Οι δασμοί του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ όχι μόνο δεν έφεραν την παραγωγή πίσω στις ΗΠΑ, αλλά επιτάχυναν μια σιωπηλή αναδιάρθρωση της παγκόσμιας αλυσίδας αξίας προς το Βιετνάμ, με την Κίνα να παραμένει ο αόρατος βιομηχανικός πυρήνας πίσω από τα «Made in Vietnam» προϊόντα. Την ίδια ώρα, ο εμπορικός πόλεμος ΗΠΑ–Κίνας απλώς αναδιανέμει ροές και ρίσκα στην Ασία, αντί να περιορίζει πραγματικά τη δύναμη του κινεζικού εργοστασίου.
Ένα χρόνο μετά την «Ημέρα Απελευθέρωσης» που κήρυξε ο Τραμπ με τους καθολικούς δασμούς, το μόνο που άλλαξε ήταν η διεύθυνση στο χαρτί: οι φορητοί υπολογιστές και οι κονσόλες παιχνιδιών που μπαίνουν στις ΗΠΑ γράφουν Βιετνάμ, αλλά η καρδιά τους παραμένει Κίνα. Μεγάλοι κολοσσοί όπως η Foxconn και η BYD έχουν μεταφέρει μόνο το τελικό, χαμηλής ειδίκευσης στάδιο συναρμολόγησης λίγα χιλιόμετρα έξω από τα κινεζικά σύνορα, διατηρώντας τον πυρήνα της παραγωγής, τα chips και τα κρίσιμα εξαρτήματα, στην κινεζική επικράτεια.
Τα στοιχεία τελωνειακών δεδομένων δείχνουν ότι, ενώ οι εξαγωγές της Κίνας προς τις ΗΠΑ μειώθηκαν κατά 51 δισ. δολάρια, οι ΗΠΑ σχεδόν αντιστάθμισαν αυτή την πτώση με αύξηση 49 δισ. δολαρίων στις εισαγωγές από Βιετνάμ, Ινδία και Μεξικό. Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον εξακολουθεί να εισάγει περί τα 130 δισ. δολάρια ετησίως σε επτά βασικές κατηγορίες ηλεκτρονικών, με μόλις οριακή μείωση σε σχέση με το 2024 – καθόλου «επανάσταση» Made in USA.
Κίνα – ΗΠΑ: Ο εμπορικός πόλεμος πάει Βιετνάμ
Η μεταφορά της τελευταίας φάσης συναρμολόγησης στο Βιετνάμ είναι η κεντρική απάντηση του κινεζικού βιομηχανικού συστήματος στους ασταθείς δασμούς των ΗΠΑ. Σε εργοστάσια όπως η Fukang της Foxconn στη Μπακ Νινχ, τα εισαγόμενα εξαρτήματα αξίας 7,9 δισ. δολαρίων –εκ των οποίων η Κίνα παραμένει ο κορυφαίος προμηθευτής– μετατρέπονται σε τελικά προϊόντα αξίας 8,6 δισ. δολαρίων, αφήνοντας λιγότερο από 8% πραγματικής προστιθέμενης αξίας στο Βιετνάμ.
Αντίστοιχα, η BYD που κατασκευάζει iPad για την Apple, εισάγει εξαρτήματα 4,9 δισ. δολαρίων και εξάγει προϊόντα 5,1 δισ. δολαρίων, με την τοπική αξία να μην ξεπερνά το 4,5%, ενώ το 61% των εισαγωγών της προέρχεται από την Κίνα. Τα εργοστασιακά πάρκα βόρεια της Χανόι ζουν ένα πρωτοφανές boom: συνεχείς καμπάνιες προσλήψεων, bonus έως 15 εκατ. ντονγκ για νέους εργαζόμενους και υπερωρίες που διπλασιάζουν τους μισθούς, για δουλειές όμως χαμηλής ειδίκευσης όπως ο οπτικός έλεγχος πλακετών.
ΗΠΑ, Κίνα και το όριο της «τιμωρίας» με δασμούς
Παρά τους τιμωρητικούς δασμούς που έφτασαν έως και 125% για την Κίνα, ο εμπορικός πόλεμος περισσότερο αναδιατάσσει διαδρομές παρά περιορίζει τη δυναμική του κινεζικού εξαγωγικού μοντέλου. Η Κίνα, αξιοποιώντας το βάθος της εφοδιαστικής της αλυσίδας «από ανάντη έως κατάντη», διατηρεί τον έλεγχο στο κόστος και μετατρέπει τρίτες χώρες σε βαλβίδες απορρόφησης των πολιτικών πιέσεων της Ουάσινγκτον.
Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ να ακυρώσει το μεγαλύτερο μέρος των δασμών –συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που συνδέθηκαν με τη φαιντανύλη– ανάγκασε τον Λευκό Οίκο να στραφεί σε νέες έρευνες για «υπερπαραγωγική ικανότητα» και εργασιακές παραβιάσεις σε 16 και 60 οικονομίες αντίστοιχα, με στόχο τόσο την Κίνα όσο και το Βιετνάμ. Για την ώρα, ο καθολικός δασμός έχει παγώσει στο 10% έως τις 24 Ιουλίου, με απειλή ανόδου στο 15%, ενισχύοντας το κλίμα αβεβαιότητας χωρίς ξεκάθαρο βιομηχανικό όφελος για τις ΗΠΑ, σύμφωνα με το Bloomberg.
Νέο μέτωπο Κίνα – ΗΠΑ: ο κίνδυνος για το Βιετνάμ
Η εκρηκτική άνοδος των εξαγωγών ηλεκτρονικών από το Βιετνάμ, που σε πολλές περιπτώσεις υποκαθιστούν κινεζικά με μικρή μόνο μετατόπιση της πραγματικής παραγωγής, ανοίγει ένα νέο μέτωπο ΗΠΑ–Κίνας με ενδιάμεσο «στόχο» το Ανόι. Η χώρα καταγράφει το μεγαλύτερο εμπορικό της πλεόνασμα έναντι της Ουάσινγκτον, γεγονός που ήδη έχει ενεργοποιήσει σενάρια συμφωνίας-πλαισίου με δασμό 20% στις εισαγωγές, ενώ ο Τραμπ εξετάζει βαριές ποινές για «transshipment» κινεζικών προϊόντων μέσω Βιετνάμ.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι, αν η Ουάσινγκτον χαρακτηρίσει το Βιετνάμ «νέο μεγάλο εταίρο με υπερβολικό πλεόνασμα», η πιο γρήγορα αναπτυσσόμενη οικονομία της Νοτιοανατολικής Ασίας κινδυνεύει να βρεθεί στην πρώτη γραμμή ενός δεύτερου γύρου εμπορικού πολέμου ΗΠΑ–Ασίας. Ταυτόχρονα, η εξάρτηση από φθηνή εργασία, ασταθή ενεργειακά δίκτυα και διαρκή ροή παραγγελιών από κινεζικές αλυσίδες καθιστά το βιετναμέζικο θαύμα εξαιρετικά ευάλωτο σε κάθε νέα κίνηση της Κίνας και των ΗΠΑ στο γεωοικονομικό σκάκι.