Η κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή φαίνεται να επηρεάζει βαθιά την ψυχολογία των καταναλωτών στην Ελλάδα, περισσότερο ακόμη και από άλλες πρόσφατες κρίσεις. Αυτό προκύπτει από τα ευρήματα της τελευταίας έρευνας του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών, τα οποία παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο συνεδρίου για το λιανεμπόριο τροφίμων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο Γιώργος Δουκίδης, οι καταναλωτές εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα φόβου, θυμού και ανησυχίας για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, με τα ποσοστά να ξεπερνούν εκείνα που είχαν καταγραφεί σε προηγούμενες κρίσεις, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία ή η περιβαλλοντική κρίση.
Πιο συγκεκριμένα, το 25% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι αισθάνεται φόβο, το 27% θυμό και το 26% ανησυχία για την κατάσταση στη Μέση Ανατολή. Τα ποσοστά αυτά είναι αισθητά υψηλότερα σε σύγκριση με εκείνα που είχαν καταγραφεί για τον πόλεμο στην Ουκρανία, όπου το αίσθημα φόβου περιοριζόταν στο 13%, ενώ η ανησυχία στο 17%. Αντίστοιχα, για την περιβαλλοντική κρίση, τα επίπεδα φόβου είχαν φτάσει το 19% και της ανησυχίας το 25%.
Η έντονη αυτή συναισθηματική επιβάρυνση δεν περιορίζεται μόνο στην ψυχολογία, αλλά επηρεάζει άμεσα και τη συμπεριφορά των καταναλωτών. Οι μεγαλύτερες ανησυχίες σχετίζονται με την αύξηση του κόστους ζωής, με δύο βασικούς τομείς να ξεχωρίζουν: τα τρόφιμα και η ενέργεια.
Oι αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων επιβαρύνουν σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό
Συγκεκριμένα, το 40% των συμμετεχόντων στην έρευνα δηλώνει ότι οι αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων επιβαρύνουν σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό, ενώ το 34% εκφράζει αντίστοιχη ανησυχία για το κόστος της ενέργειας. Ανάλογη είναι η εικόνα και για το επόμενο εξάμηνο, με το 39% να εκτιμά ότι οι ανατιμήσεις στα τρόφιμα θα συνεχίσουν να πιέζουν και το 35% να προβλέπει αντίστοιχες πιέσεις στην ενέργεια.
Η πρώτη αντίδραση των καταναλωτών σε αυτές τις συνθήκες είναι η προσαρμογή της καθημερινής τους κατανάλωσης. Έξι στους δέκα δηλώνουν ότι έχουν ήδη αναβάλει ή ακυρώσει δαπάνες, προκειμένου να περιορίσουν τα έξοδά τους. Παράλληλα, περισσότεροι από τους μισούς μειώνουν τις εξόδους για εστίαση, ενώ αντίστοιχες περικοπές παρατηρούνται και σε άλλες υπηρεσίες.
Ταυτόχρονα, παρατηρείται ενίσχυση της λεγόμενης «έξυπνης κατανάλωσης», με τους πολίτες να στρέφονται περισσότερο σε προσφορές, εκπτώσεις και οικονομικότερα προϊόντα. Περίπου το 40% των καταναλωτών δηλώνει ότι αναζητά πιο συστηματικά χαμηλότερες τιμές και εναλλακτικές επιλογές, προκειμένου να ανταποκριθεί στις αυξημένες οικονομικές πιέσεις.
Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας είναι ότι οι Έλληνες καταναλωτές φαίνεται να έχουν διαμορφώσει συγκεκριμένες προσδοκίες από την πολιτεία, έχοντας βιώσει τα τελευταία χρόνια μέτρα στήριξης, όπως επιδοτήσεις και οικονομικές ενισχύσεις. Η εμπειρία αυτή έχει δημιουργήσει την αίσθηση ότι σε περιόδους κρίσης θα υπάρξουν αντίστοιχες παρεμβάσεις.
Ειδικότερα, η συντριπτική πλειονότητα των ερωτηθέντων δηλώνει ότι αναμένει νέα μέτρα στήριξης το επόμενο διάστημα. Για την ενέργεια, το ποσοστό αυτό φτάνει το 81%, ενώ το 77% εκτιμά ότι θα πρέπει να υπάρξει βοήθεια για τα καύσιμα. Αντίστοιχα, το 67% θεωρεί αναγκαία κάποια μορφή ενίσχυσης και για την αγορά τροφίμων.
Η συνολική εικόνα που προκύπτει είναι ότι η διεθνής αβεβαιότητα μεταφέρεται άμεσα στην καθημερινότητα των πολιτών, επηρεάζοντας όχι μόνο τη διάθεση αλλά και τις καταναλωτικές επιλογές. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή λειτουργούν ως καταλύτης για αυξημένη ανασφάλεια, ενισχύοντας τις πιέσεις στα νοικοκυριά και διαμορφώνοντας ένα περιβάλλον αυξημένης προσοχής και συγκράτησης δαπανών.