Ο πόλεμος στο Ιράν αποτελεί αυτή τη στιγμή τον βασικό παράγοντα που καθοδηγεί τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές, με κάθε εξέλιξη από τον Περσικό Κόλπο να επηρεάζει άμεσα τις τιμές του πετρελαίου. Η παρούσα ανάλυση λειτουργεί ως οδηγός για τους επενδυτές, προκειμένου να προετοιμαστούν για πιθανά σενάρια κλιμάκωσης ή αποκλιμάκωσης της σύγκρουσης.
Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, ο πόλεμος στο Ιράν έχει κυριαρχήσει σχεδόν αποκλειστικά στο ενδιαφέρον των αγορών. Ακόμη και οι πιο μικρές ειδήσεις από την περιοχή επηρεάζουν τις αγορές μετοχών και ομολόγων μέσω της τιμής του πετρελαίου, μια τάση που δεν αναμένεται να αλλάξει βραχυπρόθεσμα, όπως τονίζει η Berenberg. Στο πλαίσιο αυτό, η ανάλυση επιχειρεί να αποσαφηνίσει πώς μπορούν οι επενδυτές να τοποθετηθούν ανάλογα με την εξέλιξη της κρίσης.
Κλιμάκωση ή αποκλιμάκωση: Ο καθοριστικός παράγοντας για τις αγορές
Από την έναρξη του πολέμου, η τιμή του πετρελαίου έχει εξελιχθεί στη σημαντικότερη μεταβλητή για τις αγορές μετοχών και ομολόγων. Σε περίπτωση κλιμάκωσης της σύγκρουσης, όπως συνέβη στα τέλη της προηγούμενης εβδομάδας όταν αμερικανικές δυνάμεις βομβάρδισαν το νησί Χαργκ, οι τιμές του πετρελαίου αυξάνονται, ενώ οι αγορές καταγράφουν πτώση. Αντίθετα, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ αφήνει να εννοηθεί ένα γρήγορο τέλος του πολέμου, οι τιμές του πετρελαίου και τα επιτόκια υποχωρούν και οι αγορές μετοχών ανακάμπτουν. Ακόμη και μικρές διακυμάνσεις στην τιμή του Brent έχουν άμεσο αντίκτυπο στις διεθνείς αγορές.
Η πορεία των αγορών θα συνεχίσει να εξαρτάται από το αν η ένταση στο Ιράν θα αποκλιμακωθεί ή θα επιδεινωθεί. Σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης, η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ ενδέχεται να διαταραχθεί για μήνες, δηλαδή έως και το καλοκαίρι, ενώ το Ιράν μπορεί να εντείνει τις επιθέσεις του σε γειτονικές χώρες. Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι τιμές του πετρελαίου εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν τα υψηλά του 2022 και θα κινηθούν πολύ πάνω από τα 150 δολάρια, εντείνοντας περαιτέρω τις απώλειες σε μετοχές και ομόλογα.
Αντίθετα, ένα πιο θετικό σενάριο προβλέπει αποκλιμάκωση της έντασης και πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ τις επόμενες εβδομάδες. Σε αυτή την περίπτωση, θα αποφευχθεί σημαντική άνοδος των τιμών του πετρελαίου πάνω από τα 120 δολάρια και οι αγορές μετοχών και ομολόγων αναμένεται να ανακτήσουν γρήγορα μέρος των πρόσφατων απωλειών.
Πολιτικές πιέσεις στις ΗΠΑ και το σενάριο αποκλιμάκωσης
Σε πολιτικό επίπεδο, το σενάριο της αποκλιμάκωσης φαίνεται ελαφρώς πιο πιθανό. Για την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, η εσωτερική πίεση για τον τερματισμό του πολέμου αυξάνεται, καθώς η στρατιωτική επιχείρηση στο Ιράν δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στους Αμερικανούς πολίτες και ήδη επηρεάζει αρνητικά τα ποσοστά αποδοχής της κυβέρνησης.
Αυτό αποτυπώνεται και στις αγορές στοιχημάτων, οι οποίες πλέον εκτιμούν ότι οι Δημοκρατικοί θα κερδίσουν και τα δύο σώματα του Κογκρέσου (τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία) στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Πριν από τη σύγκρουση, οι πιθανότητες των Ρεπουμπλικανών να διατηρήσουν τουλάχιστον ένα από τα δύο σώματα ήταν σημαντικά υψηλότερες.
