Η εκρηκτική αύξηση των ληξιπρόθεσμων οφειλών προς το Δημόσιο αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια της πίεσης που δέχεται η πραγματική οικονομία.
Τα στοιχεία των τελευταίων ετών δείχνουν ότι ολοένα και περισσότεροι φορολογούμενοι, τόσο φυσικά πρόσωπα όσο και επιχειρήσεις, αδυνατούν να τηρήσουν τις προθεσμίες πληρωμής των φόρων τους, με αποτέλεσμα τη συνεχή διόγκωση των χρεών.
Το 2025, τα νέα ληξιπρόθεσμα χρέη έφτασαν τα 9,7 δισεκατομμύρια ευρώ, ένα επίπεδο που προκαλεί έντονο προβληματισμό για τη βιωσιμότητα των δημόσιων εσόδων αλλά και για τη συνολική οικονομική σταθερότητα.
Η εξέλιξη αυτή δεν προκύπτει τυχαία, αλλά συνδέεται άμεσα με τις πιέσεις που δέχονται τα εισοδήματα των πολιτών και η λειτουργία των επιχειρήσεων.
Η ακρίβεια παραμένει βασικός παράγοντας επιβάρυνσης, καθώς το κόστος διαβίωσης συνεχίζει να κινείται σε υψηλά επίπεδα. Από τα τρόφιμα μέχρι την ενέργεια και τα καύσιμα, οι αυξήσεις τιμών περιορίζουν το διαθέσιμο εισόδημα, αφήνοντας λιγότερα περιθώρια για την εξόφληση φορολογικών υποχρεώσεων. Παράλληλα, οι μισθοί δεν έχουν ακολουθήσει με τον ίδιο ρυθμό, εντείνοντας το πρόβλημα.
«Πληγή» η στεγαστική κρίση
Σημαντικό ρόλο παίζει και η στεγαστική επιβάρυνση, καθώς τα ενοίκια σε πολλές περιοχές της χώρας έχουν αυξηθεί σημαντικά. Για πολλά νοικοκυριά, η κάλυψη των βασικών αναγκών απορροφά πλέον το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος, γεγονός που οδηγεί σε καθυστερήσεις ή και αδυναμία πληρωμής φόρων.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι ένα σημαντικό μέρος των φορολογουμένων καταφεύγει σε ρυθμίσεις οφειλών, προσπαθώντας να διαχειριστεί τις υποχρεώσεις του σε βάθος χρόνου. Ωστόσο, ακόμη και αυτή η λύση δεν επαρκεί πάντα, καθώς οι νέες υποχρεώσεις συσσωρεύονται ταχύτερα από την ικανότητα αποπληρωμής.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα στα φυσικά πρόσωπα, όπου καταγράφεται η μεγαλύτερη δυσκολία συμμόρφωσης. Το ποσοστό των φορολογουμένων που καταφέρνουν να πληρώσουν εμπρόθεσμα τον φόρο εισοδήματος παραμένει σχετικά χαμηλό και παρουσιάζει πτωτική τάση. Το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει τις πραγματικές συνθήκες που επικρατούν στα νοικοκυριά, τα οποία καλούνται να ανταποκριθούν σε πολλαπλές οικονομικές υποχρεώσεις.
Αντέχουν (ακόμα) οι επιχειρήσεις
Από την άλλη πλευρά, οι επιχειρήσεις εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα συνέπειας, ωστόσο και εκεί παρατηρείται σταδιακή κάμψη. Παρότι η πλειονότητα εξακολουθεί να εξοφλεί εγκαίρως τις φορολογικές της υποχρεώσεις, η πίεση στο λειτουργικό κόστος και η αβεβαιότητα της αγοράς αρχίζουν να αφήνουν το αποτύπωμά τους.
Στον τομέα του ΦΠΑ, η εικόνα παραμένει κρίσιμη, καθώς πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες των δημοσίων εσόδων. Η μείωση της εμπρόθεσμης καταβολής δημιουργεί πρόσθετες ανησυχίες, οδηγώντας τη φορολογική διοίκηση στην ενίσχυση των ελέγχων και των διασταυρώσεων. Οι αρχές εστιάζουν ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου ενδέχεται να αποκρύπτεται φορολογητέα ύλη ή να δηλώνονται ανακριβή στοιχεία.
Παράλληλα, έχουν εντοπιστεί περιπτώσεις καταχρηστικών πρακτικών σε επιστροφές ΦΠΑ, με κυκλώματα που εκμεταλλεύονται το σύστημα μέσω εικονικών συναλλαγών. Οι έλεγχοι σε αυτόν τον τομέα εντείνονται, με στόχο τον περιορισμό της απώλειας εσόδων.
Η αύξηση των ληξιπρόθεσμων οφειλών δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο, καθώς επιβαρύνει τόσο τα δημόσια οικονομικά όσο και τους ίδιους τους οφειλέτες. Όσο τα χρέη συσσωρεύονται, τόσο δυσκολότερη γίνεται η εξυπηρέτησή τους, οδηγώντας σε περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης.
Πληθωριστικές πιέσεις
Οι προοπτικές για το επόμενο διάστημα παραμένουν αβέβαιες. Η διατήρηση των υψηλών τιμών στην ενέργεια και στα καύσιμα, σε συνδυασμό με τις γενικότερες πληθωριστικές πιέσεις, ενδέχεται να ενισχύσουν περαιτέρω την τάση αύξησης των οφειλών. Αν δεν υπάρξουν ουσιαστικές παρεμβάσεις για την ενίσχυση των εισοδημάτων ή τη μείωση του κόστους ζωής, το φαινόμενο είναι πιθανό να ενταθεί.
Σε αυτό το περιβάλλον, η διαχείριση των ληξιπρόθεσμων χρεών αποτελεί κρίσιμη πρόκληση για την οικονομική πολιτική. Η ανάγκη για διατήρηση των δημοσίων εσόδων πρέπει να συνδυαστεί με μέτρα που θα διευκολύνουν την αποπληρωμή των οφειλών, χωρίς να επιβαρύνουν περαιτέρω τους φορολογούμενους.
Η πορεία των επόμενων μηνών θα δείξει αν η τάση αυτή μπορεί να ανακοπεί ή αν τα ληξιπρόθεσμα χρέη θα συνεχίσουν να αυξάνονται, αποτελώντας έναν από τους βασικούς κινδύνους για την οικονομία.