Δέος προκαλούν τα φωτογραφικά ντοκουμέντα που αποδίδονται στις ώρες πριν από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 από τις ναζιστικές δυνάμεις. Από τις πρώτες ώρες που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας, άρχισε η προσπάθεια ταυτοποίησης των προσώπων στις φωτογραφίες που βρίσκονται σε διαδικασία δημοπράτησης.
Σήμερα, η εφημερίδα «Τα Νέα» δημοσιεύει δύο ταυτοποιήσεις ύστερα από πολλές διασταυρώσεις, όπως αναφέρει το ρεπορτάζ:
Βασίλης Παπαδήμας: Ο ψηλός άνδρας με το λευκό πουκάμισο
Στη φωτογραφία όπου οι άνδρες οδηγούνται στο απόσπασμα, ο ψηλός άνδρας με το λευκό πουκάμισο, δεύτερος στη διάταξη, είναι ο Βασίλειος Παπαδήμας, ο μεγάλος αδερφός του γνωστού εκδότη και αντιστασιακού, Δημήτρη Παπαδήμα (πέθανε το 2016). Ο Βασίλης γεννήθηκε στην Πύλο το 1909 και εργαζόταν στο εργοστάσιο της ανώνυμης εταιρείας Οινοπνευματοποιίας στη Γιάλοβα Μεσσηνίας. Πολέμησε στο αλβανικό μέτωπο. Στις 6 Αυγούστου 1941 συνελήφθη από Ιταλούς καραμπινιέρους και Έλληνες χωροφύλακες με βάση καταστάσεις ονομάτων που είχε παραδώσει η ελληνική κυβέρνηση στους κατακτητές. Μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο του Ναυπλίου και στη συνέχεια της Λάρισας και εκτελέστηκε στην Καισαριανή την 1η Μαΐου του 1944. Η μητέρα του Βασίλη πέθανε από εγκεφαλικό έπειτα από 40 ημέρες από την εκτέλεση του γιου της.
Έχει ενδιαφέρον πως και ο εκδότης Δημήτρης Παπαδήμας, που έφηβος ακόμη εντάχθηκε στην αντίσταση, παραλίγο να είναι στους προς εκτέλεση στην Καισαριανή, ενώ στη συνέχεια εξορίστηκε στη Μακρόνησο.
Ηλίας Ρίζος, το παιδί που χαμογελάει
Το πρώτο νέο παιδί, αυτό που γελάει στη φωτογραφία που δημοπρατείται στο eBay, είναι ο Ηλίας Ρίζος του Δημητρίου. Ήταν αρτεργάτης σε βιοτεχνία με ζυμαρικά στη Λαμία. Για την ακρίβεια επρόκειτο για μία μικρή βιοτεχνία με ζυμαρικά, κουλουράκια και ψωμί στην περιοχή του Αγίου Λουκά στη Λαμία (Κλαραίικα), κοντά στο σπίτι του Άρη Βελουχιώτη. Όταν μπήκαν οι Ιταλοί στην πόλη, οι Έλληνες συνεργάτες τον παρέδωσαν και τον πήγαν αρχικά στις φυλακές Λαμίας (σήμερα Ορφανοτροφείο Αρρένων) και κατόπιν στο Χαϊδάρι. Και τα αδέρφια του, Αποστόλης και Βασιλική, είχαν αντιστασιακή δράση και προσέκειντο στο ΚΚΕ.
«Να αποκτηθούν άμεσα από το ελληνικό κράτος»
Ο γνωστός γιατρός και ερευνητής στην Ουάσιγκτον, Γιώργος Παυλάκης, μιλώντας στο ΕΡΤnews και την εκπομπή ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ, έκανε λόγο για «μοναδικά μνημεία της νεότερης ιστορίας».
Όπως ανέφερε, «είμαστε πράγματι συγκλονισμένοι πολλοί από εμάς από την ανακάλυψη αυτών των μοναδικών φωτογραφικών ντοκουμέντων που είναι τώρα σε δημοπρασία», εκτιμώντας ότι πρόκειται «σχεδόν σίγουρα για πραγματικά γνήσια ντοκουμέντα». Διευκρίνισε πάντως ότι «αυτό φυσικά θα το πουν οι πιο ειδικοί όταν έρθουν στα χέρια των Ελλήνων, που θα πρέπει να γίνει οπωσδήποτε».
«Είναι σίγουρο ότι πρέπει να έρθουν στην κυριότητα του ελληνικού κράτους και να γίνουν κτήμα όλων μας, γιατί είναι μοναδικά μνημεία της νεότερης ιστορίας», σημείωσε.
Στη συζήτηση τέθηκε το ζήτημα της πιστοποίησης της αυθεντικότητας των φωτογραφιών, με τον ίδιο να εκτιμά ότι ο Βέλγος έμπορος «έχει ιστορία πίσω του και δεν θα εξαφανιστεί από τη μια μέρα στην άλλη», ενώ, όπως είπε, «αν τα ντοκουμέντα είναι πλαστά, μπορεί να επιστραφούν τα χρήματα από το eBay».
Εξέφρασε, δε, τη βεβαιότητα ότι «η υπουργός Πολιτισμού θα ενεργήσει αποφασιστικά και γρήγορα για να έρθουν στην Ελλάδα και να γίνουν ευρύτερα διαθέσιμα αυτά τα υλικά, για διδακτικούς σκοπούς τουλάχιστον», ενώ ανέφερε πως υπάρχουν και νομικά προηγούμενα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης για την παρεμπόδιση αγοραπωλησιών υλικού που συνδέεται με ναζιστικά εγκλήματα.
«Το πρακτικό πράγμα είναι να έρθουν αυτά τα υλικά στην Ελλάδα και ο τρόπος να το κάνουμε πριν γίνει κάτι ανεπανόρθωτο είναι να συμμετάσχει ένας φορέας από την Ελλάδα σε αυτόν τον πλειστηριασμό» σημείωσε ο κ. Παυλάκης ενώ παράλληλα, πρότεινε το Υπουργείο να προχωρήσει σε διάβημα, υποστηρίζοντας ότι «αυτό το υλικό ανήκει δικαιωματικά στο ελληνικό κράτος από τη στιγμή που είναι αυθεντικό».
Αναφερόμενος στο περιεχόμενο των φωτογραφιών, σημείωσε ότι απεικονίζουν «ανθρώπους που τους πάνε στο θάνατο και τραγουδάνε με τα στόματα ανοιχτά», ενώ περιέγραψε εικόνες με «ενωμένες γροθιές» και βλέμματα «κατάματα στο θάνατο», επισημαίνοντας ότι πρόκειται για υλικό που «είναι σημαντικό για να μας σοκάρει και να μας δείξει» τη βαρύτητα των γεγονότων.
Κλείνοντας, ο κ. Παυλάκης αναφέρθηκε στον βανδαλισμό που έγινε στην αναμνηστική πλάκα με τα ονόματα των εκτελεσμένων.
«Πού βρέθηκε τόσο μίσος 82 χρόνια μετά;» διερωτήθηκε, προσθέτοντας ότι «πόσες φορές ακόμα θα πρέπει να αντισταθούμε στον φασισμό που σηκώνει κεφάλι και που λανσάρεται πάλι σαν λύση;».