“Ποιες χώρες της Μέσης Ανατολής και Ανατολικής Μεσογείου φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις: Η στρατηγική σημασία της Ελλάδας”
Η παρουσία αμερικανικών βάσεων στην περιοχή ενισχύει τη στρατηγική θέση της Ελλάδας, καθώς οι εντάσεις κλιμακώνονται μετά τις πρόσφατες επιθέσεις κατά του Ιράν.
Σε μια νέα επικίνδυνη φάση έχουν εισέλθει οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή μετά τις χθεσινές επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν, με το καθεστώς της Τεχεράνης να απαντά, ακόμη και μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη αγιοτολάχ Αλί Χεμενεΐ, εξαπολύοντας επιθέσεις με πυραύλους και drones κατά αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην περιοχή. Αξιοσημείωτο είναι πως το εύρος των πιθανών στόχων δεν περιορίζεται μονάχα σε μία μόνο χώρα και τα χτυπήματα δείχνουν πως είναι εν μέρει και τυφλά αφού στοχεύουν και υποδομές, όπως για παράδειγμα το πολιτικό αεροδρόμιο του Ντουμπάι, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή ξενοδοχεία.
Σήμερα ο υπουργός Άμυνας του Ηνωμένου Βασιλείου, Τζον Χίλι, αποκάλυψε ότι δύο ιρανικοί πύραυλοι είχαν κατεύθυνση ακόμη και προς την Κύπρο. Θυμίζουμε ότι στο νησί λειτουργούν βρετανικές κυρίαρχες βάσεις, οι οποίες αποτελούν βασικό επιχειρησιακό κόμβο για αποστολές στη Μέση Ανατολή. Ο ίδιος διευκρίνισε ότι δεν έχει αποσαφηνιστεί αν οι πύραυλοι στόχευαν πάντως άμεσα τις βρετανικές εγκαταστάσεις και ότι και οι δύο αναχαιτίστηκαν πριν πλήξουν έδαφος. Η κυβέρνηση του Νίκου Χριστοδουλίδη από τη Λευκωσία πάντως διέψευσε τον Βρετανό υπουργό Άμυνας αναφέροντας πως «δεν υπάρχει καμία ένδειξη για ιδανικούς πυραύλους που είχαν κατεύθυνση την Κύπρο».
Η αναφορά στη Μεγαλόνησο αναδεικνύει πάντως τον ευρύτερο χάρτη των στρατιωτικών υποδομών που διαθέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους στην περιοχή. Πρόκειται για ένα εκτεταμένο πλέγμα βάσεων, αεροδρομίων, ναυστάθμων και στρατοπέδων που εξυπηρετούν επιχειρήσεις αποτροπής, επιτήρησης, ταχείας ανάπτυξης δυνάμεων και υποστήριξης συμμαχικών κρατών. Ας δούμε πού υπάρχουν εγκατεστημένες γνωστές αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή:
Στο Μπαχρέιν βρίσκεται η έδρα του 5ου Στόλου των ΗΠΑ, με αποστολή την επιτήρηση κρίσιμων θαλάσσιων οδών όπως τα Στενά του Ορμούζ τα οποία απέκλεισε το Ιράν. Η ναυτική εγκατάσταση μπορεί να φιλοξενήσει μεγάλα πολεμικά πλοία, συμπεριλαμβανομένων αεροπλανοφόρων και αντιτορπιλικών με σύστημα Aegis. Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο ναυτικό σύστημα αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας που αναπτύχθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες για πολεμικά πλοία επιφανείας, κυρίως καταδρομικά και αντιτορπιλικά. Η ονομασία του προέρχεται από την «αιγίδα» της ελληνικής μυθολογίας, δηλαδή την ασπίδα του Δία και της Αθηνάς, και υποδηλώνει τον αμυντικό του ρόλο. Η αμερικανική παρουσία εκεί χρονολογείται από το 1948 και θεωρείται θεμέλιο της στρατηγικής ισορροπίας στον Περσικό Κόλπο, καθώς από την περιοχή διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.
Στο Κατάρ λειτουργεί η αεροπορική βάση Αλ Ουντέιντ, η μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική εγκατάσταση στη Μέση Ανατολή. Εκεί βρίσκεται το προκεχωρημένο στρατηγείο της United States Central Command, η οποία έχει την ευθύνη για τις αμερικανικές επιχειρήσεις σε μια γεωγραφική ζώνη που εκτείνεται από τη Βόρεια Αφρική έως την Κεντρική Ασία. Η βάση διαθέτει εκτεταμένους διαδρόμους προσγείωσης, εγκαταστάσεις συντήρησης αεροσκαφών, αποθήκες καυσίμων και υποδομές για επιχειρήσεις πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης. Εκεί σταθμεύουν μαχητικά, μεταγωγικά, ιπτάμενα τάνκερ και περίπου 10.000 αμερικανοί στρατιωτικοί.
Στη Σαουδική Αραβία, 2.321 Αμερικανοί στρατιωτικοί βρίσκονταν το 2024 στη χώρα, σύμφωνα με επίσημη ενημέρωση του Λευκού Οίκου. Μονάδες έχουν αναπτυχθεί στην αεροπορική βάση Πρίγκιπα Σουλτάν, περίπου 60 χιλιόμετρα νότια του Ριάντ, με αποστολή την αεράμυνα και την ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας έναντι απειλών από βαλλιστικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Στο Κουβέιτ, οι ΗΠΑ έχουν αναπτύξει πολλαπλές υποδομές που λειτουργούν ως κόμβος επιμελητείας για Ιράκ και Συρία. Το στρατόπεδο Αριφζάν φιλοξενεί προωθημένο στρατηγείο του αμερικανικού στρατού ξηράς, ενώ η αεροπορική βάση Άλι αλ Σάλεμ, κοντά στα ιρακινά σύνορα, χρησιμοποιείται για αποστολές επιτήρησης και αεροπορικής υποστήριξης. Το στρατόπεδο Μπέρινγκ, που δημιουργήθηκε το 2003 κατά την εισβολή στο Ιράκ, εξακολουθεί να εξυπηρετεί μονάδες που αναπτύσσονται σε γειτονικά θέατρα επιχειρήσεων, λειτουργώντας ως χώρος προετοιμασίας και ανασυγκρότησης δυνάμεων.
Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η αεροπορική βάση Αλ Ντάφρα, νότια του Αμπού Ντάμπι, έχει εξελιχθεί σε κρίσιμο κέντρο για την αμερικανική Πολεμική Αεροπορία, φιλοξενώντας προηγμένα αεροσκάφη και μέσα επιτήρησης. Παράλληλα, το λιμάνι Τζέμπελ Άλι στο Ντουμπάι, αν και δεν αποτελεί επίσημα αμερικανική βάση, είναι το μεγαλύτερο λιμάνι εκτός ΗΠΑ που δέχεται πλοία του αμερικανικού Ναυτικού, προσφέροντας υποστήριξη ανεφοδιασμού και συντήρησης. Αυτός ενδεχομένως ήταν και ο λόγος που επλήγη η χώρα με εκατοντάδες πυραύλους (που αναχαιτίστηκαν όλοι) και drones.
Iran hits U.S. 5th Fleet Naval headquarters in Bahrain.
Στην Ιορδανία, η αεροπορική βάση Μουγουαφάκ αλ Σάλτι στην Αζράκ λειτουργεί ως πλατφόρμα για επιχειρήσεις επιτήρησης και περιφερειακής ασφάλειας.
Στο Ιράκ, η αεροπορική βάση Άιν αλ Άσαντ, στην επαρχία Άνμπαρ, παραμένει κομβική για την αμερικανική παρουσία. Το 2020 έγινε στόχος πυραυλικών επιθέσεων από την Τεχεράνη, ως αντίποινα για τη δολοφονία του Ιρανού στρατηγού Κάσεμ Σολεϊμανί. Στην Αρμπίλ, στην ημιαυτόνομη περιοχή του Κουρδιστάν, αμερικανικές και συμμαχικές δυνάμεις επιχειρούν στο πλαίσιο του διεθνούς συνασπισμού κατά του Ισλαμικό Κράτος, παρέχοντας εκπαίδευση και υποστήριξη στις τοπικές δυνάμεις ασφαλείας.
