Η Μεγάλη Τρίτη είναι αφιερωμένη στην παραβολή των Δέκα Παρθένων, που διδάσκει την ανάγκη για πνευματική ετοιμότητα και προνοητικότητα. Επίσης, το βράδυ ψάλλεται σε όλες τις εκκλησίες ένα από τα ωραιότερα τροπάρια της εκκλησιαστικής υμνογραφίας, το Τροπάριο της Κασσιανής.
H Κασσιανή υπήρξε βυζαντινή ηγουμένη, ποιήτρια, συνθέτρια -αναγνωρισμένη ως η πρώτη γυναίκα της οποίας τα μουσικά έργα σώζονται μέχρι σήμερα- και υμνογράφος. Μάλιστα, είναι η μοναδική γυναίκα υμνογράφος, που τα έργα της έχουν συμπεριληφθεί στα επίσημα λειτουργικά βιβλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Η Κασσιανή έγραψε περίπου 50 ύμνους, με πιο διάσημο το Τροπάριο της Κασσιανής που ψάλλεται τη Μεγάλη Τρίτη το βράδυ, στην ακολουθία του Όρθρου της Μεγάλης Τετάρτης.
Εδώ, υπάρχει η εσφαλμένη εντύπωση πως η Κασσιανή ήταν η «ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή», όμως, στην πραγματικότητα είναι η υμνογράφος. Η «αμαρτωλή» στην οποία γίνεται αναφορά, είναι η γυναίκα, η οποία μετανιωμένη άλειψε τα πόδια του Κυρίου με μύρο και συγχωρέθηκε για τα αμαρτήματά της.
Απόψε, το βράδυ, λοιπόν, πολλοί επιλέγουν τις ενορίες της περιοχής τους για να παρακολουθήσουν από κοντά τη λειτουργία. Ωστόσο, αν βρεθείτε στο κέντρο της Αθήνας, αξίζει πραγματικά να επισκεφτείτε ένα από τα παρακάτω ιστορικά εκκλησάκια για να ακούσετε το Τροπάριο της Κασσιανής σε μία μυσταγωγική ατμόσφαιρα.
Άγιος Γεώργιος – Λυκαβηττός
Το γραφικό κατάλευκο εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου, με τη μαγευτική θέα και την απόλυτη ησυχία, είναι ιδανική επιλογή για να παρακολουθήσετε με κατάνυξη τη λειτουργία της Μ. Τρίτης. Πρόκειται για ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ορόσημα της Αθήνας, χτισμένο στην κορυφή του λόφου του Λυκαβηττού σε υψόμετρο 277 μέτρων. Πιστεύεται πως στην αρχαιότητα στο ίδιο σημείο υπήρχε βωμός αφιερωμένος στον Ακραίο Δία. Ο σημερινός ναός, ρυθμού μονόκλιτης βασιλικής, χτίστηκε στα τέλη του 18ου αιώνα, πάνω στα ερείπια παλαιότερης βυζαντινής εκκλησίας που ήταν αφιερωμένη στον Προφήτη Ηλία.
Άγιος Νικόλαος – Πλάκα
Κοντά στα Αναφιώτικα, μεταξύ των οδών Πρυτανείου και Επιμάρχου θα συναντήσετε τον Άγιο Νικόλαο της Πλάκας, ο οποίος φημίζεται για τη λειτουργία της Μεγάλης Τρίτης, γι’ αυτό και πολλοί πιστοί σπεύδουν για να ακούσουν το τροπάριο της Κασσιανής. Να σημειώσουμε επίσης πως η καμπάνα που εκτίθεται στον πρόναο της εκκλησίας, είναι η πρώτη που χτύπησε το 1833 μετά από την απελευθέρωση της χώρας από τον τουρκικό ζυγό.
Καπνικαρέα – Ερμού
Από τις πλέον ιστορικές εκκλησίες της πόλης, καθώς χρονολογείται στον 11ο αιώνα. Η Καπνικαρέα ή Εκκλησία της Παναγίας Καπνικαρέας είναι ένας μικρός, βυζαντινός ναός στην Ερμού. Η πρώτη εκκλησία είχε χτιστεί πάνω στα θεμέλια αρχαίου ελληνικού ναού, αφιερωμένου σε γυναικεία θεότητα, πιθανότατα την Αθηνά ή την Δήμητρα. Στο ναό βρίσκονται ενσωματωμένα οικοδομικά στοιχεία όπως κίονες και εντοιχισμένα γλυπτά και επιγραφές. Από τα πλέον αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά του ναού είναι η εικόνα της Πλατυτέρας, στο Ιερό του Ναού, φιλοτεχνημένη από τον Φώτη Κόντογλου, αλλά και το σύστημα ακουστικής της, το οποίο είναι αντίστοιχο της Αγίας Σοφίας, στην Κωνσταντινούπολη. Και στην ιστορική αυτή βυζαντική εκκλησία, μπορείτε να παρακολουθήσετε σε κατανυκτικό κλίμα το τροπάριο της επίσης βυζαντινής Κασσιανής.
Αγία Μαρίνα – Αστεροσκοπείο
Άλλη μία εκκλησία που συνδυάζει κατάνυξη και ιστορία είναι η Αγία Μαρίνα, στον Λόφο των Νυμφών. Η «Κυρά του Θησείου» στέκει αγέρωχη κάτω από το Αστεροσκοπείο, από το 1927. Στον νέο ναό ενσωματώθηκε παλιά μικρή εκκλησία της Αγίας Μαρίνας (σπηλαιώδης ναός), η οποία ήταν χτισμένη μέσα στο βράχο της νοτιοανατολικής γωνίας της σημερινής εκκλησίας και χρονολογείται από τις αρχές του 13ου αιώνα. Οι παλαιότερες απεικονίσεις έχουν διασωθεί στον νότιο τοίχο και μέχρι το μέσο της αψίδας του ιερού, όπου εικονίζεται η Πλατυτέρα Βρεφοκρατούσα, ένθρονη, πλαισιωμένη από αγγέλους και ιεράρχες. Και ο παλαιός και ο νέος ναός έχουν χαρακτηριστεί ιστορικά διατηρητέα μνημεία.
Άγιοι Θεόδωροι – Πλατεία Κλαυθμώνος
Στη διασταύρωση των οδών Ευριπίδου και Σκουλενίου, σε μια από τις πιο πολυσύχναστε γωνίες στο κέντρο της κέντρο της Αθήνας και πιο συγκεκριμένα στην πλατεία Κλαυθμώνος βρίσκεται το εκκλησάκι των Αγίων Θεοδώρων. Πρόκειται για έναν βυζαντινό ναό στην Αθήνα, κτισμένο στα μέσα του 11ου αιώνα και σε θέση παλαιότερου ναού, ο οποίος, σύμφωνα με την παράδοση, είχε ανεγερθεί από την αυτοκράτειρα Ευδοκία. Το 1967, κατά τα έργα συντήρησής του βρέθηκαν τάφοι και τμήμα ρωμαϊκού μωσαϊκού κάτω από τον ναό, ενώ πρόσφατα ολοκληρώθηκαν οι εργασίες αποκατάστασης και συντήρησης από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών.