Στην Ελλάδα εκτιμάται ότι καταγράφονται περίπου 4.500–5.000 αστικές ηλεκτρικές πυρκαγιές κάθε χρόνο, την ώρα που στην Ευρώπη σχεδόν ανά λεπτό σημειώνεται ένα περιστατικό πυρκαγιάς ή τραυματισμού που συνδέεται με ηλεκτρική αστοχία. Στο επίκεντρο μπαίνουν οι παλιές εγκαταστάσεις, τα αυξημένα σύγχρονα φορτία και η ανάγκη να «κουμπώσουν» αναβαθμίσεις ασφάλειας σε προγράμματα όπως το «Εξοικονομώ».
Όπως σημειώνει ο Γεώργιος Σαρρής, επίτιμο μέλος του Ελληνικού Ινστιτούτου Τεχνολογίας Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων (ΕΛΙΤΗΕ) η τεχνολογία προχώρησε γρήγορα, όμως οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις κτηρίων σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, δεν ακολούθησαν τον ίδιο ρυθμό.
Η ηλικία του κτηρίου αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα ηλεκτρικής ασφάλειας, ειδικά καθώς οι κατοικίες και οι επαγγελματικοί χώροι «τραβούν» πλέον περισσότερη ισχύ και φιλοξενούν απαιτητικές καταναλώσεις, όπως κλιματιστικά, αντλίες θερμότητας, φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων και φωτοβολταϊκά συστήματα. Το αποτέλεσμα είναι εγκαταστάσεις που σχεδιάστηκαν για έναν διαφορετικό τρόπο ζωής να λειτουργούν στα όριά τους ή και πέρα από αυτά.
Η ελληνική εικόνα με αριθμούς
Το κτηριακό απόθεμα στη χώρα είναι ηλικιακά «βαρύ». Έως το 2020, η Ελλάδα είχε περίπου 6,5 εκατομμύρια ηλεκτρικές παροχές σε κατοικίες. Από αυτές, το 85,7% αντιστοιχεί σε κατοικίες που κατασκευάστηκαν πριν το 1990, ενώ πάνω από 2,6 εκατομμύρια κατοικίες, δηλαδή 42,1%, είναι άνω των 50 ετών, προ του 1970. Σε αυτό το υπόβαθρο, η αυξημένη κατανάλωση των σύγχρονων νοικοκυριών διαμορφώνει ένα περιβάλλον υψηλότερου κινδύνου.
Οι συχνότερες ελλείψεις στις παλιές εγκαταστάσεις
Σε κτήρια, κυρίως της δεκαετίας του 80 και του 90, εντοπίζονται επαναλαμβανόμενα προβλήματα που επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια:
- Απουσία Διάταξης Διαφορικού Ρεύματος, ή παρουσία παλαιού τύπου, όπως τύπου AC, ενώ πλέον απαιτούνται τύπου A ή F ή B ανάλογα με τα φορτία
- Ελλιπής ή μη αξιόπιστη γείωση, ειδικά όπου έχουν χρησιμοποιηθεί δίκτυα ύδρευσης ως ηλεκτρόδιο ή και ως αγωγός γείωσης
- Παλαιές καλωδιώσεις και μόνωση μειωμένης αντοχής χωρίς κατάλληλη μηχανική προστασία
- Παλαιά μέσα προστασίας από ηλεκτροπληξία, υπερένταση και πυρκαγιά, όπως παλιές ασφάλειες ή ασφάλειες τήξεως που δεν ανταποκρίνονται στις σημερινές απαιτήσεις
- Λίγες πρίζες, με συνέπεια εκτεταμένη χρήση πολύπριζων και αυξημένο κίνδυνο υπερφόρτισης κυκλωμάτων
- Έλλειψη συστηματικών επανελέγχων, με εγκαταστάσεις που δεν έχουν ελεγχθεί ποτέ από την αρχική ηλεκτροδότηση
- Ανεξέλεγκτες παρεμβάσεις και προσθήκες από μη ειδικούς, που αυξάνουν την επικινδυνότητα
Από πού ξεκινούν οι ηλεκτρικές πυρκαγιές
Η εκδήλωση πυρκαγιάς σε ηλεκτρική εγκατάσταση συνδέεται συνήθως με συγκεκριμένα μοτίβα αστοχίας που έχουν καταγραφεί σε σχετικές αναφορές:
- Υπερφόρτωση ηλεκτρικών κυκλωμάτων
- Ελαττωματικές συνδέσεις και ηλεκτρικό τόξο
- Φθορές καλωδίων και μονωτικών υλικών
- Παρεμβάσεις από μη εξειδικευμένα άτομα, DIY εγκαταστάσεις ή προσθήκες
Τι προβλέπει η νομοθεσία για τους ελέγχους
Οι αρχικοί έλεγχοι, οι τακτικοί επανέλεγχοι και οι έκτακτοι έλεγχοι των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων αποτελούν νομοθετημένη υποχρέωση και βασικό εργαλείο πρόληψης. Η συμμόρφωση αποτυπώνεται με την έκδοση και υποβολή της Υπεύθυνης Δήλωσης Εγκαταστάτη, η οποία λειτουργεί ως τεκμηρίωση ότι η εγκατάσταση ελέγχθηκε, δοκιμάστηκε, μετρήθηκε και κρίθηκε ασφαλής σύμφωνα με τις προδιαγραφές.