Στη Συρία, οι ΗΠΑ διατηρούν εδώ και χρόνια εγκαταστάσεις στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά του Ισλαμικού Κράτους, ωστόσο η αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων βρίσκεται σε εξέλιξη και εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί εντός ενός μήνα, μεταβάλλοντας τις ισορροπίες στο πεδίο.
Τι συμβαίνει στην Ευρώπη
Η ευρωπαϊκή διάσταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική του ΝΑΤΟ. Στη Γερμανία σταθμεύουν πάνω από 30.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί, με τη βάση Ramstein να αποτελεί βασικό κόμβο αερομεταφορών και συντονισμού επιχειρήσεων. Στην Ιταλία, η αεροπορική βάση Aviano και ο ναύσταθμος της Σιγκονέλα στη Σικελία εξυπηρετούν αποστολές στη Μεσόγειο και τη Βόρεια Αφρική. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, εγκαταστάσεις όπως το RAF Lakenheath χρησιμοποιούνται από την αμερικανική αεροπορία, ενώ στην Τουρκία η βάση Ιντζιρλίκ διατηρεί ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωγραφικής της θέσης.
Η κατάσταση στη χώρα μας
Στην Ελλάδα, η αμερικανική στρατιωτική παρουσία εδράζεται θεσμικά στη Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA), το διμερές πλαίσιο που ρυθμίζει τους όρους χρήσης συγκεκριμένων στρατιωτικών εγκαταστάσεων από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η συμφωνία, η οποία έχει ανανεωθεί και διευρυνθεί τα τελευταία χρόνια, δεν προβλέπει την ίδρυση αυτόνομων αμερικανικών βάσεων με καθεστώς «εξωεδαφικότητας», αλλά την πρόσβαση και αξιοποίηση ελληνικών στρατιωτικών υποδομών για επιχειρησιακές ανάγκες, συνεκπαιδεύσεις, διευκολύνσεις μεταστάθμευσης και υποστήριξη συμμαχικών αποστολών στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.
Κομβικό σημείο αυτής της παρουσίας αποτελεί η Ναυτική Βάση Σούδας στην Κρήτη. Η Σούδα θεωρείται η σημαντικότερη αμερικανική στρατιωτική διευκόλυνση στην Ανατολική Μεσόγειο, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, που επιτρέπει ταχεία πρόσβαση στη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και τη Μαύρη Θάλασσα. Το λιμάνι στον κόλπο της Σούδας μπορεί να εξυπηρετήσει μεγάλα πολεμικά πλοία, συμπεριλαμβανομένων αεροπλανοφόρων, ενώ οι εγκαταστάσεις υποστηρίζουν ανεφοδιασμό, επισκευές και τεχνική συντήρηση. Παράλληλα, το αεροπορικό σκέλος της βάσης χρησιμοποιείται για επιχειρήσεις επιτήρησης, μεταφορές και ενδιάμεσες στάσεις στρατηγικών βομβαρδιστικών και ιπτάμενων τάνκερ. Η Σούδα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην υποστήριξη του 6ου Στόλου των ΗΠΑ, ο οποίος επιχειρεί στη Μεσόγειο.
