Η διαδρομή της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ προς την κορυφή της παγκόσμιας ακαδημαϊκής κοινότητας πέρασε μέσα από συμπληγάδες. Πριν γίνει η πρώτη γυναίκα πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, η νεαρή Ελένη έζησε μια ταραγμένη νεότητα στην Αθήνα της Κατοχής και του Εμφυλίου, ισορροπώντας ανάμεσα στην παράνομη δράση της ΕΠΟΝ και τις αίθουσες των ανακτόρων.
Το «αντάρτικο» στο Παγκράτι και το ψευδώνυμο «Νίκη»
Η σχέση της με την ιστορία δεν ήταν μόνο ακαδημαϊκή, αλλά βιωματική. Μεγαλωμένη σε μια προσφυγική οικογένεια, η ένταξή της στην Αντίσταση ήταν σχεδόν νομοτελειακή. Ως μαθήτρια στο Γυμνάσιο Θηλέων Παγκρατίου, ανέλαβε την ευθύνη των συνομηλίκων της υπό την καθοδήγηση του Χρήστου Πασαλάρη.
«Η Αντίσταση με έκανε αυτό που είμαι. Tο σχολείο που ήμουν οι Ιταλοί το έκαναν νοσοκομείο. Η καθηγήτρια μου είπε να κάνουμε μία ομάδα αντίστασης. Λεγόμασταν “Σπίθα”. Μου έδιναν τα κρυφά φυλλάδια για να τα πάω σε διάφορα μέρη», θυμάται η ίδια για εκείνη την περίοδο.
Η δράση της την ανάγκασε να ζει κυνηγημένη από την εφηβεία της: «Όταν μπήκα στην ΕΠΟΝ δεν κοιμήθηκα σπίτι μου από 14 χρονών για να μην με πιάσουν. Όλα μου τα αδέλφια μου ήταν οργανωμένα. Το ψευδώνυμό μου ήταν “Νίκη”. Όταν γυρνούσα σπίτι μου η μάνα μου ήξερε ότι έχει διαδήλωση. Γιατί ήξερε ότι θέλω να πλυθώ για να μην με βρουν σκοτωμένη, λερωμένη».
Από την υποχώρηση του ΕΛΑΣ στις υπηρεσίες της Φρειδερίκης
Μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας, το 1945, η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ εκμεταλλεύτηκε το γεγονός ότι δεν ζητούνταν ακόμη πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων και γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Εκεί, μια τυχαία ευκαιρία την οδήγησε στο περιβάλλον της βασίλισσας Φρειδερίκης. Όταν μια κυρία της Αυλής αναζήτησε άτομο με άπταιστα γαλλικά και αγγλικά για το ίδρυμα «Το σπίτι του παιδιού», η Ελένη ήταν η μόνη που σήκωσε το χέρι, αναζητώντας εργασία.
Η παρουσία μιας αριστερής κοπέλας στο Παλάτι δεν άργησε να προκαλέσει αντιδράσεις. Μια συμφοιτήτριά της έφτασε στο σημείο να στείλει επιστολή στη Φρειδερίκη, καταγγέλλοντάς την ως «σεσημασμένη κομμουνίστρια». Η αντίδραση της βασίλισσας, όμως, ήταν αναπάντεχη. Όπως αφηγείται η Αρβελέρ: «Η βασίλισσα ξέρει καλύτερα από τον καθέναν ποιος είναι και ποιος δεν είναι κομμουνιστής», ήταν η απάντηση που της ζήτησε να διαμηνύσει.
Το επεισόδιο στη Λαμία και η παραίτηση
Η συμβίωση με το βασιλικό ζεύγος περιλάμβανε και στιγμές έντασης. Κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στη Λαμία, ένας πολίτης επιτέθηκε φραστικά στη Φρειδερίκη, κατηγορώντας την ότι έχει κομμουνιστές στην υπηρεσία της. Η απάντηση της βασίλισσας έμεινε χαραγμένη στη μνήμη της Αρβελέρ:
“Μεγαλειοτάτη, εγώ έχασα το πόδι μου για να έχετε εσείς το θρόνο σας, και εσείς έχετε κομμουνιστές στην υπηρεσία σας!”.
“Ώχ,” λέω, “πάλι για μένα, αφηγήθηκε στην εκπομπή του ΣΚΑΪ, «Prime Time».
«Και ακούω τη βασίλισσα να λέει – πράγμα που δεν ξέρει κανένας: “Αν εσύ έχασες το πόδι σου για να έχω εγώ το θρόνο μου, είσαι βλάκας! Δουλεύω μόνο με έξυπνους ανθρώπους.”, συνέχισε την αφήγησή της.
Παρά την ιδιότυπη αυτή εκτίμηση, η συνεργασία τους έληξε απότομα για έναν μάλλον πεζό, αλλά απολύτως προσωπικό λόγο: το κάπνισμα. Όταν η Φρειδερίκη, μετά από αρνητικά δημοσιεύματα, αποφάσισε να κόψει το τσιγάρο και να το απαγορεύσει σε όλο το προσωπικό, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν συμβιβάστηκε. «Εγώ το τσιγάρο δεν το κόβω», της είπε και αποχώρησε οριστικά από την Αυλή, ανοίγοντας το δρόμο για τη λαμπρή της πορεία στη Γαλλία.