Η απειλή μιας παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης λόγω της γεωπολιτικής ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή φέρεται πως θα μπορούσε να λειτουργήσει σαν ένα απρόσμενο οικονομικό «σωσίβιο» για το Κρεμλίνο, ακριβώς τη στιγμή που οι πολεμικοί πόροι της Ρωσίας αρχίζουν να εξαντλούνται.
Η δραματική αποδυνάμωση και η πιθανή κατάρρευση του καθεστώτος στο Ιράν θα στερούσαν από το Κρεμλίνο έναν από τους στενότερους περιφερειακούς του εταίρους. Ωστόσο, ο Pjotr Sauer, ένας από τους βασικούς ανταποκριτές του Guardian για θέματα που αφορούν τη Ρωσία, εξηγεί πως το πλήγμα αυτό ενδέχεται να αντισταθμιστεί από ένα απρόσμενο οικονομικό πλεονέκτημα, σε περίπτωση που η αποσταθεροποίηση της αγοράς στρέψει τους αγοραστές προς τη ρωσική ενέργεια.
Η Ινδία και η Κίνα, που είναι δύο από τους κυριότερους εισαγωγείς αργού από τη Μέση Ανατολή, θα μπορούσαν να υποχρεωθούν να αυξήσουν τις αγορές τους από τη Μόσχα σε περίπτωση μιας παρατεταμένης κρίσης.
Στην «αγκαλιά» της Ρωσίας η Κίνα και η Ινδία
Αν και το Πεκίνο έχει προχωρήσει εδώ και καιρό σε διαφοροποίηση των εισαγωγών πετρελαίου του από τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και τη Ρωσία, οποιαδήποτε διαρκής αναταραχή στον εφοδιασμό από τον Κόλπο –ιδιαίτερα από το Ιράν– θα μπορούσε να επιταχύνει μια βαθύτερη στροφή προς τη ρωσική ενέργεια, σύμφωνα με τον Sergey Vakulenko.
Για την Ινδία τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Μέχρι πρόσφατα, η Ρωσία ήταν ο μεγαλύτερος προμηθευτής αργού για τη χώρα, μια σχέση που ενισχύθηκε, αφού οι δυτικές κυρώσεις αναδιαμόρφωσαν τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές. Ωστόσο, βάσει μιας εμπορικής συμφωνίας που συνήφθη με τον Ντόναλντ Τραμπ τον περασμένο μήνα, το Νέο Δελχί άρχισε να αντικαθιστά ορισμένα ρωσικά φορτία με πετρέλαιο από τον Κόλπο, μειώνοντας τις εισαγωγές από τη Μόσχα στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2022.
Σε περίπτωση που υπάρξουν προβλήματα με τις προμήθειες από τη Μέση Ανατολή, οι Ινδοί αξιωματούχοι είναι πιθανό να επιδιώξουν μεγαλύτερη ευελιξία από την Ουάσιγκτον, ανοίγοντας ξανά την πόρτα για αυξημένες ρωσικές αγορές. Συνολικά, τέτοιες μετατοπίσεις θα ενισχύσουν τη θέση της Ρωσίας στις διαπραγματεύσεις για υψηλότερες τιμές.
Επί μήνες, η Μόσχα αναγκαζόταν να προσφέρει μεγάλες εκπτώσεις στο πετρέλαιό της, καθώς η παγκόσμια υπερπροσφορά και οι διαρκείς κίνδυνοι των κυρώσεων καθιστούσαν τους εμπόρους επιφυλακτικούς απέναντι στα ρωσικά βαρέλια. Η χωρητικότητα αποθήκευσης είχε αρχίσει να στενεύει και ο Sauer αναφέρει πως υπήρχαν αυξανόμενες ενδείξεις ότι η Ρωσία θα μπορούσε τελικά να αναγκαστεί να περιορίσει την παραγωγή της.
«Όταν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και περίπου το ένα τέταρτο του θαλάσσιου εμπορίου είναι ουσιαστικά αποκλεισμένα, αυτό αποτελεί θείο δώρο για τη Ρωσία», δήλωσε ο Sergey Vakulenko, ανώτερος συνεργάτης στο Carnegie Russia Eurasia Centre και κορυφαίος εμπειρογνώμονας στον ενεργειακό τομέα της Ρωσίας.
Τα πολλά ερωτήματα και το μέλλον της Ουκρανίας
Ο Sauer αναφέρει πως πολλά εξαρτώνται από το πόσο θα διαρκέσει η κρίση. Οι χώρες που εισάγουν πετρέλαιο συνήθως διατηρούν αποθέματα για περίπου τρεις μήνες. Αξίζει να αναφερθεί πως οι 12ήμερες συγκρούσεις του περασμένου καλοκαιριού είχαν μόνο παροδικό αντίκτυπο στις ενεργειακές αγορές. Ένα άλλο ερώτημα, σύμφωνα με τον Sauer, είναι πόσο σοβαρά θα έχουν πληγεί οι ενεργειακές υποδομές του Κόλπου –από όλες τις πλευρές– μέχρι τη λήξη των εχθροπραξιών.
Πέρα από το πετρέλαιο, η Ρωσία θα μπορούσε επίσης να επωφεληθεί από ένα σοκ στις τιμές του φυσικού αερίου. Μια διακοπή των εξαγωγών LNG από το Κατάρ θα άφηνε ένα κενό στην παγκόσμια προσφορά που οι Ρώσοι παραγωγοί θα μπορούσαν εν μέρει να καλύψουν, αν και αξίζει να αναφερθεί πως οι ροές φυσικού αερίου είναι λιγότερο «ευέλικτες» από εκείνες του πετρελαίου.
Σε κάθε περίπτωση, η συγκυρία δεν θα μπορούσε να είναι χειρότερη για την Ουκρανία. Τα ρωσικά έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο –ζωτικής σημασίας για τη χρηματοδότηση του πολέμου– έπεσαν σε χαμηλό πενταετίας το 2025, καθώς οι τιμές του αργού υποχώρησαν και οι εξαγωγές μειώθηκαν λόγω των κυρώσεων. Παράλληλα, η διαφαινόμενη κάμψη της δυτικής στρατιωτικής βοήθειας προς το Κίεβο λόγω του πολέμου με το Ιράν αναμένεται να ωφελήσει τις ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις.
«Για τον προϋπολογισμό μας, η επίθεση στο Ιράν είναι ένα μεγάλο συν», δήλωσε με ικανοποίηση στους τηλεθεατές του τη Δευτέρα ο κορυφαίος παρουσιαστής της κρατικής ρωσικής τηλεόρασης, Βλαντιμίρ Σολόβιοφ. «Εάν ο Τραμπ πλήξει τις ιρανικές πετρελαϊκές υποδομές, τότε, όσο δυσάρεστο κι αν ακούγεται, θα γίνουμε μία από τις ελάχιστες εναπομείνασες πετρελαιοπαραγωγές χώρες».