Στη Θεσσαλία, η 110 Πτέρυγα Μάχης στη Λάρισα έχει αξιοποιηθεί τα τελευταία χρόνια για τη φιλοξενία αμερικανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAVs), κυρίως για αποστολές επιτήρησης και συλλογής πληροφοριών. Η παρουσία αυτή συνδέεται με την ανάγκη παρακολούθησης εξελίξεων σε περιοχές αυξημένου ενδιαφέροντος, όπως η Ανατολική Μεσόγειος, η Βόρεια Αφρική και η Μαύρη Θάλασσα. Οι υποδομές της βάσης έχουν αναβαθμιστεί ώστε να υποστηρίζουν επιχειρήσεις ISR (Intelligence, Surveillance, Reconnaissance), ενισχύοντας τον ρόλο της Ελλάδας ως περιφερειακού κόμβου πληροφοριών.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια ο Λιμένας της Αλεξανδρούπολης. Το λιμάνι, λόγω της εγγύτητάς του στα Βαλκάνια και τη Μαύρη Θάλασσα, χρησιμοποιείται ως βασική πύλη μεταφοράς στρατιωτικού υλικού και δυνάμεων προς την Ανατολική Ευρώπη. Μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, η σημασία του αυξήθηκε, καθώς προσφέρει εναλλακτική οδό ανεφοδιασμού που παρακάμπτει τα Στενά του Βοσπόρου. Από την Αλεξανδρούπολη μεταφέρονται οχήματα, ελικόπτερα και βαρύς εξοπλισμός προς χώρες του ΝΑΤΟ στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, καθιστώντας την πόλη κρίσιμο διαμετακομιστικό κόμβο αλλά και σε στρατηγικό κόμβο μεταφοράς ενέργειας.
Το αμερικάνικο μεταγωγικό πλοίο “ARC Independence”στο λιμάνι της Αλεξανδρούπολης για την υποστήριξη της μεγάλης στρατιωτικής ΝΑΤΟικής άσκησης “Atlantic Resolve” το 2024
Στη Μαγνησία, η στρατιωτική εγκατάσταση στο Στεφανοβίκειο χρησιμοποιείται για τη στάθμευση και εκπαίδευση αμερικανικών ελικοπτέρων, κυρίως στο πλαίσιο συνεκπαιδεύσεων με την Αεροπορία Στρατού. Η περιοχή φιλοξενεί περιοδικά αμερικανικές μονάδες αεροκίνητων δυνάμεων, ενισχύοντας τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των δύο στρατών. Το 2023 η βάση υπέστη σοβαρές ζημιές από πλημμύρες, γεγονός που επηρέασε προσωρινά τη λειτουργία της και ανέδειξε την ανάγκη αντιπλημμυρικών παρεμβάσεων και τεχνικής αποκατάστασης.
Στη Δυτική Ελλάδα, η Αεροπορική Βάση Αράξου συγκαταλέγεται σε διεθνείς καταλόγους ως εγκατάσταση που μπορεί να παρέχει υποστηρικτικές διευκολύνσεις σε συμμαχικές δυνάμεις. Αν και λειτουργεί πρωτίστως ως βάση της Πολεμικής Αεροπορίας, η στρατηγική της θέση στην Πελοπόννησο και οι υφιστάμενες υποδομές την καθιστούν δυνητικό κόμβο για αεροπορικές επιχειρήσεις και ασκήσεις μεγάλης κλίμακας.
Στην ίδια γεωγραφική ζώνη, η 117 Πτέρυγα Μάχης Ανδραβίδας αποτελεί έναν από τους βασικούς χώρους διεξαγωγής διεθνών αεροπορικών ασκήσεων, όπως η πολυεθνική άσκηση «Ηνίοχος». Η βάση χρησιμοποιείται περιοδικά από αμερικανικά και άλλα συμμαχικά αεροσκάφη για συνεκπαίδευση σε σύνθετα σενάρια αεροπορικών επιχειρήσεων, περιλαμβανομένων αποστολών αέρος-εδάφους και αεράμυνας.
Όπως βλέπουμε, η αμερικανική παρουσία στη χώρα μας δεν περιορίζεται σε μία μόνο γεωγραφική περιοχή, αλλά διαχέεται σε επιλεγμένα σημεία με σαφή επιχειρησιακή λογική: θαλάσσια υποστήριξη στη Μεσόγειο, αεροπορική επιτήρηση και πληροφορίες, διαμετακόμιση δυνάμεων προς την Ανατολική Ευρώπη και ενίσχυση της διαλειτουργικότητας μέσω ασκήσεων. Η γεωγραφική θέση μας, στο σταυροδρόμι Βαλκανίων, Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής, καθιστά την Ελλάδα αν μη τι άλλο κρίσιμο κρίκο στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, εξυπηρετώντας παράλληλα τις ανάγκες των Ηνωμένων Πολιτειών.
