Η σύρραξη που μαίνεται αυτή τη στιγμή στη Μέση Ανατολή δεν είναι απλώς άλλη μια περιφερειακή κρίση. Αποτελεί ένα ιστορικό ορόσημο, καθώς για πρώτη φορά μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι πολεμικές επιχειρήσεις μεταφέρονται στην καρδιά της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας.
Σε αντίθεση με προηγούμενους πολέμους που διεξάγονταν σε απομονωμένα μέτωπα, αυτή η σύγκρουση πλήττει απευθείας πόλεις-πρότυπα της σύγχρονης ανάπτυξης, υποδομές ζωτικής σημασίας (λιμάνια, διυλιστήρια, αεροδρόμια) αλλά και διεθνείς κόμβους που συνδέουν το παγκόσμιο εμπόριο, την ενέργεια και τις χρηματοπιστωτικές ροές.
Τις τελευταίες ημέρες, ιρανικά drones και βαλλιστικοί πύραυλοι έπληξαν εξέδρες άντλησης πετρελαίου, διυλιστήρια, αεροδρόμια, λιμάνια, ξενοδοχεία και εμπορικά πλοία. Επιλέγοντας αυτούς τους στόχους, το Ιράν προχώρησε, σύμφωνα με τον ιδρυτή του ιδρύματος Bourse & Bazaar, Εσφαντιάρ Μπατμανγκελίντζ, σε ένα ριψοκίνδυνο στοίχημα. Χρησιμοποίησε φθηνά drones και πληθώρα πυραύλων για να επιτεθεί στις χώρες εκείνες που, από την ανάληψη των καθηκόντων του Ντόναλντ Τραμπ, υπήρξαν οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές της διπλωματίας.
Το τέλος της περιφερειακής ασφάλειας
Οι ηγέτες του Κόλπου προσπάθησαν επανειλημμένα να αξιοποιήσουν την επιρροή τους στον Λευκό Οίκο για να αποτρέψουν τις ΗΠΑ από έναν πόλεμο επιλογής κατά του Ιράν, προκρίνοντας μια νέα συμφωνία για τα πυρηνικά.
Ωστόσο, όπως εξηγεί ο Μπατμανγκελίντζ, οι ιρανικές επιθέσεις ενδέχεται πλέον να αναγκάσουν τα κράτη του Κόλπου να ανοίξουν τον εναέριο χώρο τους στις αμερικανικές δυνάμεις ή ακόμη και να συμμετάσχουν σε επιχειρήσεις κατά ιρανικών στόχων. Προς το παρόν, οι πληροφορίες αναφέρουν ότι οι ηγέτες της περιοχής, αδυνατώντας να αντέξουν την οικονομική παράλυση, πιέζουν την κυβέρνηση Τραμπ για την επίτευξη εκεχειρίας.
Τα τελευταία 25 χρόνια, τα κράτη του Κόλπου αναδείχτηκαν σε κρίσιμους παίκτες στην παγκόσμια οικονομία. Αυτό επετεύχθη χάρη στην υπόσχεση των ηγετών τους για σταθερότητα, η οποία διασφαλιζόταν από τις ΗΠΑ μέσω στρατιωτικών βάσεων σε κάθε κράτος της περιοχής, πλην του Ομάν. Ωστόσο, η πρώτη διείσδυση ιρανικών drones στην αεράμυνα του Κόλπου διέλυσε την ψευδαίσθηση της ασφάλειας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πυροδότησαν έναν πόλεμο που υπονόμευσε τους εταίρους τους, εμφανιζόμενες πλέον αδύναμες να τους προστατεύσουν από τα αντίποινα.
Παγκόσμιοι τριγμοί στην ενέργεια και το εμπόριο
Ο Μπατμανγκελίντζ γράφοντας στο Foreign Policy εξηγεί πως, για να αντιληφθεί κανείς τη σημασία του Κόλπου, αρκεί να δει τη ροή αγαθών, κεφαλαίων και υπηρεσιών:
- Ενέργεια: Μέσω των Στενών του Ορμούζ διακινείται το 1/3 της παγκόσμιας προσφοράς αργού πετρελαίου και το 1/5 του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Μια παρατεταμένη διακοπή θα προκαλούσε σοκ στις τιμές, ευνοώντας κυρίως τη Ρωσία, η οποία θα μπορούσε να κερδίσει μερίδιο αγοράς στην Κίνα εις βάρος των προμηθευτών του Κόλπου.