Η μείωση της δημοτικότητας των Ρεπουμπλικανών συνδέεται και με την αύξηση του κόστους ζωής. Οι τιμές του ντίζελ στις ΗΠΑ έχουν φτάσει πρόσφατα στο υψηλότερο επίπεδο από το 2022, ενώ η άνοδος των τιμών των λιπασμάτων αναμένεται να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών των τροφίμων μεσοπρόθεσμα. Δεδομένης της δυσαρέσκειας των ψηφοφόρων για το υψηλό κόστος ζωής, ο πρόεδρος Τραμπ έχει ισχυρό κίνητρο να αποτρέψει περαιτέρω αυξήσεις τιμών και να επιδιώξει γρήγορη αποκλιμάκωση.
Κίνδυνοι για τις αγορές σε περίπτωση αποτυχίας αποκλιμάκωσης
Παρά τα παραπάνω, οι αγορές δεν φαίνεται να προεξοφλούν ακόμη ένα σενάριο σοβαρής οικονομικής αναταραχής. Αν όμως αυτό υλοποιηθεί, οι μετοχές ενδέχεται να καταγράψουν περαιτέρω πτώση. Το ενεργειακό σοκ που προκλήθηκε από τον πόλεμο και το ενδεχόμενο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει ήδη προκαλέσει σημαντικές απώλειες: οι ευρωπαϊκές μετοχές έχουν υποχωρήσει πάνω από 5% από την έναρξη του πολέμου, ενώ οι αναδυόμενες αγορές έχουν καταγράψει πτώση σχεδόν 7% από τις 27 Φεβρουαρίου. Αντίθετα, οι απώλειες στις ΗΠΑ είναι πιο περιορισμένες, λόγω μικρότερης εξάρτησης από την ενέργεια.
Σε περίπτωση αποκλιμάκωσης, υπάρχει περιθώριο οι αγορές, ιδίως όσες έχουν πληγεί περισσότερο, να ανακάμψουν γρήγορα, αποτιμώντας εκ νέου τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Ωστόσο, σε σύγκριση με προηγούμενες κρίσεις, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία ή η λεγόμενη «Ημέρα Απελευθέρωσης» του Τραμπ, οι τρέχουσες απώλειες θεωρούνται σχετικά περιορισμένες. Αυτό υποδηλώνει ότι οι αγορές δεν έχουν ακόμη ενσωματώσει πλήρως ένα σενάριο μεγάλης οικονομικής διαταραχής. Σε περίπτωση νέας σημαντικής ανόδου των τιμών του πετρελαίου, οι επενδυτές θα πρέπει να είναι προετοιμασμένοι για περαιτέρω πτώση.
Στρατηγική επενδυτών: Πώς να τοποθετηθούν εν μέσω αβεβαιότητας
Παρά την αβεβαιότητα, η σύσταση είναι οι επενδυτές να μην υποτιμήσουν τη σημασία των μετοχών αυτή τη στιγμή. Το βασικό σενάριο παραμένει ότι η σύγκρουση θα αποκλιμακωθεί σταδιακά στο προσεχές διάστημα, οδηγώντας σε ανάκαμψη των αγορών μετά την πτώση των τελευταίων εβδομάδων. Σε αυτό το πλαίσιο, προτείνεται διατήρηση της έκθεσης σε μετοχές πάνω από το επίπεδο αναφοράς, με έμφαση σε αγορές που έχουν πληγεί περισσότερο από την άνοδο του πετρελαίου, όπως η Ευρώπη και οι αναδυόμενες αγορές.
Παράλληλα, η αυξημένη έκθεση σε μετοχές πετρελαϊκών εταιρειών μπορεί να λειτουργήσει ως αντιστάθμιση έναντι ενδεχόμενων αυξήσεων των τιμών ενέργειας. Αντίθετα, σε περίπτωση που καταστεί σαφές ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν κλειστά για μεγάλο χρονικό διάστημα, τα χαρτοφυλάκια θα πρέπει να προσαρμοστούν σε πιο αμυντική κατεύθυνση, με μεγαλύτερη έμφαση στις ΗΠΑ και σε αγορές εξαγωγέων ενέργειας, όπως η Λατινική Αμερική. Τα ομόλογα, σε αυτό το σενάριο, δεν αναμένεται να λειτουργήσουν ως ασφαλές καταφύγιο.
Ωστόσο, προς το παρόν δεν διαφαίνεται άμεση ανάγκη για τοποθέτηση με βάση ένα τέτοιο δυσμενές σενάριο, καθώς η πιθανότητα αποκλιμάκωσης εξακολουθεί να θεωρείται η επικρατέστερη.