Ο ιδιοκτήτης φέρει την ευθύνη για την έγκαιρη επανέκδοση της ΥΔΕ, ανάλογα με την κατηγορία του ακινήτου. Παράλληλα, ο ηλεκτρολόγος ελεγκτής οφείλει να διενεργεί ελέγχους με τεχνική ακρίβεια και να ενημερώνει για αποκλίσεις ή φθορές που πρέπει να αποκατασταθούν πριν από την έκδοση της ΥΔΕ. Επισημαίνεται και η ανάγκη ουσιαστικότερης εποπτείας από το κράτος ως προς την τήρηση των υποχρεώσεων.
Οι μέγιστοι χρόνοι τακτικού επανελέγχου και έκδοσης, υποβολής ΥΔΕ ανά κατηγορία είναι:
- 10 έτη: Κατοικίες
- 5 έτη: Επαγγελματικοί χώροι
- 2 έτη: Χώροι αυξημένης επικινδυνότητας και συνάθροισης κοινού
Η ευρωπαϊκή «μεγάλη εικόνα»
Στην Ευρώπη, το κτηριακό απόθεμα είναι επίσης ηλικιακά επιβαρυμένο, με περίπου 86% των κατοικιών άνω των 25 ετών και πάνω από 50% άνω των 45 ετών. Την ίδια στιγμή, ο ρυθμός ανανέωσης και βελτίωσης ηλεκτρικών εγκαταστάσεων κινείται περίπου στο 1% ετησίως, ενώ η γήρανση των κτηρίων προχωρά με 1,75% τον χρόνο.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο αναφέρονται πάνω από 270.000 αστικές πυρκαγιές ηλεκτρικής αιτίας ετησίως, σημαντικές απώλειες ζωών από αναφλέξεις ηλεκτρικών συστημάτων και ηλεκτροπληξία, εκατομμύρια τραυματισμοί από ηλεκτρικά αίτια και οικονομικό κόστος που εκτιμάται στα 6–7 δισ. ευρώ, εικόνα που συνοψίζεται στο ότι σχεδόν ανά λεπτό καταγράφεται ένα σχετικό περιστατικό πυρκαγιάς ή τραυματισμού.
Τα μέτρα που προτείνεται να μπουν σε προτεραιότητα
Τα μέτρα αναβάθμισης αξιολογούνται ανά περίπτωση και σε ορισμένα κτήρια μπορεί να οδηγούν ακόμη και σε αντικατάσταση της εγκατάστασης. Ενδεικτικά προτείνονται:
- Αναβάθμιση των υφιστάμενων ΔΔΡ τύπου AC, τουλάχιστον σε τύπου A
- Αντικατάσταση πριζών παλαιών προτύπων με νέες τύπου Shucko με γείωση
- Ενίσχυση και έλεγχος της γείωσης και της συνέχειας των αγωγών προστασίας
- Αντικατάσταση παλαιών καλωδιώσεων, ειδικά προ του 1980, και χρήση καλωδίων σύμφωνα με τον νεότερο κανονισμό πυροπροστασίας
- Ανασχεδιασμός κυκλωμάτων για τα σύγχρονα φορτία, με νέες γραμμές για κλιματιστικά, φορτιστές και άλλες ενεργοβόρες καταναλώσεις
- Εγκατάσταση ανιχνευτών καπνού και θερμότητας, ως συμπληρωματικό μέτρο πυροπροστασίας σύμφωνα με το ΠΔ 41/2018
- Προστασία έναντι υπερτάσεων με SPD, ειδικά σε περιοχές με συχνή κεραυνική δραστηριότητα
- Προσθήκη περισσότερων πριζών για περιορισμό χρήσης πολύπριζων
- Προσθήκη AFDD σε χώρους με εύφλεκτα υλικά
Πού μπορούν να «κουμπώσουν» επιδοτήσεις και κίνητρα
Ως κατεύθυνση πολιτικής προτείνεται οι αναβαθμίσεις ηλεκτρικών εγκαταστάσεων να ενταχθούν σε ενεργειακά προγράμματα όπως το «Εξοικονομώ» ή να δημιουργηθεί ξεχωριστή δράση για τον εκσυγχρονισμό υποδομών, όπως πίνακες, καλώδια, ρευματοδότες και γείωση. Στο ίδιο πλαίσιο, προτείνονται:
- Φορολογικά κίνητρα, όπως έκπτωση φόρου για εργασίες ηλεκτρικής ανακαίνισης
- Προγράμματα κοινωνικής προστασίας για ηλικιωμένους, χαμηλόμισθους και ευάλωτα νοικοκυριά
- Αντιμετώπιση του ελέγχου ασφαλείας κατοικίας ως υπηρεσίας δημόσιας υγείας
- Μειωμένα ασφάλιστρα για κτήρια με συχνότερους ελέγχους από τα προβλεπόμενα όρια