Όποιος από εσάς σκοπεύει να αγοράσει καινούργιο smartphone, laptop ή tablet μέσα στο επόμενο χρονικό διάστημα κατά πάσα πιθανότητα θα πληρώσει αρκετά περισσότερα απ’ όσα υπολόγιζε. Ο λόγος δεν βρίσκεται μονάχα στην αύξηση του πληθωρισμού ή στη γενικότερη ακρίβεια, αλλά σε μια αλυσίδα εξελίξεων που ξεκινά από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ από τη μια πλευρά και Ιράν από την άλλη, που επηρεάζει άμεσα τη βιομηχανία της τεχνολογίας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η αυξανόμενη ένταση στην περιοχή του Κόλπου και η πιθανότητα περαιτέρω κλιμάκωσης της σύγκρουσης με την Τεχεράνη δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στην παραγωγή βασικών εξαρτημάτων που χρησιμοποιούνται σχεδόν σε κάθε ηλεκτρονική συσκευή. Στην καρδιά του ζητήματος βρίσκονται οι μνήμες DRAM και NAND, οι οποίες είναι απαραίτητες για τη λειτουργία κινητών τηλεφώνων, υπολογιστών και πολλών ακόμη ψηφιακών προϊόντων. Χωρίς αυτές, καμία σύγχρονη συσκευή δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά.
Για να το πούμε με απλά λόγια, οι μνήμες DRAM και NAND είναι δύο βασικά είδη αποθηκευτικού χώρου δεδομένων που υπάρχουν σχεδόν σε κάθε σύγχρονη ηλεκτρονική συσκευή, αλλά κάνουν διαφορετική δουλειά η μια από την άλλη. Η DRAM (Dynamic Random Access Memory) είναι η μνήμη που χρησιμοποιεί μια συσκευή για να δουλέψει εκείνη τη στιγμή. Είναι, θα λέγαμε, ο «χώρος εργασίας» του κινητού ή του υπολογιστή σου. Εκεί φορτώνονται οι εφαρμογές που ανοίγεις και τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται προσωρινά. Είναι πολύ γρήγορη, αλλά έχει ένα βασικό μειονέκτημα: μόλις κλείσεις τη συσκευή ή τελειώσει η μπαταρία, όλα όσα περιέχει χάνονται. Είναι η προσωρινή μνήμη.
Η NAND, από την άλλη, είναι η μνήμη αποθήκευσης, δηλαδή εκεί που κρατιούνται μόνιμα τα αρχεία σου. Σε αυτήν αποθηκεύονται οι φωτογραφίες, τα βίντεο, οι εφαρμογές και το λειτουργικό σύστημα. Σε αντίθεση με τη DRAM, δεν χάνει τα δεδομένα όταν κλείνει η συσκευή, αλλά είναι πιο αργή σε ταχύτητα απόκρισης. Και οι δύο είναι απαραίτητες: χωρίς DRAM η συσκευή θα ήταν πολύ αργή στη χρήση, ενώ χωρίς NAND δεν θα μπορούσες να αποθηκεύσεις τίποτα.
Ήδη, λοιπόν, τους τελευταίους μήνες, πριν τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, οι τιμές αυτών των μνημών έχουν αυξηθεί σημαντικά, φτάνοντας σε επίπεδα πολλαπλάσια σε σχέση με το παρελθόν. Αυτό σημαίνει ότι οι εταιρείες που κατασκευάζουν ηλεκτρονικές συσκευές (Apple, Samsung, κ.λπ.) πληρώνουν πολύ ακριβότερα τα βασικά τους εξαρτήματα, κάτι που σχεδόν πάντα μετακυλίεται τελικά στον καταναλωτή. Ένας από τους βασικούς λόγους πίσω από αυτές τις αυξήσεις ήταν και είναι ένα αέριο που αποτελεί κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα της παραγωγής τσιπ: το ήλιο. Πρόκειται για ένα άχρωμο, άοσμο και πανάλαφρο αέριο που χρησιμοποιείται για την ψύξη των υλικών κατά τη διαδικασία κατασκευής των ημιαγωγών. Οι περισσότεροι το γνωρίζουμε επειδή χρησιμοποιείται για να φουσκώνουμε με αυτό μπαλόνια που πετούν προς τα πάνω (ακριβώς επειδή είναι ελαφρύτερο από τον αέρα). Χωρίς αυτό, η παραγωγή γίνεται εξαιρετικά δύσκολη, ενώ μέχρι σήμερα δεν υπάρχει κάποια αξιόπιστη εναλλακτική.
