδία, το διακύβευμα δεν είναι ιδεολογικό, αλλά ωμά πρακτικό: πώς θα προστατευτούν εκατοντάδες ναυτικοί, δεκάδες πλοία και η ίδια η ενεργειακή ασφάλεια ενός γίγαντα 1,4 δισεκατομμυρίων κατοίκων, όταν η βασική αρτηρία τροφοδοσίας μπορεί να κλείνει και να ανοίγει κατά το δοκούν από την Τεχεράνη. Σε αυτό το πλαίσιο, η «μονομερής» δύναμη του Ιράν στην καρδιά των θαλάσσιων οδών του πετρελαίου λειτουργεί ταυτόχρονα ως ασπίδα αποτροπής και ως εργαλείο εκβιασμού, καθιστώντας κάθε απόπειρα για μόνιμη σταθεροποίηση της αγοράς πετρελαίου πιο δύσκολη από ποτέ.