- Ναυτιλία και Εφοδιαστικές Αλυσίδες: Τα περισσότερα πλοία που διέρχονται από τα Στενά δεν είναι τάνκερ, αλλά πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων που συνδέουν τον Κόλπο με τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.
- Αερομεταφορές: Τα αεροδρόμια της περιοχής, με επίκεντρο το Ντουμπάι και την Ντόχα, συγκαταλέγονται στα πλέον πολυσύχναστα και καλύτερα διασυνδεδεμένα παγκοσμίως. Πέρα από την επιβατική κίνηση, τα αεροδρόμια του Κόλπου αποτελούν ζωτικής σημασίας συνδετικούς κρίκους για τις εμπορευματικές μεταφορές (airfreight), διαχειριζόμενα περίπου το 10% του παγκόσμιου όγκου φορτίων.
- Χρηματοπιστωτικό σύστημα: Η αυξημένη ροή ενέργειας και αγαθών που διακινείται μέσω των οικονομιών του Κόλπου κατέστησε αναγκαία την ανάπτυξη του τομέα των υπηρεσιών στην περιοχή. Ως αποτέλεσμα, σήμερα ο Κόλπος διαθέτει έναν τραπεζικό κλάδο που πλέον θεωρείται πολύ σημαντικός για το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Παρότι οι τοπικές κεφαλαιαγορές παραμένουν περιορισμένες σε μέγεθος, πόλεις όπως το Ντουμπάι, το Άμπου Ντάμπι και η Ντόχα διαδραματίζουν δυσανάλογα σημαντικό ρόλο ως επενδυτικοί προορισμοί. Αποτελούν πόλο έλξης για ιδιώτες με πολύ υψηλή καθαρή περιουσία (high-net-worth individuals) από κομβικές γεωγραφικές περιοχές, που εκτείνονται από την ευρύτερη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη έως την Κεντρική Ασία και την Αφρική.
Ακόμα και ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος έχει άμεσα συμφέροντα στην περιοχή, καθώς ο όμιλος Τραμπ κατασκευάζει το «Trump International Hotel and Tower» στο Ντουμπάι.
Το ιστορικό στοίχημα των αγορών
Ωστόσο, ο πόλεμος θέτει τα πάντα σε κίνδυνο. Την περασμένη Δευτέρα, το 70% των πτήσεων προς ΗΑΕ, Κατάρ και Μπαχρέιν παρέμενε ακυρωμένο. Η κίνηση των πλοίων στα Στενά του Ορμούζ περιορίστηκε στο 1/5 του φυσιολογικού, ενώ τα χρηματιστήρια στην περιοχή κατέγραψαν μεγάλες απώλειες ή ανέστειλαν τη λειτουργία τους.
Παρά την ανακοίνωση της κυβέρνησης Τραμπ για παροχή ασφάλισης πολιτικού κινδύνου στη ναυτιλία -ένα μέτρο που έχει να ληφθεί από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο- δεν υπάρχει ένδειξη ολοκληρωμένου σχεδίου για τη διαχείριση των επερχόμενων κλυδωνισμών.
Ο Μπατμανγκελίντζ αναφέρει πως οι αγορές που στήριξαν την παγκοσμιοποίηση οικοδομήθηκαν πάνω στην πεποίθηση ότι οι πολεμικές συγκρούσεις θα διεξάγονται πάντα μακριά από τα μεγάλα οικονομικά κέντρα. Ξεκινώντας αυτόν τον πόλεμο, ο Τραμπ εξέθεσε τους εταίρους του σε πρωτοφανείς επιθέσεις και, κατ’ επέκταση, διατάραξε τις ροές που αποτελούν το «αίμα» της παγκόσμιας οικονομίας.