Το πρόβλημα ξεκινά από το γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής ηλίου προέρχεται από χώρες της Μέσης Ανατολής. Το Κατάρ, για παράδειγμα, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους προμηθευτές διεθνώς, καλύπτοντας σημαντικό ποσοστό της συνολικής ζήτησης. Όταν λοιπόν προκύπτουν προβλήματα στην περιοχή, η επίδραση είναι άμεση και παγκόσμια. Η κατάσταση επιδεινώθηκε όταν μεγάλες εγκαταστάσεις παραγωγής ηλίου στο Κατάρ σταμάτησαν να λειτουργούν μετά από επιθέσεις με drones. Οι ζημιές που προκλήθηκαν ανάγκασαν την εταιρεία που διαχειρίζεται τις εγκαταστάσεις να διακόψει τη λειτουργία τους, περιορίζοντας δραστικά την προσφορά. Δεδομένου ότι το ήλιο παράγεται ως παραπροϊόν της επεξεργασίας φυσικού αερίου, κάθε διακοπή σε αυτή τη διαδικασία, σημαίνει αυτομάτως λιγότερο διαθέσιμο αέριο στην αγορά.
Το αποτέλεσμα ήταν να εξαφανιστεί σχεδόν το ένα τρίτο της παγκόσμιας προσφοράς ηλίου μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Μια τόσο μεγάλη απώλεια δεν θα μπορούσε παρά να οδηγήσει σε αυξήσεις κόστους. Ήδη οι τιμές στην άμεση αγορά έχουν εκτοξευθεί, ενώ πολλές εταιρείες προσπαθούν να εξασφαλίσουν αποθέματα, φοβούμενες περαιτέρω ελλείψεις.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη λόγω της απόφασης των παραγωγών να αναστείλουν προσωρινά τις συμφωνίες προμήθειας που είχαν υπογράψει με πελάτες. Αυτό σημαίνει ότι πολλές βιομηχανίες που βασίζονταν σε σταθερές παραδόσεις βρίσκονται τώρα αντιμέτωπες με αβεβαιότητα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, αν συνεχιστούν τα προβλήματα, κάθε μήνα θα λείπουν εκατομμύρια κυβικά μέτρα ηλίου από την παγκόσμια αγορά.
Οι συνέπειες αυτές είναι ιδιαίτερα έντονες για χώρες όπως η Νότια Κορέα και η Ταϊβάν, που αποτελούν τους βασικούς κόμβους παραγωγής τσιπ μνήμης παγκοσμίως. Μεγάλο μέρος των πρώτων υλών που χρησιμοποιούν προέρχεται από τη Μέση Ανατολή, γεγονός που τις καθιστά ευάλωτες σε τέτοιου είδους διαταραχές. Ειδικά η Νότια Κορέα, όπου βρίσκονται κολοσσοί της τεχνολογίας, παράγει το μεγαλύτερο ποσοστό των μνημών DRAM στον κόσμο. Αν υπάρξουν σοβαρότερα προβλήματα στην τροφοδοσία, η επίδραση θα είναι άμεση σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, υπάρχει κι ένα ακόμη στοιχείο που επιβαρύνει την κατάσταση: η αυξανόμενη ζήτηση για τσιπ λόγω της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης. Μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας επενδύουν μαζικά σε κέντρα δεδομένων (data centers), πολλά από τα οποία όμως κατασκευάζονται στη Μέση Ανατολή. Η περιοχή εδώ και καιρό εξελισσόταν σε σημαντικό κόμβο για τέτοιες υποδομές. Ωστόσο, τα πρόσφατα περιστατικά με επιθέσεις σε εγκαταστάσεις data centers σε χώρες του Κόλπου έχουν εντείνει τις ανησυχίες για την ασφάλεια αυτών των επενδύσεων. Τυχόν προβλήματα στη λειτουργία τους, θα επηρεάσουν όχι μόνο τις υπηρεσίες που παρέχουν, αλλά και τη συνολική ισορροπία στην αγορά των τσιπ.
Το γεγονός ότι ο τομέας της τεχνητής νοημοσύνης (AI) χρησιμοποιεί μεγάλες ποσότητες από τσιπ, σημαίνει ότι λιγότερα τσιπ θα είναι διαθέσιμα για άλλες χρήσεις, όπως για τα smartphones και τους φορητούς υπολογιστές. Και μέσα σε όλα αυτά προσθέστε και το κόστος ενέργειας και μεταφοράς με την τιμή του πετρελαίου να βρίσκεται στα ύψη. Συνδυάζοντας τα παραπάνω (ελλείψεις πρώτων υλών, αυξημένη ζήτηση, προβλήματα στις μεταφορές και υψηλό ενεργειακό κόστος) το αποτέλεσμα είναι σχεδόν αναπόφευκτο: έρχονται αυξήσεις στις τελικές τιμές των ηλεκτρονικών συσκευών.