Το κοίτασμα South Pars/North Dome αποτελεί το μεγαλύτερο πεδίο φυσικού αερίου στον πλανήτη και βρίσκεται στον Περσικό Κόλπο, μοιρασμένο ανάμεσα στο Ιράν και το Κατάρ.
Πρόκειται για μια ενεργειακή «υπερδύναμη» που επηρεάζει άμεσα τις διεθνείς αγορές, τις γεωπολιτικές ισορροπίες και τις τιμές του φυσικού αερίου και του πετρελαίου παγκοσμίως.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, το κοίτασμα περιέχει περίπου 1.800 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια φυσικού αερίου και σχεδόν 50 δισεκατομμύρια βαρέλια συμπυκνωμάτων.
Τα ανακτήσιμα αποθέματα φτάνουν περίπου τα 1.260 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια, που αντιστοιχούν σχεδόν στο 19% των παγκόσμιων αποθεμάτων φυσικού αερίου – ποσοστό που δείχνει τη τεράστια σημασία του για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
Πώς μοιράζεται μεταξύ Ιράν και Κατάρ
Το κοίτασμα καλύπτει περίπου 9.700 τετραγωνικά χιλιόμετρα εκ των οποίων τα 3.700 τ.χλμ. ανήκουν στο Ιράν (South Pars) και τα 6.000 τ.χλμ. στο Κατάρ (North Dome).
Η κατανομή αυτή έχει τεράστια οικονομική σημασία, καθώς το Κατάρ έχει καταφέρει να αξιοποιήσει πολύ πιο αποτελεσματικά το κοίτασμα.
Η μεγάλη ανισορροπία στην παραγωγή
Μέχρι το 2026, το Κατάρ παρήγαγε περίπου 18,5 δισεκατομμύρια κυβικά πόδια φυσικού αερίου ημερησίως, που αντιστοιχούν περίπου στο 80% των κρατικών του εσόδων.
Αντίθετα, το Ιράν παρήγαγε μόλις 2 δισεκατομμύρια κυβικά πόδια ημερησίως, λόγω των διεθνών κυρώσεων, της ενεργειακής απομόνωσης και φυσικά των καθυστερήσεων σε επενδύσεις και τεχνολογία.
Μάλιστα, ειδικοί επισημαίνουν ότι η χαμηλότερη πίεση στο ιρανικό τμήμα οδηγεί σε «μετανάστευση» φυσικού αερίου προς την πλευρά του Κατάρ.
Γεωλογία και δομή του κοιτάσματος
Το κοίτασμα βρίσκεται περίπου 3.000 μέτρα κάτω από τον βυθό της θάλασσας και αποτελείται από πολλαπλά στρώματα φυσικού αερίου.
Τα βασικά γεωλογικά χαρακτηριστικά:
- Σχηματισμοί Kangan και Dalan (ηλικίας εκατομμυρίων ετών)
- Τέσσερα κύρια στρώματα δεξαμενών (K1–K4)
- Πάχος που φτάνει έως και τα 450 μέτρα
- Υψηλή παραγωγικότητα γεωτρήσεων
Η δομή αυτή το καθιστά ένα από τα πιο αποδοτικά ενεργειακά κοιτάσματα παγκοσμίως.
Γιατί είναι γεωπολιτικά κρίσιμο
Το South Pars/North Dome δεν είναι απλώς ένα κοίτασμα – είναι εργαλείο ισχύος. Αρχικά επηρεάζει τις τιμές ενέργειας διεθνώς, φυσικά καθορίζει τις σχέσεις στη Μέση Ανατολή και όπως και σε αυτή την περίπτωση συνδέεται άμεσα με ενεργειακές κρίσεις και πολεμικές εντάσεις
Η σημασία του αυξάνεται ακόμη περισσότερο σε περιόδους κρίσης, όπως η σημερινή, όπου οποιαδήποτε επίθεση ή διαταραχή μπορεί να προκαλέσει παγκόσμιο «ντόμινο» στις αγορές.
Αβεβαιότητες για τα αποθέματα
Παρά το τεράστιο μέγεθός του, υπάρχουν ερωτήματα για τα πραγματικά εκμεταλλεύσιμα αποθέματα. Το Κατάρ είχε επιβάλει το 2005 μορατόριουμ στην ανάπτυξη νέων έργων, λόγω φόβων για υπερεκμετάλλευση, το οποίο ήρθη το 2017.